Nostalgia zdefiniuje całe lata 20. tego stulecia. Czy generacja Z cofa się w czasie, bo czasy, w których żyje, są podłe?
Za czym tęsknimy i do czego wracamy? Nieistotne za czym, kluczowe, że w ogóle. Co prawda jesteśmy ledwie na półmetku trzeciej dekady XXI wieku, ale już mówi się, że nostalgia zdefiniuje całe lata 20. tego stulecia. Czy generacja Z cofa się w czasie, bo czasy, w których żyje, są podłe?
Dla pokolenia Z, ale i pewnie dla wielu osób ze starszych generacji, nostalgia nie jest dziś jedynie stanem emocjonalnym – nagłym przypływem melancholii, która dopada na myśl o czymś, co odeszło i nie wróci. Nostalgia jest postawą wobec świata, bo w tęsknocie za spokojną przeszłością manifestuje się bunt przeciwko takiemu zarządzaniu rzeczywistością, że przyszłość budzi wyłącznie niepokój. To konkretna filozofia, która odbija się w różnych dziedzinach życia: w tym, jak korzystamy z nowych technologii i mediów społecznościowych, dokąd jeździmy na wakacje, na co chodzimy do kina i na co wydajemy pieniądze. Nostalgia generacji Z ma wydźwięk polityczny, bo wynika z frustracji światem pogrążonym w chaosie. Jest bezpośrednią reakcją na dotkliwe poczucie niesprawiedliwości – że kiedyś to były czasy, a dziś są katastrofa klimatyczna, inflacja, niemoralnie drogie mieszkania, Trump, Putin i Netanjahu. Nie, nie dlatego, że – jak podpowiedziałaby pewnie jakaś terapeutka bez dyplomu, za to z kontem na TikToku – trzyma nas w przeszłości, więc blokuje osobiste progresje. Ale dlatego, że wskrzeszając pewne światy, możemy niechcący zwrócić władzę bohaterom, których chwała przeminęła słusznie. Najlepszy przykład z popkultury? Serial „Stranger Things”. Z jednej strony produkcja braci Duffer elokwentnie cytuje klasykę kina grozy i młodzieżowych przygodówek z lat 80., a zatem robi tę całą cudowną terapeutyczną robotę, przenosząc nas w czasy dzieciństwa. Z drugiej – nieodpowiedzialnie romantyzuje szkodliwy model męskości, przede wszystkim w postaci gburowatego szeryfa, który czasem mięknie, więc można mu – tak wynika z serialu – wybaczyć generalną opryskliwość. Jak w takim razie praktykować nostalgię, by rzeczywiście działała krzepiąco? Przytulnie jak u mamy, ale bluetooth musi być Uwaga, pokolenie cyfrowych nomadów przechodzi w tryb analogowy. Tyle że… to nie do końca prawda. Gdyby generacja, która wychowała się w internecie, całkiem zrezygnowała z technologii, faktycznie można by donosić o tym w tonie sensacji. Gen Z – i, nie oszukujmy się, nie tylko gen Z – nie porzuci gadżetów i usług, które przyniósł postęp, bo dziś zwyczajnie nie da się od nich uciec. Za to można szukać kompromisów. Rozwiązań, które pozwolą nostalgicznie celebrować przeszłość i jednocześnie korzystać z komfortów nowoczesności. W to pragnienie złotego środka ewidentnie celują producenci sprzętu audio, a prasa branżowa donosi, że zawrotną popularnością cieszą się np. odtwarzacze muzyki, które wyglądają jak odbiorniki radiowe sprzed dekad, ale oczywiście są wyposażone w Bluetooth i spokojnie można na nich odtwarzać playlisty z serwisów streamingowych, jak Spotify czy Tidal. Znów: nie chodzi wyłącznie o wygląd. Młodszym, które urodziły się w okolicach premiery pierwszego smartfona, umożliwi nieznane wcześniej doświadczenia. Ekscytująca sensoryczna przygoda? Mózg lubi takie zabawy, dzięki nim pozostaje dłużej w formie. A gdy słuchamy płyty winylowej w całości zamiast dwuminutowych hitów nagrywanych pod sukces na TikToku, ćwiczymy zdolność skupiania uwagi, zniszczoną przez śmieciowy content do ekspresowej konsumpcji. Choć długo utrzymywano, że generacja Z woli wydawać pieniądze na wrażenia, po których zostają fajne wspomnienia, zamiast rujnować budżet, obrastając w rzeczy, dziś widać porównywalną chęć inwestowania i w przygody, i w przedmioty. To tęsknota za czymś namacalnym – widoczna, chociażby w rosnącej sprzedaży płyt CD i winyli, które umożliwiają głębszy kontakt z muzyką niż odtwarzanie jej w streamingu (nie ma jednak mowy o zmierzchu platform, popularność płyty kompaktowej to znacząca tendencja, ale nie zagraża hegemonii Spotify). Widać nostalgię w mieszkaniach – w oldskulowych wolno stojących regałach na książki wykończonych łukiem, w fotelach z wielkimi poduchami. Ma być przytulnie jak u mamy. Moda kręci się w kółko Czy nosimy się również nostalgicznie? Kate Moss fotografowana na festiwalu Glastonbury w wojskowej kurtce ekspresowo rozkręciła popyt na ciuch modny 20 lat temu, w czasach szczytowej popularności nowej sceny indierockowej, którą tworzyły zespoły jak The Strokes czy Arctic Monkeys. Oczywiście można uznać, że to nic wielkiego, przecież trendy zawsze wracały, tyle że – jak podkreślają eksperci i ekspertki – dziś wracają znacznie szybciej, a do tego wszystkie naraz. „Pytanie nasuwa się samo. Jakkolwiek przyjemny byłby ten modowy Dzień Świstaka, czy za tę zabawę zapłacimy inercją i homogenizacją kultury?” – zastanawiała się niedawno dziennikarka Eleni Leokadia w swoim tekście dla wpływowego brytyjskiego magazynu „Dazed”. Dalej Eleni Leokadia pozwala sobie na refleksję, że dziś korzystamy z historii mody bezrefleksyjnie, w pustych aktach „kopiuj – wklej”, a więc posiadamy garderobę, ale nie mamy modowej tożsamości. To z kolei robi z nas łatwy żer dla marek i projektantów, którzy nie muszą silić się na szczególną kreatywność, skoro mogą wcisnąć nam wszystko, co już raz dobrze się sprzedało. Biznesplan, którego fundamentem jest asekuranckie wietrzenie archiwów, można akurat rozumieć w trudnych, niepewnych ekonomicznie czasach. Ryzyko kosztuje, nie zawsze się opłaca – nie każdego stać na wymyślanie koła od nowa. „Konsumenci i konsumentki w nostalgii znajdują emocjonalny komfort, kojące ciepło w niestabilnym świecie. Dla projektantów i projektantek to też wygoda – mogą spokojnie wracać do sprawdzonych rozwiązań. A udziałowcy dostają produkt z gwarancją sukcesu w czasach nawiedzanych przez przeszłość. Bestseller lata 2016 powraca w 2025 roku, z tym że nie wskrzeszamy samego produktu, ale kolektywne wspomnienia tamtych wakacji” – pisze Eleni Leokadia. Zresztą w ten sposób myślą nie tylko osoby tworzące modę. Gen Z wybiera telewizję komfortu Remake, czyli odświeżona wersja filmu sprzed lat, nie jest formułą, która pojawiła się pięć minut temu, ale w ostatniej dekadzie sentymentalny recykling lubianych tytułów przybrał na sile. W 2021 roku Disney opowiedział na nowo historię Cruelli De Mon, antybohaterki bajki „101 dalmatyńczyków” – w filmie z Emmą Stone w roli głównej bezwzględna miłośniczka naturalnych futer jest zagubioną, ale utalentowaną dziewczyną, która lubi punk rocka i odważnie staje do walki z niesprawiedliwym losem. Latem zeszłego roku, po 40 latach, powrócił Axel Foley, czyli wielbiony przez publiczność „Gliniarz z Beverly Hills”. I nikt tu nawet nie próbował udawać wielkiego kina, bo remake Netfliksa to rozrywkowa produkcja dla ludzi, którzy tęsknią za sympatycznie wesołym kinem akcji z lat 80. A „Naga broń”? Też wróciła, tyle że tym razem w komedii pomyłek ugrzązł syn gapowatego detektywa z oryginalnej franczyzy, grany przez Liama Neesona. O właśnie, franczyzy! O tym, że filmy i seriale też przenoszą nas do okresu beztroski, świadczą nie tylko produkowane na potęgę remaki czy sukcesy seriali cytujących klasykę, jak wspomniane „Stranger Things”, ale także nieoczekiwany renesans tytułów, które były symbolem dawnych czasów. Bo co znajduje młoda publiczność w serialu „Przyjaciele”, który wciąż świetnie się ogląda? Rzeczywistość sześciorga bohaterów i bohaterek ikonicznego sitcomu nijak nie przystaje do rzeczywistości współczesnych dwudziestokilkulatków, a mimo to dane serwisów streamingowych, które pokazują „Przyjaciół” na całym świecie, potwierdzały, że to telewizja komfortu, która jest często pierwszym wyborem pokolenia Z. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/60/2026/02/GettyImages-183118044-2928866.jpg" width="3000" height="1994" alt="FRIENDS -- "The One With the Stoned Guy" Episode 115 -- Pictured: (l-r) Courteney Cox as Monica Geller, Jennifer Aniston as Rachel Green, Matthew Perry as Chandler Bing -- (Photo by: Paul Drinkwater/NBCU Photo Bank/NBCUniversal via Getty Images via Getty Images)" title="Friends - Season 1" /> Nostalgia leczy? Wystarczy kilka minut dziennie Z badania, które dwa lata temu na osobach z pokolenia Z przeprowadził Uniwersytet Harvarda, wyszło, że aż 56 proc. ankietowanych obawia się o swoje bezpieczeństwo finansowe, 45 proc. przyznaje, że wrażenie „końca świata” odbija się poważnie na ich kondycji psychicznej, a 34 proc. zwierzyło się z uczucia głębokiego osamotnienia. Z kolei ankieta Harris Poll zrealizowana na zlecenie Human Flourishing Lab pokazała, że aż 80 proc. dorosłych zetek (urodzonych po 1997 roku, takie kryterium przyjęli badacze) niepokoi zależność od technologii, 75 proc. zauważa szkodliwy wpływ mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne, a 58 proc. twierdzi, że technologia, która miała ludzi do siebie zbliżać, finalnie doprowadziła do rozpadu więzi. To też przejaw tęsknoty za analogiem. Uproszczona psychologia sugeruje, że taka obsesja na punkcie często niesłusznie idealizowanej przeszłości może nam szkodzić. Oducza uważnego bycia tu i teraz. Zniechęca do świadomego planowania przyszłości. „W rzeczywistości nostalgia pomaga ludziom poradzić sobie z bieżącymi wyzwaniami i budować lepszą przyszłość. Ja i inni uczeni doszliśmy do tego wniosku na drodze wielorakich badań, od analiz laboratoryjnych po ankiety ilościowe i jakościowe – wszystkie prowadzone na zróżnicowanych grupach osób z całego świata” – pisał w gościnnym eseju dla „The New York Times” Clay Routledge, psycholog społeczny. „Badania potwierdziły, że nostalgiczne retrospekcje przynoszą ulgę, podpowiadają kierunek działania, inspirują. Nawet kilka minut spędzonych z miłym wspomnieniem albo starą, lubianą piosenką może poprawić nastrój, zwiększyć poczucie przynależenia i sensu w życiu”. Z tej perspektywy nostalgia wydaje się całkiem sprytną strategią przetrwania, prawda?
Kobiety mają supermoce! Zwłaszcza te uprawiające sport. Co ma bieganie do feminizmu?
Przez całe stulecia atletyczne aktywności były wyłącznie udziałem mężczyzn. Aż się jedna odważna zaczaiła w krzakach i nielegalnie przebiegła maraton. Dzięki niej – i paru innym zuchwałym – dziś biegamy na potęgę. Żadna nie ucieka przed patriarchalną opresją. Wręcz przeciwnie – raczej leci co sił w łydkach na czołowe starcie z ograniczającą normą społeczną, wedle której sport damie nie przystoi.
Na początku chodziło o ciało. Umięśnione, wysportowane, silne nijak nie wpisywało się w obowiązujące kanony, bo te premiowały krągłe biodra i pełne piersi wzorowych matek i posłusznych żon. Atletycznie zbudowana kobieta wzbudzała powszechny niesmak, czasem wręcz odrazę. Nie była atrakcyjna – nie według konserwatywnych definicji atrakcyjności – a przecież zdolność przyciągania męskich spojrzeń był jej największym kapitałem i gwarancją przetrwania w świecie. Na atletkę długo żaden nie chciał spojrzeć. Żadnej rywalizacji, żadnego przekraczania siebie, żadnego porywania się na coraz bardziej imponujące osiągi. Chodziło też o władzę. Polityka, biznes, sport, sztuka – to tylko przykłady sektorów życia publicznego historycznie zdominowanych przez mężczyzn. Ograniczanie dostępu kobietom do tych przestrzeni służyło ustanowieniu i wzmacnianiu hierarchicznego porządku. W ten sposób podział na tych, którzy władzę sprawują, i tych, którzy jej podlegają, był jasny. Dziś kobiety uprawiają sport – amatorsko i profesjonalnie, biorą udział w zawodach, zdobywają medale. Ale niegdysiejsze nierówności wciąż wybrzmiewają, chociażby w tonie, jakim mówimy o zawodowych sportowczyniach, notorycznie umniejszając wartość kobiecych dyscyplin. Historia biegania świetnie pokazuje, jak zaciekle kobiety walczyły o swoje miejsce w sporcie i jak sport stał się przestrzenią skutecznej emancypacji. Gdy kobieta biega, rodzina płacze „Kobiety zawsze potrafiły biegać, ale przez całe stulecia mężczyźni próbowali nam wmówić, że się do tego nie nadajemy” – od tego zdania rozpoczyna się wydana w ubiegłym roku książka amerykańskiej dziennikarki Maggie Mertens „Better Faster Farther: How Running Changed Everything We Know About Women” (Lepiej, szybciej, dalej: Jak bieganie zmieniło wszystko, co wiemy o kobietach). Mertens postanowiła pokazać, jak bieganie – obecnie ultramodne – latami przyczyniało się do podtrzymywania patriarchalnego status quo i jak stało się narzędziem podważania przyjętego porządku, który narzucał kobietom całą litanię limitujących przekonań. Autorka w książce sięga do przykładów z historii, oddaje należny hołd ikonom biegowej rewolucji i przypomina, że dziś tak ochoczo i masowo startujemy w maratonach, bo kilka zbuntowanych i odważnych wybiegało nam prawo do aktywności sportowej, która realizuje nasze ambicje i sprawia nam przyjemność, a nie tylko służy pielęgnowaniu akceptowanej społecznie urody. „Mizoginia bierze się ze strachu przed upadkiem tradycyjnych struktur rodzinnych, w których mężczyzna sprawuje władzę zarówno w domu, jak i poza nim” – tłumaczyła Mertens w rozmowie z kwartalnikiem dla biegaczy i biegaczek „Like The Wind”. A w swojej książce Maggie Mertens przypomina, jak w końcu XIX wieku wielkie sportowe areny były w zasadzie ostatnim bastionem tradycyjnej męskości, bo feministyczne działaczki z coraz większymi sukcesami domagały się uznania równości kobiet w życiu politycznym i społecznym. „Kobiety w Europie zaczynały się organizować w walce o więcej swobód, o prawa wyborcze, o prawo do edukacji i wykonywania zawodów wcześniej zarezerwowanych dla mężczyzn” – to fragment „Better Faster Farther”. „W tym samym czasie do podobnego poruszenia dochodziło w Stanach Zjednoczonych, gdzie jeszcze do niedawna zniewoleni czarni zbierali się w protestach o równe prawa. W skrócie: to, co dla wielu białych mężczyzn uchodziło za naturalny porządek, zostało poddane krytyce. W czasach bez globalnej wojny sport był więc idealną areną, na której można było performować męskość i przypominać o swojej fizycznej przewadze” – pisze Mertens. Kobiety na maratony Autorka „Better Faster Farther” lubi wracać do jednej z największych teorii spiskowych, które miały powstrzymać kobiety przed bieganiem. Do programu letnich igrzysk olimpijskich organizowanych w 1928 roku w Los Angeles włączono lekkoatletykę kobiet, w tym bieg na 800 metrów. Obecni na miejscu reporterzy i sędziowie twierdzili, że uczestniczki mdleją podczas zawodów i nie docierają do mety. Te doniesienia miały ostatecznie dowieść, że zawodowy sport jest domeną facetów. Seksistowskie kłamstwa o omdlałych biegaczkach demaskowały materiały wideo z turnieju. Ale zanim wyszły na jaw, kobiece biegi na dystans dłuższy niż 200 metrów usunięto z igrzysk olimpijskich, a to pozwalało dalej montować w społeczeństwie mizoginiczne przekonania, że kobiety, te cherlawe chuchra, nie powinny podejmować wysiłku fizycznego. „Częste treningi to zarazem element amerykańskiej tradycji, aczkolwiek historycznie bardziej dostępny dla mężczyzn. Podczas gdy podatnym na »histerię« dziewiętnastowiecznym kobietom zalecano wypoczynek w łóżku lub histerektomię, mężczyznom podstawiano konia i radzono udać się w dzicz” – czytamy w wydanej niedawno po polsku głośnej książce „Ewangelia wellnessu” Riny Raphael. Autorka przypomina też, że moda na amatorskie bieganie zaczęła w końcu lat 70. ubiegłego wieku: Książka ojca joggingu pewnie nie odniosłaby takiego sukcesu, gdyby nie toczona od kilkunastu lat walka o równość na ścieżkach i olimpiadach. Przeświadczenie, że bieganie jest zbyt dużym wysiłkiem dla kobiet, usprawiedliwiało systemowe wykluczenia. Biegaczki nie mogły nawet zgłaszać się do maratonów. W 1966 roku Roberta „Bobbi” Gibb ukryła się w chaszczach przy starcie maratonu w Bostonie, by niepostrzeżenie – i wówczas także nielegalnie – przebiec trasę wyścigu. Rok później Kathrine Switzer też uczestniczyła w tym maratonie, bo zarejestrowała się, używając wyłącznie inicjałów. Do historii przeszło zdjęcie, na którym osoba pracująca przy organizacji biegu próbuje zerwać Switzer numer startowy, by unieważnić jej udział. Kathrine udało się uciec i dokończyć bieg, a wspomniany numer 261 stał się symbolem nieustraszonego oporu kobiet. Jeszcze wiele lat później kobiety uczestniczące w zawodach biegowych, już legalnie, na piersiach przypinały sobie numer nadany przez organizatora, a na plecach właśnie 261, taki symboliczny gest wdzięczności i solidarności. W 1972 roku pozwolono na udział kobiet w dwóch ważnych amerykańskich maratonach, bostońskim i nowojorskim, a w 1984 roku maraton kobiet stał się dyscypliną olimpijską. Choć Switzer zawsze podkreślała, że jej bieg wcale nie był wielkim przemyślanym przewrotem feministycznym, zdaje sobie również sprawę, że bieganie może być polityczne, i dziś prowadzi międzynarodową fundację łączącą kobiety w rozbiegane społeczności. Wstęp tylko dla dziewczyn Gdy Kathrine Switzer zakładała fundację 261 Fearless Moment, kobiece kluby biegowe nie były niczym oczywistym, a dziś stają się normą, przynajmniej w każdym większym mieście. – Nie za bardzo lubiłam biegać, więc dołączyłam do klubu, żeby się przekonać do tej dyscypliny i przygotować do półmaratonu – opowiada Olga Kapusta, trenerka i inicjatorka powstania kobiecej społeczności biegowej Swords Is Female, działającej pod parasolem warszawskiego klubu Swords Athletics. – Kiedy przyszłam na pierwsze spotkanie, w klubie biegały może cztery dziewczyny. Było nas mało, stąd pomysł stworzenia grupy tylko dla dziewczyn. Sama, gdy obserwowałam Swords Athletics na Instagramie, myślałam, że nie dam rady z nimi biegać, bo są za szybcy i nie nadążę. Próg wejścia był wysoki. Kobiecą grupą, która wychodzi na lżejsze treningi, chciałyśmy zachęcić inne dziewczyny. Swords Is Female właśnie obchodzi piąte urodziny, a z czasem dziewczyny zaczęły biegać więcej maratonów, zależy im na jak najlepszym wyniku, chcą biegać szybko. Dziś więc działamy dwutorowo. Zachęcamy dziewczyny, by zaczęły biegać, a tym, które już biegają, pokazujemy, jak trenować, żeby biegać jeszcze lepiej – tłumaczy. Dziewczyny dołączają do klubów biegowych wyłącznie dla kobiet, bo czują się w nich komfortowo – nikt się na nie nieodpowiednio nie patrzy, nie ocenia sprawności ani wyglądu. Bieganie w grupie to także większe poczucie bezpieczeństwa – wiele kobiet boi się biegać solo, zwłaszcza po zmroku. Liczy się też integracja. W kobiecych klubach biegowych zaczynają się przyjaźnie albo przynajmniej jakościowe koleżeńskie znajomości. Olga Kapusta jakiś czas temu napisała na swoim Instagramie, że „kobiety mają supermoce, zwłaszcza te uprawiające sport”. – Niedawno odbyła się kolejna edycja naszych flagowych zawodów, Border to Hel – mówi. – To, co dziewczyny tam wyprawiają… Biegną przez trzydzieści kilka godzin na równi z chłopakami. Są niezwykle mocne fizycznie i mentalnie. I to właśnie sport buduje taką siłę psychiczną. Regularne treningi sprawiają, że jesteś bardziej odporna na różne sytuacje, mniej pogubiona, życie masz lepiej ustawione. Sport pozwala sobie poradzić z szalonym tempem świata i nadmiarem bodźców. Buduje poczucie dyscypliny. Nieważne, ile masz na głowie – dowozisz. Widzę to po koleżankach i dziewczynach, które z nami trenują. Mogą mieć dzieci i pracować na dwa etaty, a sport sprawia, że są w stanie ułożyć sobie wszystkie obowiązki. To jest właśnie moc kobiet. Artykuł ukazał się w magazynie Glamour 9/25.
Toksyczne wzorce niszczą mężczyzn. Czy to odpowiedzialność kobiet, by ich ratować?
Gdzie były feministki, gdy Andrew Tate budował swoje zasięgi? I czy w ogóle to odpowiedzialność kobiet, by ratować mężczyzn przed szkodliwym wpływem patologicznych przekazów płynących z manosfery, skoro dobrowolnie im ulegają?
Stephen Graham miał misję. „Nie chciałem jako aktor i autor scenariusza, zrobić serialu, który okaże się po prostu hitem. Chciałem nakręcić jeden z tych dramatów, które rezonują społecznie” – mówił w rozmowie z magazynem „Rolling Stone” wiosną 2025, tuż po tym, jak 13 marca ukazała się na Netfliksie limitowana seria „Dojrzewanie”, której wystarczyły 24 godziny, by stała się najchętniej oglądaną premierą na platformie. Przy okazji wywołała dyskusję na temat kondycji emocjonalnej dorastających chłopców i wpływu seksistowskiej retoryki dominującej na forach internetowych skupiających środowiska incelskie czy w treściach szemranych influencerów pokroju wspomnianego Andrew Tate’a, byłego boksera, przestępcy seksualnego, wreszcie samozwańczego przewodnika współczesnych mężczyzn, którzy nie potrafią odnaleźć się w rzeczywistości wyemancypowanych kobiet, a ich opór wobec zmiany często realizuje się w brutalnych aktach przemocy. „Mamy poważny problem” – kontynuował Graham w wywiadzie. Serial Netfliksa triumfował podczas ceremonii Emmy Awards, nominowany w 13 kategoriach, ostatecznie wygrał w pięciu. To na pewno jedna z najważniejszych tegorocznych produkcji. Odważnie zrealizowana, bo kręcona techniką długiego ujęcia, bez cięć, co tylko wzmaga i tak gęstą atmosferę serialu, buduje iluzję, że przedstawiona sytuacja rozgrywa się tu i teraz. Bo „Dojrzewanie” to dojmująco realistyczny, sprytnie odwrócony kryminał o 13-latku oskarżonym o morderstwo koleżanki ze szkoły, z którego wybrzmiewa ta niewygodna prawda, że nawet mili, nieśmiali chłopcy z teoretycznie dobrych domów są zdolni do okrucieństwa i przemocy, jeśli nie uda się ich uchronić przed radykalizującym poglądy patoprzekazem z internetu. Mężczyźni w niewoli manosfery Stephen Graham, współtwórca serialu „Dojrzewanie”, który wciela się także w postać ojca aresztowanego chłopca,w wielu wywiadach wspomina o rzeczywistych zbrodniach, które wstrząsały Wielką Brytanią w ostatnich latach i które stały się punktem wyjścia do napisania scenariusza. To tylko potwierdza, że dostępne w mediach społecznościowych mizoginiczne treści mają coraz większy wpływ. Media od kilku lat zwracają uwagę na korelację między przemocą wobec kobiet a aktywnością internetową sprawców. W 2021 roku 22-letni Jake Davison zastrzelił pięć osób, w tym własną matkę, a następnie popełnił samobójstwo. Otwarcie przyznawał się do aktywnej obecności na forach internetowych kojarzonych z incelami, środowiskiem mężczyzn żyjących w przymusowym celibacie i – w ich przekonaniu – odrzuconych przez kobiety ze względu na swoją niską atrakcyjność, bo nie wyglądają odpowiednio i nie zarabiają wystarczająco dużo. W częściach internetu zdominowanych przez incelską retorykę próba poradzenia sobie z poczuciem nieadekwatności przepoczwarza się w nienawiść do wszystkich kobiet, zepsutych, nieczułych, zbyt pewnych siebie, proszących się o to, by ktoś przypomniał im, gdzie jest ich miejsce. – Z badań wyraźnie wynika, że mężczyźni poszukują treści przeznaczonych właśnie dla nich, ale w internecie trafiają na content z manosfery. Ta toksyna skutecznie zalewa im umysły. W dodatku są na nią podatni również dorośli faceci. A dorastający chłopcy? Jak mają rozpoznać szkodliwy przekaz? Ich umysł i emocje jeszcze nie są w pełni dojrzałe, rozwinięte – mówi Marta Majchrzak, psycholożka społeczna, założycielka pracowni badawczej Herstories. – Faktycznie w internecie brakuje treści kierowanych do mężczyzn, które wspierałyby ich w poszukiwaniach, w samorozwoju. Może właśnie tę niszę powinien wypełnić feminizm? Czy to nasz problem? Za każdym razem, gdy pada sugestia, że może to aktywistki i publicystki feministyczne powinny wziąć na siebie odpowiedzialność za transformację mężczyzn, wskazać im kierunek i zaopiekować ich osobistym wzrostem, pojawiają się kontrargumenty ze strony samych kobiet, że niby z jakiej racji. Mamy wystarczająco dużo swoich problemów, a poza tym priorytetem dla feminizmu jest równość kobiety, a nie dobrostan mężczyzny. To prawda? – Taka argumentacja jest konsekwencją stereotypowego rozumienia feminizmu – odpowiada Marta Majchrzak. – Wiele osób wciąż widzi go jako ruch skierowany przeciwko mężczyznom. Dlaczego więc miałybyśmy wspierać mężczyzn, skoro z zasady jesteśmy wobec nich krytycznie nastawione? To jest ten popowy feminizm, daleki od inkluzywności. Tymczasem ten, w który ja wierzę i który praktykuję, łamie stereotypy płciowe. Jest tak samo skierowany przeciwko toksycznej męskości, jak i toksycznej kobiecości. Męskość sama w sobie nie jest toksyczna, ale widzimy, jak szkodliwa jest ta, która definiuje się przez przemoc, dominację, władzę jako cel. Tu jest lęk przed okazaniem słabości i tłumienie emocji. Z kolei w toksyczną kobiecość wpisane są nadprogramowa opieka, przedkładanie cudzych potrzeb nad własne, niechęć wobec siostrzeństwa i przekonanie, że należy się podporządkować. Żyjemy w świecie, w którym te stereotypowe wzorce męskości i kobiecości są bardzo widoczne, a feminizm uczy myślenia poza stereotypem. Jest mostem, który nas łączy, bo widzisz w drugiej osobie przede wszystkim człowieka, a nie płeć i to, co z nią związane. Tylko taka perspektywa sprawi, że nam i naszym dzieciom będzie się żyło lepiej – puentuje badaczka. Jak wychować syna na feministę? Obsypany nagrodami serial Netfliksa jest ważnym głosem w dyskusji o męskości, bo przygląda się opisywanemu zjawisku z wielu stron. Twórcy „Dojrzewania” są ewidentnie świadomi, że problem jest złożony, a za przemoc, której dokonuje dziecko, owszem, są odpowiedzialni dorośli, ale nie można wskazać jednego winnego. Może być nim wycofany emocjonalnie ojciec, nauczyciel, który nie poświęca dorastającym podopiecznym wystarczającej uwagi, idol z internetu, który z wyrachowaniem kapitalizuje lęki i kompleksy nastoletnich chłopców, wreszcie państwo, opieszałe we wprowadzaniu regulacji, które utrudnią osobom małoletnim dostęp do szkodliwych treści. Można z drugiej strony wierzyć, że nastolatek wyposażony w odpowiednie zasoby – w domu i w szkole – będzie umiał weryfikować content, z którym ma do czynienia. W 2022 roku Sonora Jha, eseistka i wykładowczyni akademicka z Seattle, wydała książkę „How to Raise a Feminist Son” (Jak wychować syna na feministę), w której dzieliła się własnym rodzicielskim doświadczeniem. Książka wywołała poruszenie. „Nie chodzi wyłącznie o wychowanie delikatnych, empatycznych chłopców. Powinnyśmy im przypominać, że w świecie większej równości mężczyzna nie musi wiecznie dowodzić, bo może podążać za kimś. Ma prawo do porażki. Może zajmować się domem i spędzać więcej czasu z dziećmi. I nie będzie przez to mniej męski”. Mogłoby się wydawać, że feministkom udało się już przekonać sporą część populacji do zmiany myślenia o powinnościach wynikających z płci. Że pomogły nie tylko kobietom, ale również mężczyznom wyzwolić się ze sztywnych ról, które narzuciła im kultura. Zdobywcy i lidera. Tego, który zarabia, by utrzymać rodzinę, i wychowuje dzieci, ale ich nie przytula. W pracy odnosi wyłącznie sukcesy. W seksie jest bezkonkurencyjny. Tymczasem okazuje się, że mężczyźni odrzucają dzisiaj tę zmianę. – Nie odrzucają. Po prostu tych, którym się zmiana nie podoba, słychać dziś bardziej – podkreśla Marta Majchrzak. – Trzeba pamiętać, że progres nie przebiega liniowo. Każdy postęp wiąże się z próbą zablokowania go. To frustrujące, gdy robimy krok w przód, a potem ktoś nas cofa o dwa, ale tak wygląda proces zmiany społecznej. Pokolenie równości czy podziału? Ten niewygodny paradoks wybrzmiewa z analiz światopoglądowych postaw generacji Z. To z jednej strony niezwykle otwarte, tolerancyjne, liberalnie usposobione pokolenie, a z drugiej to właśnie młodzi mężczyźni z tej generacji najczęściej ulegają fantazjom o konserwatywnej ekspresji męskości i kobiecości. Co z kolei przeczy powszechnemu przekonaniu, że dla następnych pokoleń tradycyjne role płciowe nie będą miały żadnego znaczenia. Marta Majchrzak współprowadziła spotkania warsztatowe dla dziewczynek w wieku wczesnoszkolnym i zauważa, że nawet wśród tak młodych osób wciąż funkcjonują utarte, schematyczne przekonania na temat płci. – Chłopcy muszą być wysportowani, świetnie grać w nogę. Mają być twardzi, rządzić i nawet powinni być trochę niegrzeczni. A na dziewczynkach dalej ciąży presja bycia idealną. Muszą ładnie wyglądać i być miłe – mówi badaczka. – Oczywiście to się zmienia, ale powoli. Zwłaszcza rodzice dziewczynek napierają, by szkoła także zachęcała je do większej asertywności. Realizując projekt w szkołach, zauważyłam też, że światy dziewczynek i chłopców są kompletnie rozdzielone. Dziewczynki czują się krytykowane, nieakceptowane, więc naturalnie odpowiadają tym samym. A ja jako mama 12-letniego chłopca, mogę potwierdzić, że najlepsze, co mogą zrobić rodzice chłopców, to dopilnować, by dziewczynki były częścią ich grupy rówieśniczej. Mój syn dorastał z córkami znajomych, miał zarówno kolegów, jak i koleżanki. Dzięki temu, w przeciwieństwie do wielu swoich kolegów, nie wstydzi się rozmawiać z dziewczynkami i czuje się w ich towarzystwie naturalnie. Cieszę się, że sam zauważa, jak bliskie nam osoby często spełniają różne funkcje w naszym życiu. Z kimś jest fajnie pójść na deskorolkę, z kimś innym do kina, a jeszcze inna osoba sprawdzi się w rozmowie o emocjach. Obecność koleżanek pomaga wytłumaczyć dziecku tę różnorodność i pokazać, jakie ma zalety. Nie trzeba używać słowa „feminizm” w rozmowach z 12-latkiem, żeby uczyć go równości – zaznacza. Zwłaszcza że wiemy, jak niebezpieczne jest wychowanie kolejnego podzielonego pokolenia.
Wolimy dobrych ludzi od „prawdziwych” facetów. Czyli co się stało z męskością w XXI wieku
Czym się różni dobry człowiek od prawdziwego mężczyzny? Aga Kozak i Paweł Goźliński w swojej znakomitej książce „Sztuka męskości, czyli jak nie być chu*em” mierzą się z toksycznym patriarchalnym wzorcem, ale i wyraźnie zaznaczają, że nie wszystko, co typowo męskie, jest złe. A my pytamy ich, dlaczego polski mężczyzna uważa się za intelektualistę, o czym rozmawia z przyjaciółmi i komu zależy, żeby mężczyźni się zmieniali.
Tuż przed naszą rozmową weszłam na Instagram, gdzie wyświetliły mi się dwa newsy. Jeden o klubie w Paryżu, do którego wpuszczają tylko kobiety. Drugi o należącej do Finlandii wyspie, na którą mężczyźni nie mają wstępu… Paweł Goźliński: Mnie to w ogóle nie oburza. Niedawno byłem w Szwajcarii, w Susch, gdzie Grażyna Kulczyk stworzyła muzeum poświęcone sztuce kobiet. Tam widziałem instalację Heidi Bucher, która w performatywnym akcie „zdarła skórę” z pomieszczeń, do których w jej rodzinnym domu nie miały wstępu kobiety. Nawet lądowania na Księżycu nie mogły obejrzeć, bo telewizor stał w pokoju, do którego mogli wejść tylko mężczyźni. Ilość obszarów życia, do których kobiety przez całe stulecia nie miały dostępu, jest tak ogromna, że jakbym zaczął teraz się oburzać na to, że jakaś wyspa, jakiś klub są niedostępne dla facetów, byłaby to więcej niż małostkowość. Aga Kozak: Ale oczywiście mężczyźni się bardzo oburzą, ponieważ przeciętny facet w 2025 roku nie będzie myślał o tym, że jest odpowiedzialny za to wszystko, co działo się przez stulecia. Istniejemy teraz i tu i z tej perspektywy to mogą być działania nieinkluzywne, ale też od razu przypomina mi się to słynne wideo, w którym zapytano kobiety, co by było, gdyby mężczyźni na jeden dzień zniknęli z powierzchni ziemi. I one odpowiadały, że poszłyby biegać do parku nocą. Dobra męskość, co podkreślamy w naszej książce, to jest superrzecz, ale kiepska męskość i to nasze tytułowe bycie chu*em ma znacznie szerszy impakt, niż nam się wydaje, bo mężczyźni historycznie mieli po prostu więcej władzy. A mnie te newsy w pierwszym odruchu jednak zasmuciły. Poczułam, że takie działania cofają nas w dyskusji o zmianie wokół męskości. A.K.: W kobietach jest strasznie dużo złości, narosłej przez wieki fatalnego traktowania nas, i od czasu do czasu faktycznie używamy jej źle, bo odwetowo, choć trudno jest tego nie robić… P.G.: A ja mam dużą tolerancję wobec tego odwetu. On się nam należy, więc niech mężczyźni przestaną marudzić i kwękać, że dostają opierdziel od kobiet. Tacy byli heroiczni przez wieki, a teraz płaczą, że kobiety zabierają im pracę, zabierają im Bóg wie co. Oczywiście najgorsze, że to wszystko kończy się histerycznym gniewem, a o histerii męskiej jako reakcji na emancypację kobiet mówi w naszej książce Andrzej Leder. To histeria, która przybiera czasami bardzo ostre, agresywne formy. Obrona tradycyjnej patriarchalnej męskości często ma więc wymiar polityczny i mebluje nam rzeczywistość. Dlatego ja na miejscu kobiet, szczerze mówiąc, wcale bym się nie chciał w tej chwili tak bardzo pochylać nad mężczyznami, tylko raczej wzmacniałbym swoje emancypacyjne pozycje, bo być może za chwilę trzeba będzie tych pozycji bronić. Nie tylko przed facetami, ale też przed kobietami, przecież nie wszystkie są gotowe na tego rodzaju rewolucje, na tego rodzaju rozwój i zmiany. A.K.: Andrzej Leder wskazuje też, że polska męskość jest od inszych insza. Polscy mężczyźni nie mieli momentu hegemonii. Nie mają zdrowego stosunku do władzy (o ile taki w ogóle można mieć), ponieważ żyją w poczuciu – mają to wręcz epigenetycznie zaprogramowane, przez zabory czy przez PRL – że zawsze byli gnojeni i wykorzystywani. Dla mnie wielką wartością Waszej książki jest podejście do męskości. Ten wyraźny głos, że nie wszystko, co męskie, jest automatycznie złe. A przecież na tym przez wiele lat polegała krytyka mężczyzn i męskości, również feministyczna. Wy pokazujecie, że są w męskości jakości warte ocalenia. P.G.: Nie skreślamy męskości jako takiej. Chodzi tylko o to, żeby skończyć z jej hegemonicznym wzorcem. Żeby przestać myśleć o tym, że wszyscy faceci mają realizować jeden model, który w gruncie rzeczy jest bardzo wygodny, ale nie dla samych mężczyzn, tylko np. dla kapitalistycznych mechanizmów władzy, dla gospodarki, dla polityki. Poczucie, że faceci mają zajmować się osiąganiem maksymalnego sukcesu, pod pozorem, że w ten sposób realizują swoją dziejową, społeczną misję utrzymania tradycyjnego modelu rodziny, kończy się wypaleniem, depresją, samobójstwami. To są fakty społeczne. Faktem jest przecież to, że mężczyźni popełniają częściej samobójstwa, faktem jest ukryte zjawisko męskiej depresji, bo przecież facet się do psychicznego bólu nie przyzna. Hegemoniczna męskość jest fatalna, ale zawiera też pozytywne elementy, które zresztą kobiety często przejmowały w procesie emancypacji. Warto po nie sięgać, gdy są potrzebne. Stanowczość, rycerskość, szlachetność, a także umiejętność podejmowania szybkich decyzji, reagowania na rzeczywistość, elastyczność… A.K.: Może po prostu trzeba przestać mówić o jednej męskości, a zacząć mówić o wielu możliwych męskościach. Trzeba podkreślać, że męskość to pewnego rodzaju narzędziownik, z którego my, osoby ludzkie, powinniśmy czerpać to, co akurat jest nam potrzebne i co jest adekwatne do naszej konkretnej sytuacji społecznej, politycznej, militarnej, ale też osobistej. Możemy być różni również w tym, w jaki sposób okazujemy swoją męskość. Tutaj oczywiście bardzo dużo będzie zależało od tego, jak zmierzymy się z mitami męskości proponowanymi przez kulturę i popkulturę, jak odczytamy te wszystkie kanoniczne dzieła, od „Odysei” przez „Wiedźmina” po filmy Marvela. To są opowieści o pozytywnych postawach, jak szlachetne stawanie w obronie słabszego. Oglądając te filmy – bo już nawet nie mówię o komediach romantycznych – uczyliśmy się, że facet to jest taki ktoś, kto uratuje z opresji. A okazuje się, że egzekucja mitu jest jakaś kiepska. Mężczyźni wolą stawać w obronie słabszych w grach wideo niż być fajnymi i prawymi w życiu, tzn. wolą to robić w jakichś przestrzeniach internetowych, gier niż na co dzień być prawi i fajni. Mężczyźni są niepewni siebie, zagubieni, korzystają z wzorców męskości z TikToka i YouTube’a, idą po linii najmniejszego oporu, bo przecież im wolno, no nie? Komu zależy, żeby mężczyźni nie byli chu*ami? P.G.: Zależy, choć jeszcze nie zdają sobie z tego sprawy, naszym synom i córkom. To oni dziedziczą cechy, które albo pozwolą im pięknie żyć, albo sprawią, że będą powtarzać model chu*owej męskości i będą okropnymi typami dla swoich partnerek, rodziców, dla społeczeństwa. I powinno zależeć pracodawcom. Marcin Capiga (trener biznesu, mówca inspiracyjny – przyp. red.) opowiada w naszej książce o tzw. miękkiej asertywności. Facet, który prezentuje twarde kompetencje w relacjach z ludźmi, jest fatalnym i nieskutecznym szefem. W tej chwili potrzeby firm, projektów są zupełnie inne, innego rodzaju kompetencje są premiowane. Mam nadzieję, że tą książką dajemy też polskim mężczyznom coś, czego – jak pokazują badania – im brakuje: prawdziwą, głęboką relację przyjacielską. Polski mężczyzna nie ma przyjaciół. Ma kumpli, ma z kim się napić piwa, pogadać o nogach asystentek, ale kiedy trzeba ogarnąć samego siebie w kryzysie i znaleźć wsparcie, okazuje się, że nie może go szukać w relacjach z innymi mężczyznami, bo tu wciąż dominuje przekonanie o konieczności rywalizacji. Oczywiście są męskie kręgi. Są warsztaty dla mężczyzn, które pomagają im trochę głębiej poczuć siebie. Ale to margines, na razie dość luksusowa rozrywka wyższej klasy średniej. A chcemy zmiany gdzie indziej, prawda? A.K.: O wspaniałej grupie wsparcia dla mężczyzn w naszej książce opowiada pastor. To nie jest żadna elitarna jednostka, ale grupa parafian, z którymi on rozmawia. Tego typu działania oddolne mogłyby być inicjowane przez rozmaite instytucje, np. szkoły, które powinny uczyć, jak obchodzić się z własną emocjonalnością, płciowością… Tomasz Sobierajski przywołuje w Waszej książce badania, z których wynika, że polski mężczyzna postrzega siebie przede wszystkim jako intelektualistę. Bo jest racjonalny? A.K.: Ja to czytam jako zdolność do refleksji nad sobą i swoim życiem. Tylko że gdy zaczynasz się zastanawiać nad sobą, to możesz zobaczyć też te rzeczy, których nie chcesz zauważyć. P.G.: To ja zaznaczę, że kompletnie nie zgadzam się z Sobierajskim. Moim zdaniem intelektualizm deklarowany przez polskich mężczyzn to poczucie, że wszystko wiedzą. To nie jest refleksyjny intelektualizm, ale bezrefleksyjna skłonność, by objaśniać wszystkim – kobietom, zwierzętom, dzieciom, Francuzom, Anglikom, Chińczykom – jak żyć i jak powinien być urządzony świat. Nasza książka podważa tę męską pewność siebie. Pokazujemy, że to szkodliwy przesąd, że mężczyzna musi wszystko wiedzieć, a do tego reagować działaniem na każdy problem, bo to wcale nie jest najskuteczniejsza postawa wobec świata. A.K.: Męskość wciąż łączy się, jakkolwiek symbolicznie to zabrzmi, z pewnym rodzajem sztywności i wyprężenia. Bo kobieta może być „wodą, ogniem, burzą, perłą na dnie”, jak śpiewała Edyta Górniak, a męskość jest jedna i zawsze taka sama, określona. Stąd argumenty, że oczekiwania wobec mężczyzn i męskości są takie straszne. Bo jak on ma być jednocześnie delikatny i silny? Albo zdecydowany, a jednocześnie nie wiedzieć? Wykorzystywanie takich skrajnych opozycji sugeruje mężczyznom, że się nie da. Po pierwsze: być może kobiety faktycznie są socjalizowane do większej elastyczności. Po drugie: tu chodzi o psychologiczną adekwatność. W jednych sytuacjach działasz z delikatnością, inne wymagają siły. Kontekst ma znaczenie, a kompetencją jest rozpoznanie go. Umacnianie w mężczyznach poczucia, że nie można być jednocześnie silnym i delikatnym, jest toksyczne. Ale z Waszej książki wybrzmiewa bardzo wyraźnie postulat, żeby swojej męskości nie definiować w oparciu o usztywniony wzorzec, tylko szukać w sobie autentycznie własnej definicji. P.G.: Wiesz, faceci lubią przygody. Dlatego właśnie pokazujemy odkrywanie własnej męskości w kategoriach takiego pozytywnego wyzwania. Nie ma idealnych wzorców, jest za to jedna wielka niewiadoma, znak zapytania – i on może być bardzo atrakcyjny. Nie wiemy, co nas spotka po drodze, ryzykujemy, ale w gruncie rzeczy co? Głównie to, że zniknie nieustanny wymóg życiowej, seksualnej, społecznej, kulturowej sztywności. Ja nie dostrzegam w tym szczególnej straty. W książce powtarza się zdanie, że mężczyźni boją się innych mężczyzn. Co to znaczy? P.G.: Męskość wykuwa się w chłopięcej grupie rówieśniczej, a tam regułą jest budowanie swojej pozycji przez przemoc. I tak mężczyźni uczą się, że powinni bać się innych mężczyzn, którzy chcą im odebrać miejsce w stadzie. Uczą się, że każdy mężczyzna jest potencjalnie przeciwnikiem, a nie przyjacielem, wspólnikiem, partnerem. A przede wszystkim uczą się od własnych ojców, że facet nie potrafi panować na swoją złością, jest z natury impulsywny i może przyp***dolić. I stąd ten strach. A jaki jest mężczyzna, który nie jest chu*em? P.G.: Nie-chu* zawsze stoi po stronie słabszego. Nie-chu* jest dobry w łóżku, czyli jak trzeba podłożyć kobiecie pod głowę poduszkę, to podłoży, i jeszcze przykryje kołdrą, żeby nie zmarzła. Reszta to pochodne tej łóżkowej czułości i uważności. Dzieli się też swoimi problemami i chodzi do lekarza, bo dzięki temu zwiększa szanse na długie, sensowne życie z partnerką i dziećmi. Dostaje w ten sposób też więcej czasu, żeby zrobić parę sensownych rzeczy dla społeczności, w której żyje. A.K.: Nie-chu* jest dobrym człowiekiem, po prostu, a my wolimy dobrych ludzi od prawdziwych mężczyzn. *Wywiad pochodzi z najnowszego wrześniowego numeru GLAMOUR.
Oto współczesna generacja idoli. Zetki zbuntowały się i wyznaczyły nowe standardy dla autorytetów
Idol pocieszy, idol doradzi, idol nigdy cię nie zdradzi? W czasach nadmiaru informacji, politycznej polaryzacji i sprzecznych pomysłów na dobre życie być może potrzebujemy ich bardziej, niż kiedykolwiek wcześniej. Tylko jak obchodzić się z idolem, żeby nie zrobić sobie krzywdy?
Każdy jakiegoś miał, każdy – niezależnie od tego, ile ma lat – kogoś podziwia. Choć zmieniają się miejsca, w których szukamy idoli, wartości, które robią na nas wrażenie, a i pewnie sama relacja z podziwianym obiektem jest dziś trochę inna. W erze bezlitosnej cancel culture i internetowych samosądów być może cierpimy bardziej, gdy nasi idole okazują się ludźmi z krwi i błędów, a nie herosami z kryształu. Jakkolwiek to zabrzmi: idol, który na pewno nigdy nas nie zawiedzie, to idol martwy (choć i zgon nie daje stuprocentowej gwarancji, zawsze można wymieść spod dywanu kompromitujące autorytet paprochy). Dawniej to tradycyjne media, jak magazyny, telewizja i radio, lansowały największych idoli i idolki, te bożyszcza, do których wzdychały tłumy – siłą rzeczy zbiór dostępnych gwiazd, za którymi można było podążać, był ograniczony. Dziś, gdy algorytmy platform społecznościowych ścigają się w kreowaniu efemerycznych mikrotrendów, w idolach i idolkach można przebierać. Czy każde pokolenie wybiera idoli inaczej? Niekoniecznie. Na pewno jednak o tym, kto obecnie może zostać wzorem cnót, decydują generalne społeczne tendencje, takie jak zmęczenie przesadnym egotyzmem branży rozrywkowej czy głód redefinicji norm społecznych. Nie jest łatwo być dzisiaj idolem, nawet jeśli nie świadczy o tym toksyczne powodzenie patoinfluencerów. Ale może jeszcze trudniej być fanką? Marcysia Ryskala wspomina operację nosa i hejt, z którym musiała się zmierzyć: „Masa negatywnych komentarzy i porównania do Michaela Jacksona” Jak latarnia, która oświetla drogę Potrzeba jest uniwersalna. Dobry idol czy odpowiednia idolka skutecznie wspomagają rozwój osobisty, kształtują nasz gust, wpływają na światopogląd, może nawet na poczucie bezpieczeństwa i przynależenia, jeśli wokół lubianej osoby wytwarza się wspierająca wspólnota, jak np. ta, którą zbudowały sobie fanki Taylor Swift. – Młoda osoba szuka idola czy idolki, bo potrzebuje wzoru do naśladowania, ale takich drogowskazów pragną ludzie na różnych etapach życia – zaznacza doktorka Joanna Gutral, psycholożka, psychoterapeutka i autorka psychoedukacyjnego podcastu „Gutral Gada”. – Po prostu nie zawsze nazywamy ich idolami. To nasze autorytety, mistrzowie, mentorki. Reprezentują standardy, do których chcielibyśmy dążyć. Wartości, które są nam bliskie. Pomysły, projekty, obszary, w których chcielibyśmy się realizować. Idol czy autorytet jest naszym punktem odniesienia na mapie. Bo marzymy, żeby wieść takie życie jak on. Bo chcemy wykonywać swoją pracę tak jak on czy ona. Idol czy idolka to latarnia, która oświetla drogę. Trzeba tylko pamiętać, że trasa, którą chcemy podążać, może się z czasem zmienić. Pewnie wielu i wiele z nas w dorosłych latach ma innych idoli niż ci z czasów nastoletnich – mówi. I dodaje, że o ile młodej osobie idol może wskazać ścieżkę kariery – rozbudzić marzenia o sławie docenianego sportowca albo o sukcesach celebrowanej reżyserki – o tyle w późniejszym wieku ta funkcja się nieco zmienia. Już nie chcemy być naszymi idolkami, ale chcemy bywać takie jak one? – Osoby nastoletnie najczęściej wybierają swoich idoli i idolki spośród osób popularnych. Wcześniej były to głównie gwiazdy muzyki czy kina, dziś również gwiazdy internetu. W przypadku osób znanych i lubianych działa efekt autorytetu, ale i blasku. Kiedy ktoś zdobywa akceptację społeczną i podziw za swoje osiągnięcia, chcemy brać z niego przykład, bo zwłaszcza gdy jesteśmy młodymi osobami, bardzo zależy nam na akceptacji grupy. Budujemy naszą tożsamość społeczną przez relacje z innymi ludźmi – wyjaśnia Joanna Gutral. Vanessa Aleksander szczerze o kobiecej sile i solidarności: „Jestem typową «girl’s girl» – lojalną wobec dziewczyn, walczącą o ich prawa" Idole zmieniają świat? To niesprawiedliwie upraszczające stwierdzić, że kiedyś kręcił nas pusty blichtr, a dziś wreszcie oczekujemy od idoli treści. W końcu idolkami kobiet z pokolenia baby boomers, które wchodziło w dorosłość na przełomie lat 60. i 70., były wielokrotnie aktywistki feministyczne, jak chociażby Susan Sontag, przenikliwa intelektualistka, która cieszyła się wielką estymą w środowiskach akademickich, ale i gościła na okładkach kolorowych pism z amerykańskim „Vogiem” na czele. Idolem generacji X czy starszych milenialsów, których gust muzyczny nabierał kształtów w latach 90., był Kurt Cobain, lider zespołu Nirvana, zdeklarowany liberał, autentyczny sojusznik wyemancypowanych kobiet, nieprzejednany przeciwnik bigoterii. O tym, kto zostaje idolem czy idolką, decydują indywidualne potrzeby każdej fanki i fana, ale też ogólny społeczny apetyt. Jakich idoli i idolek potrzebujemy więc dziś? Okazuje się, że przede wszystkim takich, którzy wchodzą w dyskusję z niezdrową relacją idol – fan i zachowują dystans do popularności, bo ewidentnie zmęczyło nas słuchanie oświeconych życiowych prawd samozwańczych ekspertów. Idolką nowego typu jest na pewno Chappell Roan, amerykańska wokalistka pop, która zainspirowała zataczającą coraz szersze kręgi dyskusję o tym, ile gwiazda jest winna swoim wielbicielom i wielbicielkom. „Gdy gram koncert lub udzielam wywiadów, wtedy jestem w pracy. W każdych innych okolicznościach nie jestem winna wymiany energii, czasu czy uwagi ludziom, których nie znam i którym nie ufam, tylko dlatego, że wyrazili swój podziw dla mnie”. Jeśli coś łączy osoby, które dziś cieszą się największą atencją czy które wyróżnia charyzma wpisana w definicję idola, to ich sprawczość w inspirowaniu zmiany. Chappell Roan broni granic i prawa do prywatności, a do tego głośno mówi o zdrowiu psychicznym muzyczek i muzyków oraz potrzebie stworzenia działającego systemu wsparcia w ramach branży. Charli XCX ze swoją uwielbianą i docenianą płytą „Brat” weszła w dyskusję z wybrzmiewającym z Instagramu i TikToka przymusem doskonałości – i za to pokochały ją dziewczyny, którym czasem nie wychodzi perfekcyjne życie. Paul Mescal świadomie wybiera role, które pozwalają mu łamać stereotypowe przekonania na temat męskości. Jest też jedną z tych gwiazd, które chronią swoją prywatność, dystansują się od sławy, zamiast korzystać z płynących z niej przywilejów. Polska młodzież również ma idoli i idolki nowej generacji. Bedoes świetnie rozprawia się z prymatem maczyzmu w muzyce hiphopowej, a Young Leosia pokazuje, na czym polega praktyka siostrzeństwa, wspierając kariery innych raperek. Generacja Z, która – jak pokazują badania – żyje dużo zdrowiej i spokojniej niż poprzednie pokolenia (nie nadużywa alkoholu, nie imprezuje, nie kręci jej przygodny seks), z rzadka już wybiera na swoich idoli czy idolki rozhulanych w bezrefleksyjnej zabawie hedonistów, a częściej podziwia osoby, które walczą o przyzwoitą przyszłość, jak aktywistki i aktywistów klimatycznych. Idole nigdy nie musieli być wyłącznie fotogeniczni i utalentowani, ale może dziś potrzeba, by błyszczeli nieskalaną moralnością, jest większa? I jak wobec tego wytłumaczyć popularność w internecie takich postaci jak Andrew Tate, przestępca seksualny i mizogin? Idol, jako figura wpisana w kulturę popularną, jest zupełnie neutralny, ale można mieć takich, którzy będą inspirować do samodoskonalenia, takich, którzy namieszają nam w głowach, albo takich, którzy zmuszą nas do konfrontacji z własnymi przekonaniami. Hi Hania czuła się przytłoczona. Opowiedziała o kontroli, nauce odpuszczania i marzeniach: „Wszystko siedzi w głowie” Jak żyć, gdy mentor zawiedzie? Bo idole lubią upadać. Co się dzieje, gdy nasz nieomylny autorytet zbłądzi? – W psychologii społecznej nazywamy to dylematem hipokryzji moralnej – mówi Joanna Gutral. – Idol może okazać się kimś innym niż osoba, za którą chcieliśmy go uważać. Bo deklaruje, że jest miłośnikiem zwierząt, a znęca się nad zwierzętami. Bo twierdzi, że jest osobą niepijącą, a potem policja go zatrzymuje, gdy prowadzi samochód pod wpływem alkoholu. Jeśli ktoś mówi jedno, a coś innego robi, osłabia to naszą wiarę w jego autorytet, ale też powoduje dysonans poznawczy. Żeby zredukować związane z tym napięcie, odcinamy się i zaczynamy całkowicie podważać autorytet idola – wyjaśnia ekspertka. A co, jeśli osoba, którą podziwiamy, nie łamie prawa, ale robi coś, co nie mieści się w naszym kodeksie właściwego postępowania? – Zależy, jak silnie byliśmy związani z naszym autorytetem. Albo będziemy racjonalizować i wypierać fakty, które stoją w sprzeczności z naszym obrazem osoby; tłumaczyć sobie, że to media sprzysięgły się przeciwko naszemu idolowi lub że zazdrośni ludzie mu złorzeczą. Albo całkowicie ten obraz zniszczymy, choć oczywiście najlepszą drogą byłaby droga środka. Weźmy przykład Andrew Hubermana (amerykański neurobiolog, autor bardzo popularnego podcastu „Huberman Lab” – przyp. red.). Gdy ukazał się artykuł o jego nieoczywistych relacjach z kobietami, zaczęto podważać cały autorytet naukowca. Ale czy Huberman kształtował się na wzór partnera? A może po prostu jest naukowcem, który prowadzi jakieś życie osobiste, które może nam się nie podobać, ale nie ma wpływu na jego kompetencje naukowe? Oczekiwaliśmy od Hubermana, że będzie nieskazitelny, bo fajnie jest widzieć kogoś spójnie. Świetny naukowiec, dobry partner. Typowy przykład efektu aureoli. Jeśli uważamy, że ktoś jest bardzo inteligentny albo atrakcyjny, to od razu zakładamy, że będzie też dobry i moralny, a przecież wcale nie musi tak być – przypomina psycholożka. Można nierozsądnie wybrać idola lub idolkę, zdarza się najlepszym. Ale jak nie zabrnąć w szkodliwą relację z autorytetem? I przede wszystkim skąd wiedzieć, że relacja może być szkodliwa? – Sprawdzajmy, co się w nas odzywa, gdy czytamy nieprzychylne komentarze na temat naszego idola. Czy jesteśmy w stanie uznać go za osobę ludzką, która popełnia błędy? Czy umiemy być krytyczni? Czy to autorytet narzucony przez media, czy nasz wybór? Bo niestety media też potrafią idoli i autorytety sztucznie kształtować, przyznając nagrody, dając błysk jupiterów – odpowiada Joanna Gutral. – Dobrze jest fragmentaryzować autorytet. Nie chcę być jak Adele pod każdym względem, ale chcę śpiewać jak Adele. Imponują mi jej umiejętności wokalne, ale to nie oznacza, że muszę być ślepo posłuszna i odtwarzać całą postać, bo inspiruje mnie wybrana umiejętność, ścieżka kariery, zasób, który posiada – mówi. I kiedy już rozbierzemy autorytet na części pierwsze, wciąż warto pamiętać, że idol w kawałkach także może okazać się kawałem… niefajnej osoby. Artykuł ukazał się w kwietniowym magazynu GLAMOUR.
Miały łączyć w pary, a oddaliły nas od siebie jeszcze bardziej. Aplikacje wyludniają się w ekspresowym tempie
Aplikacje randkowe wyludniają się w ekspresowym tempie, a z poszukiwania miłości online najczęściej rezygnują kobiety, sfrustrowane niepowodzeniami i przerażone skalą nadużyć. Jak technologia, która miała połączyć nas w pary, ostatecznie jeszcze bardziej nas od siebie oddaliła?
Obiecywano wiele. Chorobliwie nieśmiałym – komfort kontaktu na odległość, nie tak kosztownego emocjonalnie jak pierwsza rozmowa z obcą osobą twarzą w twarz. Beznadziejnie romantycznym – nieograniczony dostęp do potencjalnych osób partnerskich spełniających fantazje o ideale, te wszystkie bratnie dusze, od których miały ich dzielić dwa przesunięcia kciukiem w lewo. Wszystkim – równe, zdemokratyzowane dzięki darmowej technologii szanse na miłość. Ile z tych zamaszystych obietnic udało się zrealizować? Czy Tinder, Bumble, Hinge i inne mobilne narzędzia dla poszukujących relacji, mówiąc kolokwialnie, dowiozły? W marcu ubiegłego roku sześć osób z różnych części Stanów Zjednoczonych połączyło siły w zbiorowym pozwie przeciwko Match Group, firmie technologicznej, do której należą popularne aplikacje i serwisy randkowe, w tym wspomniane Tinder i Hinge, a także Match.com czy OkCupid. Monopolista rynku randek online został oskarżony o to, że z premedytacją wprowadza ludzi w błąd. Obiecuje miłość, a daje kolejny niezdrowy nałóg. W pozwie przeciwko Match Group próbowano wykazać, że aplikacje i serwisy randkowe są zaprogramowane tak, by uzależniać osoby, które ich używają. Stosując strategie typowe dla gier hazardowych, Match Group ma z premedytacją żerować na osobach szczególnie wrażliwych i podatnych na ten rodzaj stymulacji. Zarząd pozwanej firmy oczywiście uznał zarzuty za niedorzeczne, ale może coś jest na rzeczy? Aplikacja do kochania, algorytm do zarabiania Logika podpowiada, że w czasach przybierającej na sile epidemii samotności powinniśmy coraz tłumniej oblegać aplikacje randkowe w poszukiwaniu zasilających interakcji. Tymczasem z każdym rokiem coraz mniej osób korzysta z Tindera czy Bumble. Bo rzekomo cudowny lek na samotność okazał się niebezpieczną trucizną? „Ludzie są zmęczeni. Mają wrażenie, że aplikacje randkowe to praca na drugi etat” – tłumaczyła Lisa Portolan, australijska badaczka relacji i kształtującej je kultury internetu, autorka powieści i poradników, w podcaście „The Hook Up”. „Scrollują w nieskończoność, ale towarzyszy temu fatalistyczne przekonanie o porażce. W tym sensie korzystają z aplikacji randkowych jak z innych platform społecznościowych. Przeglądają zawartość bez emocjonalnego zaangażowania i intencji, żeby faktycznie kogoś znaleźć. A do tego czują, że są zmuszani do wykupienia subskrypcji, na którą ich nie stać”. Światowa prasa opinii – od „Forbesa” po „The Economist” – już od jakiegoś czasu pochyla się nad spadkiem zasięgów aplikacji randkowych, które notują coraz mniejsze przychody i sukcesywnie tracą użytkowników i użytkowniczki. Z niedawnego raportu agencji Ofcom wynika, że w samej Wielkiej Brytanii w ciągu zaledwie 12 miesięcy konta w aplikacjach randkowych usunęło aż 1,4 mln osób. Akcjonariusze Tindera wyprzedają udziały, a Bumble zwalnia jedną trzecią zespołu, żeby utrzymać biznes na powierzchni. I jak zgodnie potwierdzają specjalistyczne analizy, katalizatorem rynkowego fiaska aplikacji randkowych są wspomniane przez Lisę Portolan płatne subskrypcje. Wszystkie odcienie Tindera – co trzeba wiedzieć o korzystaniu z aplikacji randkowych Zawieranie znajomości przez aplikacje randkowe to już dziś standard. Wciąż jednak padają pytania, jak randkować, by znaleźć to, czego się szuka. Miłość, romans, jednonocna przygoda, przyjaźń... To wszystko czeka na Tinderze i podobnych platformach. Jak z nich korzystać? Jakie powinny być twoje pierwsze kroki na Tinderze? Aplikacje – w przeciwieństwie do tradycyjnych internetowych serwisów randkowych, tworzonych na wzór niegdysiejszych biur matrymonialnych – były tak rewolucyjne, bo nie wymagały żadnych opłat. Zrywały z dotychczasowymi zasadami gry. Nie trzeba było wypełniać parapsychologicznych testów na zgodność charakterów i płacić samozwańczym swatkom. Wystarczyło założyć konto i przesuwać. W prawo, w lewo, w lewo, w prawo. Egalitarny raj. Ale sielanka się skończyła, a algorytm został przepisany na bezwzględne narzędzie do zarabiania. Nie ma na to na razie żadnych dowodów, ale coraz więcej mówi się o tym, że aplikacje trzymają za paywallem najlepsze partie. Wykupisz subskrypcję, zyskasz dostęp do profili, które cieszą się wyjątkową popularnością. To nie bez znaczenia, że na sile tracą głównie aplikacje i serwisy randkowe adresowane do osób heteroseksualnych. Pozycja rynkowa takich platform jak Grindr jest stabilna, a prognozy – bardzo optymistyczne. Szokujące? Wcale. Kłopoty Tindera wpisują się w dużo szersze zjawisko i potwierdzają, że być może mamy do czynienia z punktem zwrotnym w kulturze relacji. Fantazje erotyczne o równości Odwrót od tego rodzaju aplikacji jest objawem wypalenia randkowego, którego doświadcza coraz więcej kobiet. Masowe rozczarowanie kontaktami z mężczyznami manifestuje się czasem w takich zjawiskach społecznych jak „boy sober”, czyli dobrowolny detoks od randek, związków oraz seksu, praktykowany przez coraz więcej młodych kobiet. A one – to średnia wyciągnięta z deklaracji – wolą stawiać na rozwój osobisty i zawodowy oraz inwestować czas i energię w siostrzeńskie relacje niż spalać się w kolejnym niezadowalającym romansie. Czasem nawet zawód heteroseksualną relacją urasta do rangi politycznego protestu – jak 4B, filozofia z radykalnych koreańskich forów internetowych, którą Amerykanki postanowiły przejąć, gdy prezydentem USA został ponownie Donald Trump, mizogin i przestępca seksualny. Koncepcja 4B zakłada rezygnację z seksu, randek i małżeństw z mężczyznami oraz dodatkowe „nie” dla rodzenia im dzieci. Kobiety odchodzą z aplikacji randkowych, bo przytłoczone pogłębiającą się przepaścią światopoglądową (one pozostają liberalne, mężczyźni stają się coraz bardziej konserwatywni), tracą wiarę w możliwość stworzenia wzorcowo partnerskiej relacji, w której druga strona uzna ich podmiotową pozycję. Nie uwierzysz, co wiedzą o tobie Tinder czy Grindr! Te informacje zbierają o nas aplikacje randkowe Już dawno skończyły się czasy, w których aplikacje wiedzą o nas tyle, ile sami byśmy chciały czy chcieli. Wielu informacji wcale nie musimy im podawać. Zaawansowane algorytmy śledzenia powodują, że nawet randkowe apki zbierają o nas takie dane, o których nie mamy pojęcia. Dopóki ktoś nie będzie chciał ich wykorzystać albo nie zostaną bez naszej zgody upublicznione. „Kobieta heteroseksualna, która nie stosuje żadnej autocenzury, nie dokonuje mniejszych czy większych zmian w sobie samej, czego wymaga tradycyjny wzorzec kobiecości, naraża tym samym na szwank swe życie uczuciowe, chyba że pozna mężczyznę, który nie boi się drwin czy ośmieszenia” – pisze feministyczna eseistka Mona Chollet w świetnej książce Wymyślić miłość na nowo. Jak patriarchat sabotuje relacje między mężczyznami a kobietami. „W myśl patriarchalnych kryteriów ten, kto wybiera równą sobie partnerkę, rezygnując w ten sposób z części władzy, którą ma prawo sprawować, zostanie w istocie rzeczy uznany za masochistę czy też oryginała, ewentualnie za zdrajcę albo wszystko to razem. Stawia się w sytuacji przynoszącej hańbę, gdyż zarezerwowanej zazwyczaj dla kobiet”. Mona Chollet powtarza za Glorią Steinem, ikoną walki na rzecz równouprawnienia, żeby przestać gonić za patriarchalną fantazją o wielkiej miłości, w którą zawsze wpisana jest podległość kobiety, i zacząć „erotyzować równość”. Może więc remedium na kryzys heteroseksualnych relacji i randek online byłaby aplikacja dla wyemancypowanych kobiet i rozumnych mężczyzn? Feministka na randce Teoretycznie taką platformą miało być Bumble, aplikacja, która debiutowała na rynku w 2014 roku właśnie jako „feministyczna odpowiedź na Tindera”. W zamyśle Bumble jednym prostym ruchem wywracało dotychczasową dynamikę tradycyjnego heteronormatywnego uwodzenia, które polega na tym, że mężczyzna zdobywa, a kobieta ewentualnie pozwala się zdobyć. Generalnie aplikacje randkowe umożliwiają kontakt dopiero po stworzeniu pary – ale nie ma znaczenia, która strona go zainicjuje. W Bumble pierwszą wiadomość musiała wysłać kobieta. Co miało dawać użytkowniczkom wzmacniające poczucie sprawczości, w kontrze do pozbawiającego kontroli czekania, aż książę się ruszy i zaklika. „Feminizm według Bumble był od początku problematyczny” – mówiła Lisa Portolan w podcaście „The Hook Up”. „W moich badaniach wyraźnie wyszło, że kobiety nie zawsze chcą inicjować kontakt. Mało tego, gdy to robiły, często nie otrzymywały odpowiedzi na swoją wiadomość, co mogło być przejawem zinternalizowanej mizoginii. Mężczyźni nie byli zainteresowani kobietami, które przejmują inicjatywę. Co w takim razie robili w Bumble? Niezła ironia”. Dziś w aplikacji, która przeszła subtelny rebranding, by ochronić swoje wpływy na kurczącym się rynku, obowiązują już inne zasady. Kobieta nie musi pisać pierwsza. Zresztą to rozwiązanie od początku było powierzchowne, świadczyło o głębokim niezrozumieniu wyzwań, z którymi mierzą się kobiety randkujące online. Dawało iluzję kontroli, ale kompletnie nie przekładało się na większe poczucie bezpieczeństwa, bo nie chroniło kobiet przed napastliwym podrywem, stalkerami i zdjęciami penisów, o które nie prosiły. Dziwne sytuacje, które mogą przytrafić się wam na Tinderze. Przeczytajcie, zanim zainstalujecie aplikację! Tinder i inne aplikacje randkowe to miejsca, gdzie można zawrzeć ciekawe znajomości, ale równie dobrze zniechęcić się do takich praktyk. Dlatego lepiej dmuchać na zimne i wcześniej poznać panujące w owych miejscach zwyczaje, niż porządnie się nie sparować, a sparzyć. Bezpieczne online, bezpieczne offline Kwestie komfortu są często zgłaszane przez kobiety rozczarowane aplikacjami do randkowania. Z niedawnego raportu Pew Research wynika, że 57 proc. kobiet uważa randkowanie online za niezbyt bezpieczne, a aż 85 proc. doświadczyło stalkingu o różnym natężeniu po tym, jak jasno zakomunikowały, że nie są zainteresowane relacją. Mogły usunąć połączenie w aplikacji, a mężczyźni i tak szukali z nimi kontaktu. Niektóre przypadki są ekstremalne. Słynny „oszust z Tindera” (powstał o nim film dokumentalny Netfliksa) wyłudzał pieniądze od kobiet, które uwodził przez aplikację. Wśród przemocowych zachowań, których dopuszczają się heteroseksualni mężczyźni, są również te najbardziej brutalne: gwałty i morderstwa. W aplikacjach nie szukają oni miłości. Polują na ofiary. Oczywiście gwałciciele są nie tylko na Tinderze, ale to prawda, że aplikacje randkowe normalizują uprzedmiotawiającą komunikację. Aplikacje randkowe sankcjonują przeświadczenie, że możliwości są nieskończone, a za rogiem na pewno czeka jeszcze lepsza opcja. Taki przekaz dehumanizuje osoby korzystające z randek online. Z kolei jeśli nie widzisz w kimś człowieka, dużo łatwiej jest potraktować go źle. Zerwać kontakt bez wyjaśnienia. Obrażać. Napastować. Wielokrotnie częściej przekroczeń doświadczają kobiety. Co robią aplikacje, by zapewnić im bezpieczeństwo? Niewiele ponad ogólnie przyjęty standard. Można zgłosić użytkownika, który zachowuje się w niewłaściwy sposób, ale w zasadzie nie wiadomo, co z takim zgłoszeniem dzieje się później. Kobieta, która poszła na randkę offline z mężczyzną poznanym przez Bumble i nie czuła się na niej bezpiecznie, może poinformować o tym administratorów aplikacji. Nie wiadomo jednak, jak przetwarzana jest taka informacja. Często użytkowniczki nie są świadome, jak mogą się chronić, bo aplikacje nie kładą wystarczającego nacisku na przejrzystą, skuteczną komunikację w tym zakresie. A porady w stylu: „Przed randką poproś o nazwisko i przekaż je bliskim wraz z lokalizacją, w której się spotykacie”, nie rozwiązują problemu bezpieczeństwa, bo po raz kolejny zrzucają odpowiedzialność na kobietę. Tymczasem kobiety nie będą bezpieczne online, dopóki nie będą bezpieczne offline. A do tego potrzebujemy zmiany kultury, nie tylko doraźnych rozwiązań w aplikacjach dla szukających miłości. Aplikacje randkowe są w końcu odbiciem rzeczywistości, dysfunkcjonalnego świata niewystarczająco ostrożnych ofiar i bezkarnych oprawców. Z Tindera, na szczęście, zawsze można się wypisać. (Nie)ludzka technologia, która udaje emocje i mistrzowsko nami manipuluje. „Śmiech czy flirtujący głos to pewnego rodzaju zabiegi” Ślub z robotem, przyjaźń z hologramem. W obliczu samotności i rozczarowań relacjami z ludźmi coraz bardziej humanizujemy AI. Ale czy sztuczna inteligencja może mieć empatię? – Na razie to wielka symulacja. Po drugiej stronie nie ma kogoś, komu na tobie zależy, kto chce dla ciebie naprawdę dobrze albo i źle. Tam jest po prostu narzędzie – mówi filozofka Aleksandra Przegalińska.
Aneta Korycińska, @baba od polskiego: „Młode pokolenie jest bardzo empatyczne [...] Gorzej z nauczycielami”
Nic ich nie interesuje, nie czytają książek, nie są w stanie przyswoić wiedzy, bo ich mózgi reagują już wyłącznie na pstrokate filmy z TikToka i nie chcą studiować, bo po co to komu. Co z tego jest prawdą o generacji Z? O to pytam Anetę Korycińską, nauczycielkę, polonistkę, oligofrenopedagożkę, która w mediach społecznościowych prowadzi edukacyjne profile Baba od polskiego.
Angelika Kucińska: W Stanach Zjednoczonych wyraźnie spada zainteresowanie edukacją wyższą. Dane mówią o tym, że coraz mniej osób decyduje się na studia. Oczywiście ważny jest tu kontekst ekonomiczny, bo osoby z pokolenia Z patrzą na starszych od siebie o 10-15 lat milenialsów, zarzynających się, by spłacić kredyty studenckie, więc nic dziwnego, że mają wątpliwości, czy studia to dobry pomysł. Ale może chodzi o coś jeszcze? Może młodzi nie chcą studiować nie tylko w USA i nie tylko z powodów finansowych? Aneta Korycińska: Nie chcą już od jakiegoś czasu, to nie jest nowa tendencja. Zasuwałam na studiach, bo zależało mi na stypendium, na doktoracie, i jednocześnie pracowałam, bo byliśmy biedni. Standardem były dwie i pół godziny snu. A moja młodsza o sześć lat siostra mówiła mi, że może zarobić więcej, opiekując się dzieckiem sąsiadki, niż ja, ucząc. Nie poszła na studia. Radzi sobie nie gorzej niż znajomi nauczyciele z wieloletnim stażem. Dziś młodzi ludzie często chcą studiować za granicą. Wyjeżdżają, żeby wyrwać się z domów. Ale czy kończą te studia? Niekoniecznie. Pracowałam w prestiżowym społecznym liceum, gdzie rodzice naprawdę sporo płacą za edukację dziecka, a dziecko zdaje maturę, zaczyna studia, ale kończy je najwyżej po licencjacie. Mój obecny asystent, który był moim uczniem, zrobił licencjat, a potem powiedział, że ma dość, że nie znosi studiowania, bo egzaminy go stresują. A ma takie pomysły, że gdyby nie on, moja firma by nie działała. Kiedyś było nie do pomyślenia, żeby młoda osoba bez pełnego wyższego wykształcenia zarabiała sensowne pieniądze, a dziś liczy się pomysłowość. Zresztą osoby, które przychodzą do mnie na korepetycje – a to przecież spory wydatek dla rodziców – też niekoniecznie mają w planach, by po maturze pójść na studia. Dlaczego? Stracili wiarę w sens studiowania, a może nie uważają, żeby wiedza była jakimkolwiek kapitałem? Wiedza ma dla nich dużą wartość. Interesują się, chcą wiedzieć, chcą rozmawiać. Często pozostajemy w kontakcie już po zakończonych korepetycjach. Wysyłają mi tytuły książek, które czytają. Zdjęcia z wystaw, na które chodzą. Wiedza ich kręci. Ale nie obchodzi ich studiowanie tylko po to, żeby coś skończyć i mieć papier. Nasze pokolenie lubi papiery. Sama co jakiś czas muszę sobie strzelić nowy kursik. Co chwilę zapisuję się na kolejne studia podyplomowe. Zbieram papierki, bo dają mi poczucie, że się rozwijam i robię coś dla siebie. Młodzi ludzie tak nie mają. Uczę też osoby w spektrum autyzmu. I one często w szkole słyszą, że matura jest nie dla nich. Bo mają autyzm. Wszystkie osoby w spektrum, z którymi pracuję, zdają maturę. Mało tego, te osoby przychodzą do mnie na korepetycje, wiedząc, co będą robić w życiu, a te obszary zainteresowań i aktywności są bardzo konkretne i specyficzne — jeden fascynuje się gramatyką, drugi chce pisać scenariusze do gier wideo. Często potrzebują matury, żeby ją po prostu mieć, a nie żeby pójść na studia, bo już działają zawodowo w obszarach, z którymi chcą się związać na długo. Udaje im się to. Czy ten protekcjonalny stosunek do osób w spektrum to odgórne założenie, że ich możliwości są mniejsze, to największe wyzwanie, z którym autyści mierzą się w polskiej szkole? Na pewno jest to duże wyzwanie. Szkoły zapominają, że każdy ma inaczej i warto dokładnie czytać orzeczenia z poradni psychologiczno-pedagogicznych, a nie automatycznie uznawać, że skoro orzeczenie zostało wystawione – niezależnie od jego szczegółowej treści – to dziecko na przykład nie potrzebuje uczyć się dwóch języków. Dużym problemem jest sam sposób uczenia. Wciąż dzieciom zadaje się do przeczytania lekturę, a potem robi test znajomości treści. Tylko że nikt w tym teście nie pyta o problematykę, o ważne zagadnienia, a o rozmiar rękawiczek Izabeli Łęckiej, jakby miał jakiekolwiek znaczenie. Nadal tak się uczy, bo tak uczono kiedyś. W szkole nie kładzie się nacisku na rzeczy ważne. Nie robi się przestrzeni dla dyskusji, a przecież w dyskutowaniu rozwijamy umiejętności komunikacyjne. Tego osoby w spektrum potrzebują bardzo, bo tyle razy usłyszały, że mówią coś niewłaściwego, zachowują się nieodpowiednio albo robią nieadekwatne do sytuacji miny, że w kontaktach z osobami, których nie znają, blokują się. Szkoła w żaden sposób nie odpowiada na tę potrzebę osób neuroatypowych. Również prestiżowa szkoła. Serio? Byłam przekonana, że prywatne szkoły są bardziej przystosowane do pracy z osobami o różnych potrzebach. Trochę. Na przykład w niektórych nie ma dzwonków. Ale to już nawet Lidl wpadł na to, że trzeba robić strefy wyciszenia. Takie strefy od dawna były obecne w szkołach specjalnych, od niedawna nawet zaczęły jakoś wyglądać, nie są już kątem za szafą czy składzikiem na szczotki. Ale chyba też nie chodzi o to, żeby wszystkie młode osoby w spektrum czy z niepełnosprawnością wysyłać do szkół specjalnych? Oczywiście, że nie! Na tym polega edukacja włączająca, która ma naprawdę dużą moc. Możemy się wiele nauczyć od siebie nawzajem. Pamiętam, jak jeden z moich uczniów, który jest osobą w spektrum, czytał Hamleta jako autystę. Tłumaczył, dlaczego Hamlet umiera wewnętrznie, bo coś nie zgadza się z jego systemem wartości. Że zasady, które wyznaje, są dla niego tak ważne, że woli umrzeć niż funkcjonować w świecie, który rządzi się inną moralnością. To była wspaniała, nowa interpretacja bohatera. Potrzebujemy różnych osób w szkołach publicznych właśnie po to, by prowadzić takie otwierające rozmowy o Hamlecie. Uczniowie sobie poradzą. Młode pokolenie jest bardzo empatyczne. To nie jest dla nich szokujący temat, że ktoś ma autyzm albo jest osobą transpłciową. Gorzej z nauczycielami, którzy są przeciążeni, zarabiają marnie i nie rozumieją, dlaczego mieliby się dodatkowo doszkalać albo przygotowywać osobne sprawdziany dla osób neuronietypowych. Różnorodność jest dla generacji Z oczywistością, podobnie jak potrzeba zadbania o zdrowie psychiczne. Czy szkoła dba o dobrostan młodych osób? Uważam, że rodzice powinni odkładać pieniądze z 500+ na terapię dla swoich dzieci. Taki specjalny fundusz. Bo terapia jest droga, a każdy jej potrzebuje. Moi uczniowie mówili mi o swojej potrzebie terapii, bo czuli, że mogą. Byłam i jestem przy nich sobą, mylę się, to ich ośmiela. Nawet dorastający mężczyźni, przychodzili i prosili o wsparcie, bo źle się czuli, chcieli pójść na terapię, ale wiedzieli, że w domu ta potrzeba nie zostanie zrozumiana. Nie każdy nauczyciel czy nauczycielka jest w stanie zbudować taką relację z osobami, których uczy. Może szkoły powinny zatrudniać terapeutów? Powinny i to więcej niż jedną osobę, bo jedna osoba nie poradzi sobie z całą szkołą. Choć może pokazać młodym ludziom, że jest takie narzędzie jak terapia, na czym ono polega i że jest pomocne, że działa. Czasem najtrudniejszy jest ten pierwszy krok, by pójść do obcej osoby i opowiedzieć jej o swoich lękach. To wsparcie emocjonalne jest tak samo ważnym kawałkiem systemu edukacji, jak przekazywanie wiedzy? Kiedy zaczynałam uczyć, myślałam, że będę po prostu opowiadać o tych wszystkich książkach i wierszach, które znam i które są wspaniałe. Nikt mnie nie uprzedził, że będę wychowywać cudze dzieci, tymczasem ten wychowawczy kawałek to jakieś 80 procent pracy nauczycielki. Ale mam też doświadczenie prowadzenia klasy, w której było 35 osób. Nie jesteś w stanie wszystkich zauważyć, zareagować na każdy spadek nastroju. Dlatego terapeuta w szkole jest bardzo potrzebny. Media donosiły w ubiegłym roku, że żeby dotrzeć do młodych osób, trzeba podawać im informacje tak, by ich przebodźcowane głowy były w stanie zareagować. W krótkich, zwięzłych, atrakcyjnych, sycących formach. Szkoła ma być jak TikTok. To prawda? Tak. Sama publikuję treści edukacyjne na trzech platformach, Facebooku, Instagramie i TikToku. Widzę w statystykach, że na Facebooku głównie docieram do osób starszych ode mnie. I one często się oburzają, że filmiki są szybkie, kolorowe. „A po co tyle napisów?”. „A po co to tak miga?”. Na Instagramie to samo minutowe wideo jest OK - zostaje uznane za fajne, śmieszne. Na TikToku, gdzie odbiorcy są najmłodsi, minuta to za dużo. Chyba że przyciągniesz uwagę ciekawostkami. Możesz opowiedzieć na TikToku o średniowiecznym wierszu „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią” pod warunkiem, że zainteresujesz oglądających nieoczywistym faktem. Trzeba rzucić przynętę. Powiedzieć coś szokującego. Na przykład: „Czy wiecie, że to był analfabeta?”. Wszystko, co mówisz, przeczy powszechnemu przekonaniu, że młodych nic nie interesuje, nie chcą się uczyć, są bandą zadowolonych z siebie, najedzonych idiotów. Nie są. Do tego to pokolenie, które ma odwagę buntować się przeciwko sytuacjom czy zjawiskom, na które my jedynie narzekałyśmy. Oni już nie chcą tylko narzekać, domagają się zmiany, nowych form podawania wiedzy. To też pokolenie, które ma odwagę powiedzieć, że nie zgadza się na nadużycia, które bardzo długo były tolerowane w szkołach. Sama odchodziłam ze szkoły, bo nie było we mnie zgody na przykład na romanse dorosłych nauczycieli z dziewczynami, które dopiero co kończyły szkołę. Media pisały też o molestowaniu uczennic przez nauczyciela wychowania fizycznego. Te informacje o nadużyciach nie wyszłyby na jaw, gdyby nie uczniowie. Wcześniej, gdy nauczyciele zgłaszali różne sytuacje, o których wiedzieli od swoich uczennic i uczniów, dyrekcja nie reagowała. A dzieciakom udało się w jeden dzień zebrać 300 podpisów za odsunięciem tego nauczyciela od pracy z młodymi ludźmi, podpisywały się nawet osoby absolwenckie. To osoby uczniowskie zaproponowały też, by wprowadzić do szkoły warsztaty antydyskryminacyjne. Tylko znowu świetny pomysł skopali dorośli – bo to dorośli powinni wziąć udział w tych warsztatach, a nie wysyłać na nie młodzież, która z tolerancją nie ma problemu. Ta młodzież też dużo czyta, prawda? Doczekaliśmy fantastycznych czasów, w których modnie jest czytać książki. Młodzi czytają dużo i to potężne tomiszcza, a każde szanujące się wydawnictwo prowadzi dział young adult, literatury dla młodych dorosłych. Oczywiście, że wolałabym, żeby te książki były pisane bogatszym językiem, bo wtedy młode osoby uczyłyby się rozbudowanych struktur językowych, ale cieszę się, że w ogóle czytają. A czego potrzebują młodzi od szkoły? Czego ważnego nie daje im system edukacji? Rozmowy. Nauka nie może być nadrzędnym celem, jeśli nie zauważamy człowieka. Generacja Z jest pokoleniem, dla którego niezwykle ważna jest uważność na jednostkę. W szkole powinna być przestrzeń dla różnorodności, dla dyskusji. Szkoła powinna uczyć młodych rozmawiać ze sobą pomimo dzielących ich różnic. Żyjemy w bardzo spolaryzowanym społeczeństwie, musisz wybrać jedną z dwóch dostępnych opcji, do tego sprowadzają się wszystkie rozmowy dotyczące kwestii społecznych, a przecież chodzi o to, żeby widzieć siebie nawzajem, szanować cudze poglądy, ale też mieć swobodę wyrażania własnych. Potrzebujemy nauczyć się rozmawiać. -- Aneta Korycińska – polonistka, nauczycielka, oligofrenopedagożka. Pracowała w prestiżowym warszawskim liceum, dziś prowadzi firmę zajmującą się udzielaniem korepetycji. Pracuje z osobami w spektrum autyzmu. W mediach społecznościowych znana jako Baba od polskiego. --- Wywiad ukazał się pierwotnie we wrześniowym wydaniu magazynu GLAMOUR.
396 kobiet miliarderek w najnowszym rankingu magazynu „Forbes”
Rynek pracy i płacy wciąż faworyzuje mężczyzn, ale za to Taylor Swift zadebiutowała w oficjalnym notowaniu najbogatszych osób na świecie. Co to znaczy? Że kobiety osiągają sukcesy finansowe nawet w świecie nieprzyjaznym ich portfelom. Nauczyłyśmy się zarabiać.
„Kobieta musi mieć pieniądze i własny pokój, jeśli ma uprawiać twórczość literacką?” – pisała Virginia Woolf w swoim rewolucyjnym eseju podkreślającym wagę niezależności ekonomicznej kobiet. Woolf, ikona feministycznej literatury, wykładała we „Własnym pokoju”, jak finansowe zniewolenie kobiet zubaża świat sztuki, pozbawiając nas wierszy, poematów czy powieści pisanych przez kobiety, ale jej słowa szybko zyskały szerszy wymiar. Kobieta musi mieć pieniądze, by żyć – i to niekoniecznie życiem opływającym w luksusy, budowanym na zachłannej konsumpcji, a po prostu komfortowym i bezpiecznym. Własne pieniądze chronią kobietę przed przemocą ekonomiczną w toksycznym związku, a w czasach, w których żyjemy dłużej niż mężczyźni, ale średnio wciąż zarabiamy mniej, skuteczne zarządzanie osobistymi finansami jest gwarancją spokojnej, wygodnej emerytury. Zdaje się, że kobiety cieszą się autonomią finansową jak nigdy wcześniej. Wiosną magazyn „Forbes” sensacyjnie donosił, że na ich corocznej liście miliarderów, znalazła się rekordowa liczba kobiet. Czy to oznacza, że współczesne kobiety odważnie i z rozmachem budują swoje fortuny, a może wciąż w wielu z nas pokutują ograniczające przekonania, że duża kasa to domena dużych chłopców? Pytania na temat pieniędzy, które powinnaś zadać partnerowi, zanim zaczniecie planować wspólną przyszłość Rozmowy z partnerem o finansach osobistych nie należą do najłatwiejszych, ale zdecydowanie nie powinno się pomijać tego tematu. Jeśli planujecie wspólną przyszłość, te pytania na temat pieniędzy bezwzględnie musisz mu zadać. Skąd się biorą bogaczki? 396. Dokładnie tyle miliarderek wynotował w tym roku magazyn „Forbes”. O 28 więcej niż w roku ubiegłym. Kobiety zaczynają być coraz bardziej widoczne na listach najbardziej zamożnych osób na świecie, choć wciąż stanowią zdecydowaną mniejszość – zaledwie 13 proc. wszystkich bogaczy. Jak kobieta zostaje miliarderką? Spora część obecnych na listach „Forbesa” to dziedziczki wielkich fortun, które z sukcesami pomnażają pozostawione im spadki. Jak Francuzka Francoise Bettencourt Meyers, spadkobierczyni kosmetycznego imperium L’Oreal, które stworzył jej dziadek. Albo jak Alice Walton, córka założyciela amerykańskiej sieci hipermarketów Walmart. Ale są wśród nich również rzutkie przedsiębiorczynie, które budowały swoje fortuny samodzielnie i od zera. Jak niezmiennie najbardziej zamożna wśród nich Rafaela Aponte-Diamant, Włoszka o izraelskich korzeniach, która wspólnie z mężem założyła w latach 80. w Neapolu firmę armatorską MSC. Kiedy zaczynali, wzięli kredyt na równowartość 200 tys. dolarów, żeby kupić pierwszy statek do transportu kontenerów. Dziś są jednym z największych na świecie morskich przewoźników towarowych i właścicielem świetnie prosperującej linii statków wycieczkowych. Dlaczego te historie są ważne? Pokazują nie tylko dwie drogi bogacenia się kobiet, ale też wymuszają refleksję nad specyficznym trudem każdej z tej dróg. Dziedziczki rodzinnych fortun muszą mierzyć się z upraszczającymi ich położenie zarzutami, że dostały wielkie pieniądze w prezencie, choć często poświęciły pół życia na edukację biznesową, by z powodzeniem prowadzić rodzinne przedsiębiorstwa. Są wśród nich również wdowy, które co prawda same nigdy nie pracowały zawodowo, ale prowadziły dom i wychowywały dzieci, by zapewnić mężom sprzyjające warunki do profesjonalnego rozwoju. To zresztą częsty scenariusz wśród najbardziej zamożnych par. Kobieta rezygnuje z kariery, by mężczyzna mógł zarabiać jak najwięcej, bo zarabianie dużych pieniędzy wymaga dużego poświęcenia – długich godzin spędzonych w pracy, częstych podróży służbowych i dostępności 24/7. W notowaniu miliarderek dziedziczki zdecydowanie wygrywają z kobietami, które majątki zawdzięczają wyłącznie sobie. Dlaczego tych ostatnie są tak nieliczne? Bo biznesy dowodzone przez kobiety wciąż miewają problem ze zdobyciem odpowiedniego finansowania na rozruch, a do tego kobiety, które planują mieć dzieci i zakładają rodzinę, nie poświęcają całego życia na rozwój firmy. Ale przecież celem w ogóle nie musi być majątek tak spektakularny, że zauważy go redakcja „Forbesa”. Nawet najmniejszy sukces finansowy kobiety jest wielkim krokiem ku równości w dobrobycie, pozwala wierzyć w przyszłość sprawiedliwych szans. Miliarderki przecierają szlak. Tak na przykład należy czytać osiągnięcie Taylor Swift, która jako pierwsza kobieta w historii muzyki rozrywkowej, zarobiła 190 milionów dolarów (już pod odliczeniu podatków) wyłącznie z trasy koncertowej (czysty zysk z twórczości, a nie np. udziału w kampaniach reklamowych). Przemysł muzyczny jest potwornie seksistowski, zmienia się w niewystarczająco szybkim tempie, a Swift może tę zmianę znacząco przyspieszyć, dowodząc, jak opłacalna – dla całej branży – jest inwestycja w twórczość kobiet. Kto powinien płacić na pierwszej randce? Odpowiadamy raz na zawsze Kto powinien płacić na pierwszej randce? To pytanie pojawia się bardzo często, a odpowiedzi brak. Analizujemy ten problem i odpowiadamy. Raz na zawsze. Czy kobiety boją się pieniędzy? Rosnąca z każdym rokiem liczba zamożnych kobiet jest konsekwencją fundamentalnej zmiany – nabrałyśmy odwagi w sięganiu po pieniądze. Do większej śmiałości w tym obszarze zachęcają też mnożące się treści poradnicze, jak podcasty, blogi czy kursy inwestowania, adresowane do kobiet. Warto wybierać te dalekie od narracji piramid finansowych, bo nie mamią fantazją o emeryturze w Dubaju, a zwracają uwagę na przytomną ocenę ryzyka i przypominają, że remedium na lęki jest rzetelna wiedza i stopniowo zdobywane doświadczenie. To ważne o tyle, że kobiety często boją się inwestowania, to świat, który przez wiele lat pozostawał dla nas zamknięty, więc zasady, którymi się rządzi, mogą wydawać się skomplikowane. Nikt nas nie uczy inwestowania, a w szkołach brakuje powszechnej edukacji finansowej, więc często wchodzimy w dorosłe życie bez żadnego rozeznania w tej materii – potwierdza Dorota Sierakowska, finansistka, inwestorka, założycielka multimedialnej platformy edukacyjnej Girls Money Club. „Tymczasem nie potrzebujemy dużo wiedzieć, by bezpiecznie lokować pieniądze w prostych inwestycjach. Wystarczy kilka dni, żeby przyswoić najważniejsze kwestie i już można zacząć działać. Kobiety obawiają się też, że mają za mało pieniędzy, żeby inwestować, bo w powszechnym przekonaniu inwestowanie jest zarezerwowane dla osób zamożnych, posiadających duże oszczędności. W ostatnich latach pojawiło się jednak mnóstwo możliwości inwestowania naprawdę niewielkich kwot, rzędu 50 czy 100 złotych miesięcznie. Świadomość, że możesz zacząć od stówki, która dziś może się rozejść na zwykłe zakupy w sklepie osiedlowym, jest bardzo budująca”. Girls Money Club powstało, gdy Dorota Sierakowska po lekturze wyników kolejnego Ogólnopolskiego Badania Inwestorów zauważyła, że z jakiegoś powodu kobiet w tym środowisku nie przybywa, choć powinno. Kobiety zarabiają coraz więcej, wykonały ogromny skok ku niezależności finansowej, rozwijają się zawodowo. Decydują o tym, jak chcą żyć. Dlaczego w takim razie ten progres społeczny nie przełożył się na większy udział kobiet w świecie finansów? – opowiada ekspertka. „Zaczęłam pisać bloga o pieniądzach – edukacyjnego, ale przystępnego – by sprawdzić, czy kobiety faktycznie nie interesują się inwestowaniem, a może ten brak zainteresowania jest pozorny i wynika z deficytu im mentorek, które wprowadzą je w świat pieniędzy, podając rzetelne informacje w zrozumiały, przyjazny sposób. Okazało się, że kobiety nie tylko nie miały wiedzy. Przede wszystkim nie miały towarzystwa do rozmowy. Brakowało społeczności, w której mogły poczuć się swobodnie i pytać bez obaw, że ktoś uzna ich pytanie za głupie czy oczywiste i będzie je protekcjonalnie pouczał, a tak często bywało np. na branżowych forach internetowych”. Siostrzeństwo cierpliwych inwestorek Girl Money Club to kurs inwestowania, podcast objaśniający branżową terminologię czy psychologię skutecznego zarządzania finansami, ale też zamknięta grupa dla inwestujących kobiet, które wspierają się wzajemnie w pierwszych inwestorskich doświadczeniach. Ta krzepiąca atmosfera siostrzeńskiego kręgu sprzyja kruszeniu tabu wokół pieniędzy, o których przecież kobiety, rzekomo, nie rozmawiają. W Polsce kobietom wolno zajmować się pieniędzmi, gdy zarządzają domowym budżetem. Robią zakupy, opłacają rachunki. Ale gdy już w grę wchodzą większe pieniądze albo gdy zaczyna się temat inwestycji, kobiety są wykluczane z procesu decyzyjnego, bo panuje przekonanie, że budowanie kapitału to męska rzecz – tłumaczy Dorota Sierakowska. „To oczywiście stereotyp, pozostałość po wychowaniu w tradycyjnym modelu. Statystycznie większość z nas dorastała w domu, w którym ojciec zarabiał więcej niż mama, i często nie konsultował dużych wydatków z żoną. Dlatego później kobietom wydaje się, że pieniądze to nie ich sprawa i nie potrafią o nich rozmawiać. Nie zawsze jest tak, że to mężczyźni odmawiają nam dostępu do decyzji finansowych. Często na skutek różnych wewnętrznych przekonań, same nie mamy śmiałości, by w tych decyzjach uczestniczyć. Wolimy je pozostawić naszym mężom czy partnerom. To się zmienia wraz z naszą edukacją finansową”. Ta edukacja jest dziś koniecznością, a nie przywilejem. Po pierwsze, słuszna emancypacja ekonomiczna kobiet wymaga od nas przynajmniej podstawowej wiedzy na temat zarządzania naszymi finansami. Coraz więcej z nas świadomie wybiera życie w pojedynkę, a to przerzuca stuprocentową odpowiedzialność za przyszłość naszego portfela na nas. Kobiety żyją dłużej, ale z powodu luki płacowej utrzymującej się w Europie na poziomie 13 proc., często nie są w stanie zbudować wystarczającej emerytury z samej pensji, więc rozsądne lokowanie oszczędności w opłacalnych inwestycjach wydaje się właściwym wyborem. Zwłaszcza że, jak podkreśla Dorota Sierakowska, kobiety są świetnymi inwestorkami. Nie można generalizować, bo każda z nas ma inny charakter, ale co do zasady kobiety zaczynają ostrożniej. Najpierw budują bazę bezpiecznych, przewidywalnych inwestycji i uczą się mechanizmów rynku inwestycyjnego. Sprawdzają, dopytują, analizują wszystkie możliwe scenariusze. Nie popełniają dość powszechnego błędu początkujących inwestorów, którzy wkładają większość oszczędności w ryzykowne inwestycje, bo kolega im polecił albo przeczytali w gazecie. To sprawia, że później towarzyszy nam większy spokój, nawet w czasie wzmożonych zawirowań gospodarczych. Może nie osiągamy spektakularnych zysków, ale też nie doświadczamy dramatycznych strat – mówi ekspertka. Bo, prawdę mówiąc, traci wyłącznie ta kobieta, która nie interesuje się swoimi pieniędzmi. 7 oznak, że masz toksyczną relację z pieniędzmi. Nie pozwól, by zdominowała twoje życie Czy pieniądze budzą w tobie strach, złość lub zazdrość? Jeśli tak, być może masz toksyczną relację z pieniędzmi. Porozmawialiśmy z profesjonalistą, aby zdefiniować 7 oznak, które w jasny sposób pokazują, że twoja relacja z finansami nie jest zdrowa.
Nie pozwól, by destrukcyjny apetyt na idealne życie odebrał ci radość z tego, co masz. Oto, co możesz zrobić, by nie poddać się presji otoczenia
Człowiek uczy się całe życie. Ale czy naprawdę powinien? Głód rozwoju osobistego często wynika z autentycznej potrzeby pracy nad sobą. Jak jednak odróżnić destrukcyjny apetyt na idealne życie, który rośnie w nas pod wpływem presji otoczenia od zdrowego łaknienia?
W tym artykule: #WorkOnYourself, ale musisz wiedzieć, dlaczego tak tyrasz Destrukcyjny apetyt na idealne życie: zdrowa równowaga vs toksyczna perfekcja Religia w kryzysie, rozwój w rozkwicie Od kilku tygodni atakuje mnie na Instagramie reklama nowej aplikacji edukacyjnej. „Czy nie męczy cię obezwładniająca głupota mediów społecznościowych?” – pada zaczepne pytanie. Czasem mnie męczy, przyznaję. I odpowiedzią na to ma być wspomniana platforma serwująca sycącą wiedzę w formie lekkostrawnych, szybkich przekąsek. „Nasza aplikacja przypomina medium społecznościowe, ale jest wypełniona ekscytującymi informacjami dotyczącymi sztuki, historii, nauki – wszystkim, co sprawi, że poczujesz się mądrzejsza, a nie głupsza”. Też podejrzewacie tu podły postęp? Ktoś właśnie próbuje mi odebrać mój cudownie bezproduktywny kwadrans, który poświęcam każdego dnia na scrollowanie Instagramu, żeby powzdychać do obcych mężczyzn z włoskich klubów biegowych albo wzruszyć się nad zdjęciem Paula Mescala z planu „Gladiatora”. Lubię również śmieszne rolki z pandami. Tymczasem anonimowy głos z reklamy twierdzi, że powinnam ten czas spędzić inaczej, a w domyśle: lepiej. Argument straty czasu w świecie, który pędzi i żeruje na naszym FOMO – poczuciu, że coś nas ominie i staniemy się nieadekwatni – jest wybitnie skuteczną metodą wywierania presji. #WorkOnYourself, ale musisz wiedzieć, dlaczego tak tyrasz Medytujemy, praktykujemy jogę, bierzemy udział w warsztatach rozwojowych, żeby budować poczucie spokoju wewnętrznego, rozwijać świadomość siebie i inteligencję emocjonalną, lepiej radzić sobie ze stresem. Bo koleżanki tak robią i sobie chwalą. Wracamy na studia, uczymy się języków obcych, zapisujemy na kursy programowania albo kreatywnego pisania, słuchamy podcastów o nowych technologiach – żeby zdobywać wiedzę i kompetencje, które sprawią, że nasze życie zawodowe rozkwitnie. Bo znajomi z biura ostrzegają, że za parę lat rynek pracy podziękuje tym, którzy zatrzymali się, gdy trzeba było przeć do przodu. I czytamy poradniki o efektywnym zarządzaniu czasem, by znaleźć tych kilka godzin tygodniowo na doszkalanie się i doskonalenie. Przydałby się kurs odpuszczania, ale nie mamy już siły. – Nie ma badań, które pokazują, że sięgamy po narzędzia rozwojowe, bo inni tak robią – zastrzega doktorka Joanna Gutral, psycholożka, psychoterapeutka i autorka psychoedukacyjnego podcastu „Gutral Gada”. – Widzimy jednak, że rynek usług związanych z rozwojem osobistym rośnie. Pojawiają się platformy wellbeingowe, pracodawcy oferują swoim pracownikom benefity w postaci usług związanych z dbaniem o dobro- stan. Jeśli obserwuję na Instagramie swoje koleżanki, które co weekend praktykują jogę, medytują w odosobnieniu i uczęszczają na kurs asertywności, to mogę mieć poczucie, że inni się rozwijają, a ja stoję w miejscu. Taka refleksja może obniżyć nasz dobrostan, ale też może zmotywować nas do działania – mówi ekspertka. Na TikToku, który jest niezłym barometrem społecznych trendów, treści opatrzone hashtagami #WorkOnYourself (#PracujNadSobą) i #GetYourLifeTogether (#OgarnijSwoje- Życie) wyświetlono łącznie prawie 200 mln razy. To pokazuje skalę zainteresowania tematyką rozwoju osobistego. Jego gigantyczny wzrost potwierdzają sukcesy profili edukacyjnych dostępnych w mediach społecznościowych, podcastów wellbeingowych czy aplikacji do nauki języków obcych. Duolingo, wciąż najpopularniejsza wśród tych ostatnich, w 2016 roku chwaliła się przychodem w wysokości miliona dolarów, a pięć lat później zarobiła przez rok już 250 mln. W marcu 2022 z opcji płatnej subskrypcji w Duolingo korzystało 2,9 mln osób, a w marcu 2023 – 4,8 mln. Nie ma nic złego w chęci nabywania kompetencji i umiejętności, w pracy nad sobą. Wręcz przeciwnie – to, że coraz częściej sięgamy po szeroko rozumiane narzędzia rozwojowe, pozwala snuć idealistyczną wizję świata, w którym wiedza (o świecie, ale też o sobie) jest najcenniejszą z walut. Chyba że ten masowy pęd ku samodoskonaleniu to konsekwencja toksycznego przekazu o tym, że w ekonomii wysokiej rywalizacji przetrwanie gwarantuje wyłącznie intensywny, nieprzerwany rozwój? – Musimy sobie zadać pytanie o motywację. Dlaczego uczę się nowego języka? Bo zawsze chciałam mówić po hiszpańsku czy dlatego że usłyszałam od koleżanki, że teraz warto znać co najmniej trzy języki obce? Dlaczego zaczynam trzecie studia? Bo tego wymaga ode mnie moja ścieżka zawodowa? Bo temat studiów zawsze mnie interesował, ale dopiero teraz mam czas, żeby zrealizować to marzenie? A może dlatego, że czuję się niewystarczająco kompetentna? – wyjaśnia doktorka Joanna Gutral. – Jeżeli to są moje trzecie studia, a ja wciąż wątpię we własne kompetencje, to nie studia są problemem, ale moje przekonania o sobie. Kiedy poczuję się wystarczająco kompetentna? Ile studiów muszę skończyć? I co w ogóle oznacza dla mnie być wystarczają- co kompetentną? – dodaje. Destrukcyjny apetyt na idealne życie: zdrowa równowaga vs toksyczna perfekcja Presja kreowana przez otoczenie pochłonięte samorozwojem precyzyjnie celuje w nasze kompleksy i niskie poczucie wartości, w naturalny i zrozumiały lęk przed wykluczeniem i potrzebę przynależenia, a do tego efektownie mami obietnicą idealnego życia. Eksperci i ekspertki, którzy z rezerwą przyglądają się modzie na samodoskonalenie, zgodnie przypominają, że w samorozwoju powinno chodzić o poszukiwanie równowagi w życiu, a nie o niszczące dążenie do perfekcji. – To, jak i dlaczego używamy narzędzi samorozwoju, może być sygnałem, że mamy cechy perfekcjonizmu dezaptacyjnego. Fajnie mieć narzędzia, które pozwalają poradzić sobie, gdy życie przyniesie coś trudne- go, bo na pewno przyniesie. Fajnie mieć umiejętności, które pozwalają realizować ambicje, ale trudno oczekiwać, że nagle życie, które jest pełne górek i dołów, zmieni się i będzie tylko dobre, bo poszłam na medytację – mówi doktorka Joanna Gutral. – Wracamy do pytania o motywację. Czy chcę nauczyć się uważności i mieć ją w swoim repertuarze narzędzi do radzenia sobie z rzeczywistością? A może chcę praktykować tę uważność tak długo, aż osiągnę stan zen, będę żyła w krainie wiecznej szczęśliwości? To drugie oczekiwanie jest nierealistyczne. Pogoń za nieosiągalnymi celami sprawia, że spada motywacja, rośnie poczucie winy i złość wobec samej siebie. Zaczynamy szukać kompensacji. Albo tak angażujemy się w samorozwój, że zaniedbujemy inne obszary życia, co przeczy idei rozwoju osobistego. Bo gdzie tu czas, żeby pożyć i korzystać z kompetencji, które nabyliśmy? – tłumaczy. Czas to najcenniejszy z zasobów, jakimi dziś dysponujemy. Im mniej go mamy, tym większe ryzyko, że będziemy nabierać się na rewolucyjne metody ekspresowego uczenia się, obietnice trenerów rozwoju zawodowego, którzy w dwa tygodnie przywrócą naszą karierę na właściwy tor, i kursy radzenia sobie ze stresem z gwarancją natychmiastowych efektów. Oczywiście rozwój osobisty został już dawno wciągnięty w kapitalistyczne mechanizmy, a na szlachetnej potrzebie pracy nad sobą żerują samozwańczy przewodnicy, którzy zwęszyli intratny biznes. Lara Gessler opowiedziała o relacji z mamą: „Mówiła, że będę idealną żoną dyplomaty” W najnowszym wywiadzie dla GLAMOUR, Lara Gessler otworzyła się na temat relacji z mamą. Restauratorka i modelka wyznała, jak traktowała ją Magda Gessler, gdy dorastała. Religia w kryzysie, rozwój w rozkwicie Alexandra Schwartz, dziennikarka „The New Yorker”, zauważa, że za tym, jak dziś korzystamy z rozwoju osobistego, stoi coś jeszcze: zmiana w myśleniu o samej zmianie. „Chcesz znaleźć męża? Zrób miejsce w szafie dla mężczyzny swoich marzeń i wyobrażaj sobie, jak wiesza w niej krawaty” – pisała w jednym ze swoich artykułów, w którym tę poradę o sposobie „na garderobę” podała jako przykład zuchwałego optymizmu, charakterystycznego dla okresu sprzed załamania globalnej gospodarki. „A dziś, w czasach nieustających technologicznych innowacji, tamto myślenie życzeniowe ustąpiło miejsca twardej doktrynie osobistej optymalizacji. Nie wystarczy już wizualizacja ścieżki ku lepszej kondycji ciała i umysłu. Musimy mierzyć progres, liczyć kroki, śledzić rytm snu, regulować dietę, zapisywać negatywne myśli – a potem analizować i kalibrować dane” – kontynuowała Schwartz. Z kolei duński psycholog i autor popularnych antyporadników Svend Brinkmann w swojej książce „Poczuj grunt pod nogami. Jak uciec z pułapki samorozwoju” już 10 lat temu przekonywał, że obsesja samodoskonalenia to pokłosie powszechnego kryzysu duchowego. Gdy zinstytucjonalizowana religia zawodzi, szukamy przestrzeni do karmiącego wglądu w siebie gdzie indziej. „W świeckim świecie raj wieczny nie jest już marchewką na kiju życia” – pisał Brinkmann. „Dlatego staramy się jak najbardziej wypełnić ten nasz relatywnie krótki czas na ziemi”. Refleksje Alexandry Schwartz i Svenda Brinkmanna łączą się w niepokojącą diagnozę. Technologia zachęca, by patrzeć na swoje ciało jak na maszynę, a rozwój osobisty traktować jak wymierny proces. I dlatego nie uważamy już za rozwijające tych czynności, których efektów nie da się łatwo zmierzyć: czytania poezji, spaceru po lesie (ale bez liczenia kroków), rozmowy z przyjaciółką, fantazjowania na jawie. A paradoksalnie to właśnie one mogłyby nas również wprowadzać w stan duchowej satysfakcji. I przy okazji przypomnieć, że rozwój osobisty to złożony proces, na który składa się zarówno przyswajanie konkretnych umiejętności, jak i żmudna praca z przekonaniami, czujna diagnoza własnych potrzeb w kontrze do cudzych oczekiwań oraz świadomość motywacji. Bo trudno zrobić coś naprawdę dla siebie, w kółko oglądając się na innych. Artykuł pierwotnie ukazał się w Magazynie GLAMOUR Nr 9/24 View Burdaffi on the source website Więcej treści Glamour Academy: Edukacja: Edukacja jest brat. Nauczycielka języka angielskiego i przedsiębiorczyni Grammarmamma uczy, jak językową pewność siebie przełożyć na życie Agata Borowiecka na swoich social mediach uczy, jak elegancko (ale skutecznie) wygarnąć szefowi, w prosty sposób przyswoić gramatyczne niuanse, czy napisać gorącą wiadomość do crusha. Uważa, że językowa biegłość wyznacza granice naszego świata i pozwala zająć należne nam miejsce. Zamieniała szkolą ławę na TikToka, bo zależy jej, by dostęp do jakościowej edukacji miał każdy, bez względu na miejsce zamieszkania i zasobność portfela. Swoje lekcje kończy słowami: „idźcie i mówicie”, czym inspiruje followersów do mówienia głośno o sprawach ważnych. W rozmowie z Martą Kutkowską tłumaczy, jak pozbyć się językowego wstydu i angielskim po prostu się bawić Jak nie kłócić się o pieniądze w związku? Zaplanujcie w kalendarzu Money Meetings Konflikty związane z pieniędzmi należą do najczęstszych powodów rozwodów. Bo nie potrafimy o nich rozmawiać i robimy to za rzadko. Może więc pora wpisać w kalendarz Money Meetings?
Kobiety rzadko decydują się na ten zawód. A mogłyby zmieniać świat na lepsze i jeszcze nieźle przy tym zarobić!
Doktorka brzmi niepoważnie, inżynierka – jakoś dziwnie. Neurochirurżka? Przecież tego się nawet nie da wymówić. Nasz stosunek do żeńskich końcówek więcej mówi o miejscu kobiet w kulturze niż o samych słowach i ich dyskusyjnym wdzięku. Prychanie na profesorki i doktorki, łamanie sobie języka na chirurżkach to konsekwencja nieobecności kobiet w nauce.
W tym artykule: Dlaczego przedszkolaka nie dziwi naukowczyni, a nastolatka już zaskakuje? Niewidzialne kobiety nauki, czyli historie skasowane Co nam robi brak idolek? Nie ma przyszłości bez informatyczek Język kształtuje rzeczywistość, może ją zmieniać, na pewno ją odzwierciedla. Słowa, których używamy, mówią wszystko o nas, naszych przekonaniach, doświadczeniach, kulturze, w której wzrastaliśmy. Żyjesz tak, jak to sobie opowiesz. Masz taki świat, jak go sobie opiszesz. Istnieje tylko to, co jest nazwane. Nie masz nazwy – nie istniejesz. I w drugą stronę: nie istniejesz, nie ma potrzeby tworzenia słowa, które by cię nazwało. Dlatego wielokrotnie rozumiałam oburzenie, że te wszystkie profesorki, doktorki i naukowczynie brzmią nienaturalnie. Tak, brzmią nienaturalnie. Mają prawo. Przez setki lat przecież odmawiano kobietom wstępu na uczelnie wyższe, ignorowano ich potencjał intelektualny, blokowano kariery akademickie i naukowe. Nie używano słowa „profesorka”, bo kobieta nie miała prawa zdobywać tytułów naukowych – tylko dlatego, że była kobietą. Dlaczego przedszkolaka nie dziwi naukowczyni, a nastolatka już zaskakuje? MIT (Massachusetts Institute of Technology), najbardziej prestiżowa uczelnia technologiczna na świecie, zaczęła przyjmować kobiety w 1882 r. Podobnie zresztą jak wiele innych uczelni na całym świecie. Niecałe 140 lat temu, zaledwie, świat akademicki otworzył się na kobiety. Inna sprawa, że trzeba było kolejnych stu lat, aby liczby studiujących mężczyzn i studiujących kobiet wyrównały się, bo wcześniej studentki stanowiły niewielki odsetek wszystkich studiujących osób. Dziś to studentek jest więcej, to kobiety częściej zdobywają wyższe wykształcenie. Mimo to wciąż rzadziej wybierają kierunki technologiczne czy przedmioty ścisłe. Bo wydaje im się, że nie powinny? Bo tego uczą nas w szkołach. „(…) po dekadach badań z cyklu narysuj naukowca, w których przytłaczająca większość dzieci rysowała mężczyzn, niedawną metaanalizę tych badań fetowano w mediach jako dowód na to, że nareszcie stajemy się mniej seksistowscy” – pisze Caroline Criado Perez w znakomitej książce „Niewidzialne kobiety. Jak dane tworzą świat skrojony pod mężczyzn”. „Podczas gdy w latach 60. XX w. tylko 1 proc. dzieci rysowało naukowczynie, dziś czyni to 28 proc.”. To chyba dobrze? Dobrze, dopóki nie przyjrzymy się tym badaniom bliżej. „Na początku edukacji szkolnej dzieci rysują mniej więcej tyle samo naukowców płci męskiej co żeńskiej; dziewczynki i chłopcy robią to podobnie” – kontynuuje Caroline Criado Perez. „U siedmio- i ośmioletnich dzieci naukowcy płci męskiej już znacznie przewyższają liczebnie naukowców płci żeńskiej. 14-latki rysują czterokrotnie więcej naukowców niż naukowczyń. Zatem, choć rysuje się więcej naukowców płci żeńskiej, wzrost ten zawdzięczamy w dużej mierze młodszym dzieciom, którym system oświaty nie zdążył jeszcze wpoić stereotypów płciowych”. W skrócie: naukowczyni nie będzie nas dziwić, dopóki nie pójdziemy do szkoły, w której nam wmówią, że dziewczyny są słabe z matematyki. Niewidzialne kobiety nauki, czyli historie skasowane Powszechne przekonanie, że kobiety nie nadają się do przedmiotów ścisłych, wzmacnia deficyt przykładów na to, że jednak nadają się. Przykładów nie ma? Przykłady zawsze były, tylko konsekwentnie jest ignorowano, usuwano. Zasługi kobiet dla nauki przejmowali mężczyźni i dopiero od jakiegoś czasu sukcesywnie odzyskujemy słynne naukowczynie, odkręcamy przekłamane historie. A trochę ich jest. To Nettie Stevens odkryła, że płeć determinują chromosomy – w podręcznikach wciąż można przeczytać, że autorem tego odkrycia jest Thomas Hunt Morgan. To Cecilia Payne-Gaposchkin odkryła, że Słońce składa się głównie z wodoru (absolutny przełom w astronomii), a nadal to odkrycie przypisuje się przełożonemu Gaposchkin, oczywiście mężczyźnie. Elizebeth Smith Friedman, pierwsza dama współczesnej kryptografii, przysłużyła się zwycięstwu aliantów w II wojnie światowej w takim samym stopniu jak jej mąż, z którym dekodowała zaszyfrowane komunikaty nazistów, ale cały splendor spadł na małżonka, a o niej z należytą uwagą mówi się dopiero od niedawna. Ofiarą dyskryminacji ze względu na płeć pozostaje też Rosalind Franklin, której praca doprowadziła Jamesa Watsona i Francisa Cricka do odkrycia DNA, za co panowie zgarnęli Nagrodę Nobla. Sukcesy miewają wielu ojców, ale te naukowe często mają po prostu jedną matkę. Co nam robi brak idolek? Kasowanie kobiet z historii nauki zniechęca kolejne pokolenia dziewczyn do edukacji czy robienia karier akurat w tym obszarze. Nie wiedzą, że komuś przed nimi się udało – nie wierzą, że można. Brakuje im idolek, wzorów do naśladowania. Dziś wpływa to na przykład na zainteresowanie młodych kobiet karierą w branży high tech – jak możemy przeczytać w raporcie „Potencjał kobiet dla branży technologicznej” przygotowanym wspólnie przez Fundację Edukacyjną Perspektywy i markę Siemens. „Po przepytaniu tysiąca maturzystek, dlaczego jedne z nich poszły na studia techniczne, a inne nie oraz zbadaniu co je różni, gdzie jest ten czynnik krytyczny, okazało się, że te dziewczyny, które wybrały kierunki techniczne, pięć razy częściej napotkały w swoim otoczeniu wzór kobiety inżyniera. One po prostu wiedziały, że mogą iść tą ścieżką. Miały inspirację, role model. Jeżeli nie widzisz wokół siebie takiego wzorca, to trudno jest sobie wyobrazić siebie w przyszłości w jakiejś roli” – wyjaśnia Marlena Piotrowska z Fundacji Edukacyjnej Perspektywy. „Dlatego też wierzymy, że kluczowe jest dla zmiany postrzegania kobiet w branży technologicznej pokazywanie przykładów kobiet dobrze wykształconych i spełniających się zawodowo. W ramach jednego z naszych programów „IT for SHE", który organizujemy we współpracy z firmami high tech, studentki kierunków informatycznych jeżdżą po małych miejscowościach, gdzie uczennice szkół podstawowych mogą je zobaczyć, przekonać się, że są w tym kraju kobiety, które znają się na nowych technologiach, ciekawie o nich opowiadają i odnoszą sukcesy. Oczywiście nie wykluczamy chłopców, bo to bardzo ważne, aby cała społeczność poznała nasze wolontariuszki i mogła się inspirować ich przykładem. Do tej pory w zajęciach uczestniczyły już tysiące dzieciaków ze wsi i małych miasteczek” – mówi Marlena Piotrowska. Nie ma przyszłości bez informatyczek Fundacja Edukacyjna Perspektywy jest również odpowiedzialna za coroczną kampanię „Dziewczyny na politechniki!”, która zachęca licealistki do podejmowania studiów na uczelniach technicznych – z coraz większym powodzeniem. Pytam Marlenę Piotrowską, koordynatorkę akcji, czy naprawdę potrzebujemy jeszcze zachęcać dziewczyny i przekonywać je, że studia na politechnikach są również dla nich. „Akcja Dziewczyny na politechniki! jest wspólnym projektem Konferencji Rektorów Polskich Uczelni Technicznych i Fundacji Edukacyjnej Perspektywy. Jej celem jest zachęcenie uczennic szkół ponadpodstawowych do podejmowania studiów inżynierskich, zwłaszcza na kierunkach stricte technicznych – tych najbardziej potrzebnych, przyszłościowych i intratnych, otwierających wiele możliwości na międzynarodowym rynku pracy. Na takich studiach kobiet jest wciąż za mało, mimo że część z nich - ta, która osiąga dobre wyniki z przedmiotów ścisłych i ma wszechstronne zainteresowania, mogłaby tam właśnie najpełniej rozwinąć swoje skrzydła. Dziewczyny wciąż chętniej wybierają studia humanizujące, uznawane za bardziej kobiece, niekoniecznie zapewniające dobrą pozycję na rynku pracy, niekoniecznie też kluczowe dla rozwoju państwa i budowania gospodarki opartej na wiedzy” – wyjaśnia Marlena Piotrowska. „Wynika to z jednej strony z ogólnej tendencji młodych ludzi do odchodzenia od uznawanych za wymagające studiów technicznych (jest to zjawisko obserwowane na całym świecie), z braku rzetelnej informacji o potrzebach gospodarki i rynku pracy oraz z braku dobrego systemu poradnictwa zawodowego na poziomie szkół ponadpodstawowych. Nie pomaga tu też funkcjonujący wciąż w społeczeństwie przestarzały wizerunek nauk technicznych jako tych niezwykle trudnych, żmudnych i brudnych, wymagających często tężyzny fizycznej i ponadprzeciętnej odporności psychicznej. Z drugiej strony w społeczeństwie wciąż pokutuje stereotypowy podział zawodów na męskie i żeńskie. Jak pokazują wyniki badania przeprowadzonego przez Fundację Edukacyjną Perspektywy, kobiety na uczelniach technicznych to dalej pewne novum. Zwłaszcza na wydziałach stricte inżynierskich. Bardzo mało kobiet decyduje się na karierę naukową w naukach technicznych, a już naprawdę nieliczne trafiają do władz takich uczelni”. Kto na tym traci? Wszyscy. Kobiety odbierają sobie szansę zdobycia zawodów, w których możliwość rozwoju łączy się z misyjnością i finansami. Mówiąc wprost: to z dyplomem uczelni technicznej można zmieniać świat na lepszy i jeszcze nieźle przy tym zarobić. Akcja „Dziewczyny na politechniki!” działa już od 18 lat. Co zmieniło się w tym czasie? Czy nowe pokolenie nastolatek bardziej wierzy w swój potencjał w branży technologicznej? „Mamy coraz więcej przykładów kobiet, które wybierają techniczną bądź ścisłą ścieżkę kariery. To zachęca i inspiruje” – potwierdza Marlena Piotrowska. „Dodatkowo, co oczywiste, w ogromnym tempie zmienia się rynek pracy, który oparty jest obecnie o nowe technologie i ten trend na pewno się nie zmieni. Już teraz niedobór specjalistów w tym obszarze w skali Europy i świata jest ogromny, a ta luka będzie się stale powiększać. Kobiety stanowią niewykorzystany potencjał. Dlatego, również z przyczyn ekonomicznych, są wspierane do włączania się w branże jeszcze do niedawna uważane za męskie. W ostatnich latach obserwujemy wysyp programów, inicjatyw, których celem jest zachęcanie kobiet do rozwoju w obszarze nowych technologii. Ten trend działa co najmniej dwutorowo. Po pierwsze – pomaga podjąć decyzję i wytrwać w branży kobietom, które być może nie zdecydowałby się na to bez takiego wsparcia. Po drugie – stanowią przekaz dla społeczeństwa, dla kobiet, mężczyzn, nauczycieli, rodziców, twórców polityk publicznych, że kobiety na męskich stanowiskach są pożądane. Sprawiają, że obraz kobiety inżyniera, kobiety informatyczki, kobiety projektującej i budującej roboty staje się powoli czymś naturalnym”. Bo powinien być.
Czy ludzkość uratuje zmutowana bakteria? 5 odkryć naukowych, które mogą zmienić świat na lepsze
Czy zmutowana bakteria zatrzyma szkodliwą nadprodukcję plastiku? Czy drukowane domy okażą się remedium na kryzys migracyjny? I jak wymusić deszcz w miejscach niszczonych suszami? Oto kilka ostatnich odkryć naukowych, które mogą zmienić świat na lepszy. OK, i jedno, które jest po prostu bardzo cool.
W tym artykule: Bakteria na diecie z plastiku Gliniany dom prosto z drukarki Będę za trzy zeptosekundy Chmury zasiane? Czarna dziura jest fotogeniczna Bakteria na diecie z plastiku Ideonella sakaiensis. Warto zapamiętać tę nazwę, zresztą brzmi całkiem wdzięcznie. Tak nazywa się szczep bakterii produkujących enzymy rozbijające tworzywa sztuczne – kilka lat temu skutecznie wyizolowany w jednej z japońskich fabryk zajmujących się recyklingiem plastiku. Okazało się wówczas, że Ideonella sakaiensis to jedyny mikroorganizm, który dosłownie żywi się plastikiem (kilka innych potrafi plastik zjadać, ale robią to przy okazji, dla tego konkretnego szczepu plastik jest głównym źródłem energii). Odpowiednio zmutowana bakteria (nad mutacjami pracowano przez ostatnich pięć lat) potrafi w kilka godzin rozprawić z solidną ilością plastiku, więc jak na razie jest naszym największym sprzymierzeńcem w walce z jego nadprodukcją, szkodliwą dla środowiska. Z tak przetrawionego plastiku można wyprodukować wysokiej jakości butelkę PET, a to znaczy, że do produkcji plastiku nie trzeba już wykorzystywać ropy naftowej. I, co przełomowe, taki recykling jest możliwy na skalę przemysłową. Marne szanse, żebyśmy doczekali się skutecznych odgórnych regulacji redukujących produkcję tworzyw sztucznych, więc jedyna nadzieja właśnie w przemysłowym recyklingu. Gliniany dom prosto z drukarki Niby żadna nowość, bo prototypowe domy powstające w technologii druku 3D powstają od kilku dobrych lat. To dlaczego ten, który kilka miesięcy temu stanął w niewielkiej włoskiej miejscowości Massa Lombarda jest tak ważny? TECLA, projekt studia Mario Cucinella Architects, został w całości wydrukowany z gliny. Tani, łatwo dostępny materiał sprawia, że takie gliniane domy mogą z łatwością powstawać w wielu miejscach na świecie – w kilka tygodni (sam druk trwa ok. 10 dni, trzeba doliczyć czas wysychania gliny, uzależniony do warunków klimatycznych), niskim kosztem. Tanie domy drukowane w technologii 3D mogą być szczególnie pomocne w walce z kryzysem bezdomności i migracjami ludności, które w związku z kryzysem klimatycznym będą coraz częstsze. I choć misja jest ważniejsza od estetyki, to warto przypomnieć, że Włosi potrafią w design, więc TECLA nie tylko zmienia świat, ale i przy tym świetnie wygląda. Będę za trzy zeptosekundy Podziel sekundę na miliard części, a potem jedną z tych części podziel jeszcze na tryliard kolejnych części. Tryliardowa część miliardowej części sekundy to właśnie zeptosekunda, najkrótsza z do tej pory odkrytych jednostek czasu. Kto poświęcił trochę wspomnianego czasu na odkrycie zeptosekundy? Niemieccy fizycy, którzy jesienią 2020 r. wykonali zdjęcie rentgenowskie cząstki wodoru, by sprawdzić, jak szybko przechodzi przez nią światło. Po co? Ten cały eksperyment pozwala naukowcom jeszcze lepiej rozumieć tzw. fotoemisję, czyli emisję elektronów (zjawiskiem zajmował się m.in. Albert Einstein), a to wiedza, która zdecydowanie przyda się w dalszym rozwoju komputerów kwantowych i generalnie może przysłużyć się rewolucji technologicznej. Chmury zasiane? To nie jest nowa technologia, opracowano ją w drugiej połowie lat 40. ubiegłego wieku. Ale jeszcze do niedawna naukowcy nie mieli żadnych dowodów, że zasiewanie chmur jodkami srebra działa w warunkach innych niż laboratoryjne. Dopiero przeprowadzone kilka lat temu w Sanach Zjednoczonych zasiewanie pokazało widoczną różnicę pomiędzy zewnętrzną ingerencją w pogodę a naturalnymi zjawiskami. Zasiewanie ma prosty cel – wymusić opady deszczu lub śniegu. Skuteczne cykle zasiewania przeprowadzono całkiem niedawno m.in. w USA i Dubaju. To przełomowa, choć wciąż kontrowersyjna technika manipulowania pogodą. Niektórzy badacze nie mają pewności, że wymuszenie deszczu w jednym rejonie nie spowoduje braku opadów w innych. Inni są zgodni, że to efektywny sposób walki z suszami występującymi w coraz większej liczbie miejsc na świecie. Czarna dziura jest fotogeniczna Wszyscy o niej słyszeli, nikt jej nie widział? Nie ma w naszym uniwersum niczego bardziej fascynującego niż czarna dziura. Nieodgadniona, niebezpieczna, tam nie działają żadne znane nam prawa fizyki. A jak wychodzi na zdjęciu? Już wiemy! Projekt Event Horizon Telescope zrzesza ponad dwustu naukowców pracujących w obserwatoriach rozmieszczonych na całym świecie, od Hawajów po Biegun Południowy. Globalna współpraca badaczy zaowocowała solidną porcją danych z obserwacji czarnej dziury. Tak solidną, że przygotowanie obrazka na podstawie tych danych zajęło naukowcom ponad dwa lata, ale udało się. Pierwsze zdjęcie czarnej dziury opublikowano wiosną 2019 r. Dlaczego to taki przełom? Wcześniej mogliśmy sobie jedynie wyobrażać, oczywiście na podstawie naukowych hipotez, jak wyglądają czarne dziury. Wreszcie wiemy, że te kosmiczne dziwadła pożerające wszystko naprawdę istnieją.
Kultura na weekend: Siła kobiet, siła mięśni. Rozmowa z Rose Glass, reżyserką „Love Lies Bleeding”
„Love Lies Bleeding” to jedna z najgorętszych premier kinowych tego roku. Film trafi do kin już 2 sierpnia 2024. Z tej okazji mamy dla was wyjątkową rozmowę z Rose Glass, czyli reżyserką produkcji.
Lata 80., zapyziałe amerykańskie miasteczko. Menedżerka lokalnej siłowni zakochuje się w aspirującej kulturystce. Początek końca. „Love Lies Bleeding” to nabuzowana mieszanka brutalnego kina akcji i intensywnie erotycznych historii miłosnych. Jest duszno. Jest głośno. Jest Kristen Stewart w roli głównej. Jak początkująca reżyserka pozyskuje do swojego filmu topową hollywoodzką gwiazdę? O to też zapytałam Rose Glass. Angelika Kucińska: Silna kobieta, czyli kto? Rose Glass: Mit. Kobieca siła nie była głównym tematem, gdy zaczynałam pisać „Love Lies Bleeding”, to trudno go uniknąć, robiąc film o dziewczynie, która jest stereotypowo postrzegana jako bardziej męska niż kobieca. Nikt nie rozwodzi się nad silnymi męskimi bohaterami, oni po prostu istnieją. Z kolei dyskusja o kobiecej sile niesie ryzyko, że zredukujemy kobietę do jednego wymiaru. Cieszę się, że w przemyśle filmowym robi się miejsce dla większej różnorodności – zarówno jeśli chodzi o autorki filmów, jak i bohaterki. Zauważyłyśmy jednak z Weroniką (Tofilską, polską scenarzystką mieszkającą w Londynie, z którą Rose Glass napisała „Love Lies Bleeding” – przyp. red.), że to przyzwolenie na różnorodność bywa iluzją, bo ostatecznie dominuje oczekiwanie, że protagonistki będą prawe i szlachetne. Silna kobieta to w powszechnym przekonaniu kobieta bez skazy, wysoce moralna. Nie ma w tej wizji miejsca na chaos, na konflikt wewnętrzny, na sprzeczności – na to wszystko, co jest dozwolone w przypadku silnych męskich postaci. A przecież silna kobieta może mieć swoje słabości i grzechy na sumieniu tak samo jak silny mężczyzna. Pięknie pogrywacie z tunelową wizją silnej kobiety, ustalając źródło kobiecej mocy w mięśniach. Jackie, jedna z dwóch głównych bohaterek „Love Lies Bleeding”, jest kulturystką. Jackie marzy o karierze zawodowej kulturystki, a ten sport to przecież pogoń za fizyczną siłą i pomnikową muskulaturą. Chce wyglądać jak antyczna bogini, pozbawiona ludzkich niedoskonałości, bo to wynosi ją ponad nieporządek chwiejnej codzienności. Pracuje nad siłą mięśni, by zyskać poczucie panowania nad własnym życiem, ale im bliżej jest celu, tym bardziej rzeczywistość wymyka się jej spod kontroli. Zakochuje się, a miłość dezorientuje i burzy porządek. Ten film powinna obejrzeć każda kobieta. „Jutro będzie nasze” to włoskie kino w najlepszym wydaniu Czarno-białe zdjęcia przedstawiają zniszczone, brudne i ubogie ulice doświadczonego wojną Rzymu. Jednocześnie nie jest to wyłącznie portret nędzy, gdyż na tym gruncie rosną też marzenia, tętni życie i oczywiście jest pełno włoskiego temperamentu. „Jutro będzie nasze” to film nie tylko ujmujący klimatem, ale przede wszystkim uderzająca historia o sile kobiet. Sile, która przez wiele lat była niewidzialna. Jackie wkłada bardzo dużo pracy, by osiągnąć swój cel. Intensywnie trenuje. Stosuje restrykcyjną dietę. A potem przyjeżdża na zawody, wychodzi na scenę i jest oceniana jak na konkursie piękności. Niby ucieka od stereotypowych pomysłów na pożądaną ekspresję kobiecości, a finalnie i tak patrzą na to, jak wygląda? Kulturystyka jest sportem mocno skoncentrowanym na estetyce. To dotyczy również mężczyzn, ich prezencja też jest oceniana, choć oczywiście nie tak bardzo jak wygląd kobiet. Przynajmniej w niektórych konkursach zniesiono obowiązek wychodzenia na scenę w butach na wysokim obcasie. Kulturystyka jest hybrydą sportu i performance’u, to mnie zresztą tak bardzo w niej zainteresowało. Trenujesz jak wyczynowiec, żeby wygrać za to, jak wyglądasz. To surrealistyczne, więc fascynujące. Nie wszystkim podobają się kulturystki. I to jest podwójnie fascynujące. Kobiety podejmując wyzwanie tak ekstremalnych treningów, jednocześnie sprzeciwiają się mainstreamowym standardom piękna. Męska muskulatura realizuje kanon, jest obiektywnie atrakcyjna i pożądana, a umięśnionej kobiecie zarzuca się, że nie wygląda ładnie, nie jest kobieca. Sport tego typu wymaga dyscypliny, wręcz obsesyjnie przestrzeganej, a bohaterka z obsesjami jest zawsze interesująca – zwłaszcza jeśli rzucisz jej kilka kłód pod nogi. Główna bohaterka Twojego debiutanckiego filmu „Saint Maud”, radykalnie religijna pielęgniarka, też obsesyjnie dyscyplinowała swoje ciało. Pozbawiała go dostępu do przyjemności, bo miało pozostać czyste od grzechu. Gotowość życia w destrukcyjnym rygorze łączy bohaterki Twoich filmów. Chcesz powiedzieć w ten sposób, że tracimy głowę dla ciała? Relacja z ciałem jest niezwykle skomplikowana. To jak człowiek traktuje własne ciało, wiele mówi o nim jako o osobie, o tym jak widzi swoje miejsce w świecie. Ciało to przestrzeń nieustającej walki. Jaką miałaś relację z ciałem, gdy dorastałaś? Głodziłam się, jak wiele młodych dziewczyn. Cieszę się, że nie jestem już nastolatką. Dojrzewanie jest dziwacznym, bardzo trudnym czasem. Próbujesz jakoś ułożyć się z rzeczywistością, poznajesz siebie, szukasz sensu. Tak wiele młodych dziewczyn ma zaburzoną relację z jedzeniem, bo ciało wydaje się jedynym, co jesteśmy w stanie kontrolować – w relacji z nim szukamy poczucia sprawczości. Wiele kulturystek przyznaje, że w przeszłości cierpiały na zaburzenia odżywiania, a w kulturystyce odnalazły przestrzeń, by realizować swoje potrzeby absolutnej kontroli nad ciałem w dużo zdrowszy sposób – choć określenie „zdrowszy” jest w tym przypadku dyskusyjne, bo łatwo popaść w niszczące ekstrema. Tak, sport jest zdrowszy niż głodzenie się, ale czy w obsesyjnym trenowaniu jest miejsce na zbalansowane podejście do własnego ciała? Katy O’Brian, która gra Jackie, w przeszłości trenowała kulturystykę. Do roli w filmie przygotowywała się pod okiem trenera, a na kilka dni przed kręceniem sceny z zawodów zaczęła się celowo odwadniać, bo to jest coś, co robią zawodowi kulturyści, by ich muskulatura wyglądała jeszcze potężniej. Niektórzy mdleją na scenie z odwodnienia, inni wymiotują, zdarzają się różne przypadki, bo to ryzykowna, groźna praktyka. Katy wygląda w tej scenie naprawdę imponująco, ale pomyśl, na co musiała wystawić swoje ciało, by osiągnąć ten efekt. Czy miłość – podobnie jak nasze ciała – nie jest czymś, co chcielibyśmy kontrolować? To nie ta sama potrzeba? Tylko że miłości nie da się kontrolować. To największa ze wspomnianych kłód, które możesz rzucić bohaterce z tendencją do popadania w obsesyjną samodyscyplinę. Zwłaszcza że miłość między Lou i Jackie jest szalona, intensywna, nieobliczalna. „Love Lies Bleeding”, czyli tytuł Twojego filmu, to także popularna nazwa amarantusa – rośliny, którą dawniej uważano za symbol tragicznej miłości. Czy miłość Lou i Jackie jest więc tragiczna? Abstrahując od tej całej przemocy, która dzieje się dookoła. W wiktoriańskiej Anglii pewnie w ich relacji widziano by głównie tragizm (śmiech). Nie wiem, czy to fatalne zauroczenie, ale trudno wyobrazić mi sobie Lou i Jackie w długoterminowym związku. Ta miłość zdefiniuje ich życia, nada im kierunek, będzie rewolucyjna, ale marne szanse, że przetrwa. I niektóre miłości przydarzają nam się właśnie po to, żeby wyrwać nas z dotychczasowej rutyny. Lou potrzebuje spotkać Jackie, żeby wreszcie zmienić coś w swoim życiu. Pod wpływem miłości wreszcie znajduje w sobie siłę, żeby działać. Lou, którą w „Love Lies Bleeding” zagrała Kristen Stewart, pracuje jako menedżerka miejscowej siłowni. Żyje w zapyziałym miasteczku pośrodku niczego, w dodatku w latach 80., ale nie kryje się ze swoją homoseksualnością i jest akceptowana. To pewna fantazja na temat miejsca i czasu, prawda? Toczyłyśmy z Weroniką długie dyskusje na ten temat. W tamtym miejscu i czasie homofobia na pewno było bardzo silna, a mimo to Lou jest osobą otwarcie queerową. Nie zapominajmy jednak, że jest też córką bossa lokalnej mafii, to daje jej jakiś przywilej, jakieś poczucie bezpieczeństwa, bo nikt nie odważy się jej zaatakować. Choć filmowe świadectwa comingoutów i walki z homofobią są bardzo ważne, autentyczne i potrzebne, my z Weroniką chciałyśmy opowiedzieć queerową historię miłosną, która będzie trochę inna. Dlatego seksualność naszych bohaterek jest incydentalna, jest tylko jednym z elementów ich tożsamości. Filmy 2024, na które czekamy najbardziej. Tych 20 premier kinowych nie można przegapić W przyszłym roku czeka nas wiele interesujących premier, na pewno będziemy regularnie odwiedzać kino. Oto filmy 2024, których najbardziej nie możemy się doczekać. Wśród nich (aż) 20 produkcji. Musiałaś się świetnie bawić na planie „Love Lies Bleeding”. Intensywne, głośne kino to spora odmiana po kameralnym „Saint Maud”. Łapałam się czasem na myśli: co ja tu, do cholery, robię? Dlaczego ktoś pozwala mi to kręcić(śmiech)? „Love Lies Bleeding” to ekscentryczna, europejska interpretacja typowego amerykańskiego kina akcji. Tak, bawiłam się znakomicie (śmiech). I ta wasza – Twoja i Weroniki Tofilskiej – interpretacja typowego kina akcji przyciągnęła parę poważnych nazwisk, które można zobaczyć w obsadzie filmu. Przede wszystkim wspomniana Kristen Stewart. Łatwo pozyskać hollywoodzką gwiazdę, gdy wcześniej zrobiło się co prawda znakomity, ale tylko jeden film? Pisałyśmy postać Lou z myślą o Kristen, niespecjalnie wierząc, że mamy szansę na tę współpracę. Była pierwszą osobą, do której wysłałyśmy scenariusz. Okazało się, że widziała i podobało się jej „Saint Maud”, więc zgodziła się od razu. A, czyli łatwo. (śmiech) Z Kristen na pokładzie było nam dużo łatwiej zdobyć finansowanie na film czy przekonać resztę obsady do wejścia w taki szalony projekt. Jestem wdzięczna, że chwilę po zagraniu w biografii księżnej Diany „Spencer”, gdy mogłaby naprawdę zrobić wszystko, zdecydowała się na nasz film. Ed Harris, który gra jej ojca, też jest w takim miejscu, w którym już nic nie musi, to w końcu legenda kina. Wciąż jednak lubi wyzwania i jest głodny artystycznego ryzyka. Kiedy zdecydowałaś, że chcesz zajmować się robieniem filmów? Gdy oglądałam zakulisowe materiały z planu „Władcy pierścieni” (śmiech). Zdałam sobie wtedy sprawę, że kręcenie filmów to poważna, wymagająca profesja. Miałam 13 lat, gdy zaczęłam nagrywać przyjaciół, korzystając z amatorskiej kamery wideo rodziców. A kiedy zdecydowałaś, jakie filmy będziesz robisz? Gdy przestałam oglądać „Władcę pierścieni”, a zobaczyłam „Głowę do wycierania” Davida Lyncha i „Pi” Darrena Aronofsky’ego. Jako nastolatka kochałam filmy Quentina Tarantino, „Edwarda Nożycorękiego” Tima Burtona albo takie produkcje jak „Taksówkarz” czy „Chłopcy z ferajny… Nie ma to jak wychować się na „Taksówkarzu”. (śmiech) Dorastałam na spokojnej angielskiej wsi i chodziłam do szkoły dla dziewcząt. Prawdziwe życie było nudne, więc ekscytacji i silnych emocji szukałam w kinie. Pytam, bo zarówno w „Saint Maud”, jak i w „Love Lies Bleeding”, realizuje się moja ulubiona koncepcja popkultury. Sięgasz po bardzo rozrywkowe, często protekcjonalnie traktowane gatunki – jak horror i kino akcji – by podejmować w nich poważne, rezonujące społecznie tematy, jak opresja religii, terror samodyscpliny, autodestrukcyjna relacja z ciałem. To często trudniejsze niż artystyczne slow cinema o niuansach żałoby. Dobry powolny dramat o żałobie jest naprawdę trudno nakręcić i doceniam takie kino, choć osobiście mam dużą słabość do filmów, które rzeczywistość trzymają na dystans, oferując możliwość radosnej ucieczki w świat wyobrażony. Lubię kino za eskapizm. I za mocne emocje. Dlatego chciałabym kręcić filmy, które chwytają od razu, tu i teraz.
Najlepsze filmy i seriale pokazujące, jak wygląda męska przyjaźń. Bawią, wzruszają i przełamują tabu!
Tyle mitów narosło wokół męskiej przyjaźni. Że głęboka i nie do zdarcia. Tymczasem to relacja pozbawiona czegoś, co karmi i uszczęśliwia – platonicznego dotyku.
W tym artykule: Heterycy są nieczuli Przytulić Indianę Jonesa Dotyk, który ratuje życie Z dużym wzruszeniem oglądam nagranie, w którym występują wspólnie aktorzy Pedro Pascal – słusznie wielbiony za udział w znakomitym serialu „The Last of Us” – i Oscar Isaac, ostatnio kojarzony przede wszystkim ze świetnych ról w „Diunie” i serialowej wersji „Scen z życia małżeńskiego”. Mężczyźni wzięli razem udział w internetowym cyklu magazynu „Wired”. Detale nie są istotne, ważne jest to, jak aktorzy zachowują się w swoim towarzystwie. Przyjaźnią się długo, a łatwość, z jaką pozwalają sobie na drobne gesty czułości, jest rozbrajająca. Pascal kładzie głowę na ramieniu Isaaca, regularnie się dotykają – wszystko jest niezwykle naturalne, niewymuszone. A przecież przyjaźń dwóch heteroseksualnych mężczyzn tak nie wygląda, prawda? Heterycy są nieczuli Możemy przytulać publicznie inne kobiety, z którymi łączą nas relacje platoniczne. Trzymać przyjaciółkę za rękę. Okazywać czułość. Heteroseksualni mężczyźni, wciąż uwięzieni w bardzo tradycyjnych pomysłach na dozwoloną ekspresję męskości, nie mogą sobie na takie gesty pozwolić. Dwóch mężczyzn w silnym uścisku? OK, może gdy ich ulubiona drużyna piłkarska wygra mecz, ale tak o, po prostu, przytulają się, bo jeden potrzebuje wsparcia czy pocieszenia albo zwyczajnie mają ochotę na ten rodzaj platonicznej bliskości? Nie przejdzie. Bo nikt nie uwierzy, że to gest faktycznie platoniczny. Nie ma znaczenia, ile mają lat. Równie dobrze mogą być parą dorastających chłopaków, jak bohaterowie filmu „Blisko” Lukasa Dhonta (od 12 maja dostępny w serwisie VOD Nowych Horyzontów, jeśli nie widziałyście w kinach, koniecznie nadróbcie zaległość). Léo i Rémi, dwóch nastolatków, są przyjaciółmi, spędzają razem każdy dzień, nocują u siebie nawzajem, czują się w swoim towarzystwie bardzo swobodnie, a bliskość, również fizyczna, jest normalnością. Nie jest to bliskość seksualna, ale tak zostaje odczytana, kiedy chłopcy idą do nowej szkoły i na przerwach zachowują się dokładnie tak, jak zachowywali się do tej pory. Gdy leżą na trawniku pod szkołą, Rémi opiera głowę o ciało przyjaciela. Rówieśnicy zaczynają nagabywać chłopców, czy są parą. Od razu widzą ich relację jako romantyczną, bo tak jesteśmy nauczeni – gdyby byli hetero, gdyby faktycznie łączyła ich tylko przyjaźń, nie okazywaliby sobie czułości. Przytulić Indianę Jonesa Ten stereotyp trzeba zmieniać. Bo co nam mówią powszechne przekonania na temat męskiej przyjaźni? Że facet, gdy ma problem, idzie z kumplami na wódkę, a kiedy dojdzie do nieporozumienia między nim a innym mężczyzną, to dają sobie po twarzach i sprawa załatwiona. Używki i agresja – tak realizuje swoje potrzeby emocjonalne prawdziwy mężczyzna. Prawdziwy oczywiście według bardzo archaicznej definicji męskości, która szczęśliwie coraz bardziej traci na znaczeniu. Reprezentacja jest ważna, dobre wzorce zachowań zmieniają nasze myślenie o męskiej przyjaźni, a co za tym idzie – rewolucjonizują samą przyjaźń między mężczyznami. Pedro Pascal i Oscar Isaac nie są jedynymi, którzy demaskują pułapki przekazu kulturowego. Odsyłam do świetnej sceny w serialu „Terapia bez trzymanki” (Apple TV+). W skrócie: to pełna uroku komedia o niedawno owdowiałym terapeucie, który cierpi po nagłej śmierci żony i próbuje jakoś stanąć na nogi po stracie. Na co dzień pracuje w gabinecie, którym dowodzi starszy, uznany psycholog. Wdowca gra Jason Segel, a jego szefa – Harrison Ford, ikona męskości. Bohaterów łączy relacja zawodowa, mentorska, ale też przyjacielska, choć postać grana przez Forda jest mało otwarta na tkliwe gesty i emocjonalne wyznania. Wreszcie jednak zrzuca zbroję. Scena, w której się przytulają, jest fantastyczna. Plus: jakże przemyślane i sprytne jest obsadzenie w tej roli akurat Harrisona Forda. Jego najbardziej kultowe wcielenia, Indiana Jones i Han Solo z „Gwiezdnych wojen”, wpisywały się przecież w tradycyjny model męskości, budowały pomnik niezniszczalnego twardziela. W „Terapii bez trzymanki” jest też pokazana relacja, którą „The New York Times” określił kilka lat temu mianem „broseksualnej” – chodzi o przyjaźń heteroseksualnego mężczyzny z gejem, długo deprecjonowaną, obrośniętą jakimś niepotrzebnym tabu, a zdaniem ekspertów taka relacja może uczyć heteryków swobodnego wyrażania emocji (choć to też myślenie zakorzenione w stereotypie, że każdy gej jest emocjonalny). Dotyk, który ratuje życie A gdyby wpuścić takiego nowego mężczyznę, który nie wstydzi się swoich uczuć, wzrusza się i potrafi budować głębokie emocjonalne więzi z innymi facetami, do męskiej szatni, to co by się stało? Wielkie rzeczy! „Ted Lasso” (też Apple TV+) to serial o poczciwym, niereformowalnym optymiście, który zostaje trenerem angielskiej drużyny piłki nożnej i musi się zmierzyć nie tylko z dyscypliną sportu, której nie zna, ale przede wszystkim z grupą ogrów z przerośniętym ego. Łamie wszystkich, jednego po drugim, a z innymi trenerami zawiązuje Diamond Dogs, nieformalną grupę wsparcia dla kolegów w kryzysie emocjonalnym, którzy tu mogą się wygadać z sercowych dylematów i poprosić o radę. Wspaniałe! W naszej kulturze wyżej stawia się relacje romantyczne, to one są najważniejsze, mają być osią naszego życia, ale wszystkie badania potwierdzają, że to przyjaźń, autentyczna, głęboka i trwała, pozwala nam żyć długo, szczęśliwie i w świetnym zdrowiu. Mężczyźni mają ograniczone możliwości zaznawania bliskości – dostają dotyk w związkach romantycznych albo w seksie. Biorąc pod uwagę, że coraz trudniej łączyć nam się w pary, a seksu uprawiamy coraz mniej, wielu z nich będzie doświadczać destrukcyjnej deprywacji dotyku, która jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia. Męska przyjaźń musi się zmienić, bo tylko ta odmieniona zagwarantuje mężczyznom przeżycie. Artykuł ukazał się w numerze 5/2023 magazynu Glamour.
Odpowiedzialność w modzie. Co dla lepszej przyszłości może zrobić każda i każdy z nas?
Odpowiedzialność w modzie jest hot! Co dla lepszej przyszłości może zrobić każda i każdy z nas? Zosia Zochniak, współzałożycielka marki Ubrania do Oddania i niezłomna propagatorka mody cyrkularnej, namawia, by być jak własna babcia.
W tym artykule: Zosia Zochniak o tym, czym w praktyce jest odpowiedzialność w modzie i jak wygląda walka z greenwashingiem Zosia Zochniak o indywidualnej odpowiedzialności w modzie: „Warto kupować rzeczy, które będą nam służyć” Można szukać przyszłości mody w metawersum i cyfrowych ubraniach, można też ją odnaleźć w zmianie przepisów i nawyków konsumenckich. O tym, jak zmienia (i musi się zmienić) branża mody Angelika Kucińska rozmawia z Zosią Zochniak, współzałożycielką marki Ubrania do Oddania, która przyjmuje nienoszoną odzież, a każdy przekazany ciuch wspiera organizacje pomocowe. Angelika Kucińska, GLAMOUR: Opamiętaliśmy się wreszcie i kupujemy mniej? Zosia Zochniak: Nie. I nie będziemy kupować mniej. Strategia Komisji Europejskiej dotycząca wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym – oficjalna dyrektywa przyjęta w marcu 2022 roku – definiuje cele dla przemysłu tekstylnego. Określa, co zrobić, by ubrania służyły nam dłużej, żeby poprawić ich jakość, zagwarantować klientom marek odzieżowych prawo do reklamacji, naprawy itd. W tej samej strategii znajdziemy też informację, że do 2030 roku konsumpcja w obszarze tekstyliów wzrośnie o 60 proc. Już teraz produkujemy rocznie 100 miliardów sztuk ubrań, butów i akcesoriów – dla 8 miliardów ludzi na świecie. Jemy i będziemy jeść jeszcze więcej mody. Z czego wynika ten wzrost? Mamy mniej pieniędzy, jesteśmy bardziej świadomi – te dwa czynniki powinny zmniejszać konsumpcję ubrań. To wynika z tego, że ubrania są bardzo tanie. Inflacja i wojna w Ukrainie wpłynęły na ceny produktów i usług w każdej branży poza odzieżową. Tam nie zostały podniesione ceny produktów, ponieważ branża odzieżowa pracuje na bardzo wysokich marżach. A poza tym kupujemy, żeby poprawić sobie humor. Ubrania są tak tanie, tak łatwo dostępne, tak dynamicznie zmieniają się trendy, a my chcemy być tego częścią. Nie chcę dyskredytować takich decyzji zakupowych, mówić, że jesteśmy egoistami, którzy ponosząc wszystkie koszty środowiskowe i ekonomiczne, decydują się na kupowanie ubrań, żeby poprawić sobie nastrój. Tak jednak jest. Kupowanie daje poczucie sprawczości, podnosi naszą samoocenę. Co ciekawe, tylko do momentu powrotu z zakupami do domu, bo potem, jak pokazują badania, często dopadają nas niezrozumiałe wyrzuty sumienia. Zosia Zochniak o tym, czym w praktyce jest odpowiedzialność w modzie i jak wygląda walka z greenwashingiem W zeszłym roku dołączyłaś do grona ekspertek i ekspertów, które miało opracować kodeks etyczny dla branży mody. Co to za grupa? To grupa powstała z inicjatywy Sekretarza Generalnego ONZ, działamy w ramach UN Global Compact. Spotykamy się raz w miesiącu, nazywamy te spotkania naszym okrągłym stołem na rzecz odpowiedzialnej mody. Opracowujemy nową definicję mody w Polsce – tak należy to nazwać. Strategia Komisji Europejskiej zawiera jasno określone założenia dotyczące ekoprojektowania, metek i cyfrowych paszportów, jakości produktów, polityki cenowej, jawnego łańcucha dostaw, prawa do rękojmi i tysiąca innych rzeczy. My opracowujemy scenariusze dla polskiej branży, które pomogą zaadaptować się do zmian. Złożyliśmy naszą interpretację strategii do ministerstwa i czekamy, aż ruszy jej realizacja. Strategia Komisji Europejskiej musi zostać wdrożona w 2025 roku. Jako kraj członkowski Unii Europejskiej nie mamy wyjścia, przedsiębiorstwa będą musiały wprowadzić i realizować postanowienia dyrektyw. Co to oznacza dla mniejszych firm? Wyobrażam sobie, że wielcy gracze zawsze sobie jakoś poradzą. Niekoniecznie. Duże, globalne brandy produkują poza Europą, a 60 proc. CO2 jest emitowane do momentu dostarczenia ubrania do sklepu. Z kolei marki, które produkują lokalnie, w Europie czy w Polsce, emitują zdecydowanie mniej, a jednym z celów strategii jest doprowadzenie do tego, by branża odzieżowa była zeroemisyjna. Ekoprojektowanie to projektowanie odpowiedzialne i od niego wszystko się zaczyna. Ubrania powinny być trwałe, dobrze wykonane, mieć dobry skład. Eksperci Komisji Europejskiej doszli do wniosku, że jeśli zmuszą branżę, by odeszła od produkowania jednorazowych ubrań, to cykl życia każdego ciucha wydłuży się, a właśnie o to chodzi, żeby był jak najdłuższy, bo wtedy są zwracane zasoby zużyte na jego produkcję. Dużym game changerem na polskim podwórku będzie obowiązek dołączania do produktu cyfrowego paszportu. Kupujesz sos pieczeniowy w torebce i na tyle opakowania masz cały skład. Grzyby w proszku, tyle sody, tyle barwników itd. Z ciuchami będzie tak samo. W paszporcie cyfrowym znajdziesz informację, gdzie ubranie zostało wyprodukowane, z jakich materiałów, jakich barwników i substancji chemicznych użyto. Formaldehydu, który stosuje się do mumifikowania zwłok, używa się też powszechnie w branży odzieżowej np. do utrwalania prasowanek z „Psim patrolem” na piżamkach naszych dzieci. Rodzice nie mają świadomości, że stosuje się tę substancję, że jest rakotwórcza i że określono maksymalne normy jej użycia, które są permanentnie przekraczane. Bo przy tej nadprodukcji odzieży brakuje instytucji i możliwości, by zweryfikować każdy ciuch. Ale gdy zostaną wprowadzone cyfrowe paszporty, będziesz mogła przeczytać, że do produkcji piżamki z „Psim patrolem” czy Elzą użyto formaldehydu, który jest substancją szkodliwą, będziesz mogła podjąć w pełni świadomą decyzję zakupową. Więcej niż trendy. Czyli technologia w służbie mody O wpływie najnowszych technologii na projektowanie, a konkretnie o tkaninach przyszłości rozmawiamy z Ewą Polkowską, ekspertką w dziedzinie zrównoważonego projektowania ubioru oraz innowacyjnych materiałów w przemyśle tekstylnym i odzieżowym, absolwentką Copenhagen School of Design Technology i Designskolen Kolding oraz wykładowczynią Międzynarowowej Szkoły Kostiumografii i Projektowania Ubioru. Chcecie wiedzieć, jakie odpady można zamienić na ubrania? Czytajcie dalej. Cyfrowe paszporty będą zawierały nie tylko informację o kompletnym składzie ubrania, ale też o drodze, którą przebyło, zanim trafiło do sklepu. Będzie wiadomo, skąd przyjechało i jak szkodliwy dla środowiska jest jego transport. I jak wygląda ta droga. Przyjęło się, że ubrania produkuje się w Bangladeszu. Stają nam przed oczami kolorowe rzeki i dzieci pracujące w szwalniach. Tymczasem Bangladesz dysponuje jedną z lepszych technologii produkcji, dostosowanych do standardów europejskich. Gdyby faktycznie wszystkie ubrania były produkowane w Bangladeszu, problem byłby trochę mniejszy. Niestety, producent, który chce optymalizować koszty, dżinsy szyje w Bangladeszu, ale farbuje je w Tadżykistanie, a guziki przyszywa w Birmie. Ciuch, zanim trafi na sklepowy wieszak, pokonuje dystans nawet 50 tysięcy kilometrów. Mógłby okrążyć Ziemię. W strategii KE znalazł się też zapis, że nie będzie już można stosować określeń „ekologiczny”, „eco-friendly”, jeśli nie zostanie to dowiedzione. Jak dowieść ekologiczności ubrania? Są certyfikaty, które określają, czy np. materiały użyte w produkcji spełniają odpowiednie normy. Niestety, certyfikacji też się nadużywa. Takim nadużyciem jest określanie ekologicznym ubrania, które co prawda zostało uszyte z bawełny organicznej, ale została ona potraktowana hektolitrami chemii i z organicznej została jej tylko nazwa. To greenwashing. KE będzie wymagała kwitów na to, że produkujesz ekologicznie. Musisz mieć papier. Rozwiązania są różne. Możesz np. szyć i farbować w certyfikowanych szwalniach i farbiarniach. Cały proces produkcji i dostaw będzie objęty certyfikacją, bo nie chodzi tylko o chemię, materiały, uprawy bawełny. Będzie też brane pod uwagę, czy np. producent korzysta z własnych oczyszczalni wody albo fotowoltaiki, bo ekologiczny będzie ten, który będzie najmniej emisyjny – tak można to najprościej ująć. Zosia Zochniak o indywidualnej odpowiedzialności w modzie: „Warto kupować rzeczy, które będą nam służyć” Powiedziałaś, że pięć lat temu, gdy startowały Ubrania do Oddania, nie wiedziałaś zbyt wiele o branży mody. Wiedza, którą zdobyłaś po drodze, wpłynęła na Twoje postrzeganie przemysłu tekstylnego? Impulsem do założenia Ubrań do Oddania była moja własna szafa. Sama byłam kompletnie nieświadomą osobą na konsumpcyjnym haju. Jako dziewczyna z małego miasta żyjąca w Warszawie uważałam, że jak cię widzą, tak cię piszą, więc na każdą sobotnią imprezę na Mazowieckiej musiałam iść w całkowicie nowym outficie, od butów, przez sukienkę, po bieliznę i torebkę. W czwartek po pracy szłam do galerii na zakupy. Nie miałam świadomości, w jakich warunkach i z czego są produkowane ubrania, przez kogo, za jakie pieniądze. Zobaczyłam prawdę o konsumpcji mody w Polsce, gdy uruchomiliśmy Ubrania do Oddania, a nasz magazyn zaczęły zalewać ciuchy często nowe, z metkami. Całe kartony rzeczy. Mnóstwo butów, które pewnie zostały raz włożone. Najpierw zobaczyliśmy w drugim obiegu szansę na biznes, potem możliwość wyregulowania rynku, który jest ogromny. Dopiero obsługa drugiego obiegu uświadomiła mi, że my, konsumenci, jesteśmy na końcu łańcucha, który gdzieś się przecież zaczyna i warto zobaczyć, jak ten początek wygląda. Zaczęłam zdobywać informacje, choć nie było to proste, bo przecież branża odzieżowa nie ma interesu w tym, żebyśmy widzieli, jak i za ile została wyprodukowana bluza czy sukienka, która wisi na ładnym wieszaku w pachnącym sklepie. Na początku bardzo krytykowałam modę. Byłam krzykaczką, która namawiała ludzi, żeby przestali kupować, i mówiła im, że branża odzieżowa powinna zniknąć. Z czasem otworzyłam się na dialog i zrozumiałam, że wielką szansą jest wejście w struktury legislacyjne, współpraca z Komisją Europejską czy ONZ, jakakolwiek możliwość zderzenia się z tym światem pozwoli nam wprowadzić zmianę. Odeszłam od krytyki na rzecz szukania rozwiązań. Paradoksalnie nie ma znaczenia, czy kupisz coś w pierwszym, czy drugim obiegu, bo odpowiedzialna moda zaczyna się, gdy będziesz z tej rzeczy korzystać. Ważne jest, ile razy tę rzecz włożysz, jak ją będziesz prała, jak ją będziesz trzymała w szafie i co z nią zrobisz, gdy uznasz ją za nieprzydatną. Bardzo trudno zobaczyć ten cały cykl w momencie zakupu, który jest często impulsywną decyzją. I nie ma tu idealnego rozwiązania. Ja dzielę się ze swoją społecznością wskazówkami, które sprawdziłam na sobie. Przejrzałam szafę, sprawdziłam składy ubrań i nagle okazało się, że chodzę cała w plastiku, więc nic dziwnego, że mam ciągłe problemy ginekologiczne. Wystarczyło zamienić poliestrowe koronkowe majtki z Victoria’s Secret na takie z bawełnianą wkładką. Dla mnie to było „wow”, dla innych może też będzie. Dlatego namawiam, by być wybrednym konsumentem. Wydajemy na ubrania pieniądze, na które ciężko pracujemy. Warto więc kupować rzeczy, które będą nam służyć. Mówiąc o przyszłości mody, skupiamy się na technologii, nowych materiałach, ubraniach cyfrowych. A może przyszłością jest właśnie zmiana podejścia? Przyszłość mody odkryły nasze babcie. Dziś odmieniamy przez wszystkie przypadki modę cyrkularną i zachwycamy się, że ktoś uszył sobie fartuch z prześcieradła. A przypomnij sobie czasy dzieciństwa i babcię, która wykładała kosz na śmieci gazetami, a zużytą pościel przerabiała na ścierki. Nie wiem, czy metawersum i skóra z ananasa są przyszłością mody. Wiem jednak, że przyszłościowa jest troska o to, co już mamy, i korzystanie z zasobów już wyprodukowanych. Przyszłością jest odpowiedzialność. Rozmowa pierwotnie ukazała się w magazynie GLAMOUR w marcu 2023 roku. Zapraszamy do Glamour Academy. „Będziemy pogłębiać wiedzę o sobie samych i o świecie" – wyjaśnia redaktorka naczelna Katarzyna Dąbrowska Glamour Academy to nowy projekt, w którym prezentujemy bieżącą wiedzę na różne ważne tematy. W każdym miesiącu omawiamy inny obszar naszego życia i publikujemy treści, które pomogą zgłębić dane zagadnienie.
Memy rządzą! Nie tylko obnażają absurdy rzeczywistości, są też narzędziem kształtowania opinii
A ty skąd wiesz, że Trump jest seksistą. Putin – impulsywnym paranoikiem. A minister edukacji obraził byłego piłkarza? Nic dziwnego, że memami zaczęły się posługiwać rządy państw.
Kto nigdy nie zaczął dnia od prasówki z instagramowych stories Make Life Harder, niech pierwszy rzuci smartfonem. Ten najpopularniejszy w Polsce agregat memów wielu osobom służy jako optymalne, satysfakcjonujące źródło wiedzy o najważniejszych wydarzeniach ze świata. OK, nie potwierdzę tego żadną rzetelną statystyką, ale wystarczy zajrzeć kluczowym dostawcom informacji w zasięgi – profile „Gazety Wyborczej”, OKO.press i Onetu razem nie przyciągają nawet połowy obserwujących, do których dociera Make Life Harder. Nic dziwnego. Memy są doskonałą odpowiedzią na zmieniające się potrzeby i nawyki konsumentów i konsumentek treści. Rządzi tzw. infotainment, hybryda informacji i rozrywki, a memy – zwłaszcza te traktujące o polityce – miksują poważne treści z niepoważnymi formami. Proste, zabawne obrazki ekspresowo reagujące na bieżące wydarzenia stały się ważnym elementem nowego języka. Budują kolektywną tożsamość, bo to, z czego się śmiejemy, określa nasz światopogląd, definiuje wartości, dekoduje przekonania – a więc wzmacnia poczucie przynależności do grupy osób, które mają tak samo, które śmieszy to samo, dla których te same skróty myślowe są tak samo czytelne. Ale memy wpływają też na naszą optykę, efektywnie sterują nastrojami społecznymi, nasilają sympatie i antypatie. Dobrze skomponowane są w stanie wygrywać wybory i wojny. To była więc tylko kwestia czasu, kiedy memami zaczną posługiwać się rządy państw na swoich oficjalnych profilach w mediach społecznościowych. Kiedyś zdjęcia dla turystów, teraz memy z Izraela Nie tak dawno temu opiniotwórcze media głosami swoich dojrzałych felietonistek i felietonistów z wyższością prychały na pokolenie kanapowych buntowników – bo kiedyś to się wychodziło na ulice, a teraz wystarczy napisać post na Facebooku albo – to już wyższy poziom aktywizmu – podpisać petycję online. Tymczasem te posty na Facebooku, Instagramie czy X (serwisie wcześniej znanym jako Twitter) okazały się niezłą metodą wywierania presji społecznej. Dziś z siły internetowego protestu już nikt nie szydzi. Analogicznie – gdy w 2011 roku amerykański departament obrony narodowej powoływał SMISC, wydział do strategicznej komunikacji w mediach społecznościowych, zarówno osoby komentujące, jak i uprawiające politykę zastanawiały się głośno, a po co to komu. Dziś Biały Dom zaprasza influencerów z TikToka na specjalne odprawy, bo prezydent USA Joe Biden świetnie zdaje sobie sprawę, że dobre notowania w social mediach mogą mu wygrać drugą kadencję. A memy można znakomicie wykorzystać, by ocieplić wizerunek wybranego polityka, jednocześnie kompromitując adwersarzy. Przykładów nie trzeba daleko szukać. Opowiedziana serią memów fiksacja polskiej prawicy na powiązaniach Donalda Tuska z Niemcami zjednywała mu zwolenników. Zresztą politycy są coraz częściej świadomi nie tylko tego, że trzeba być obecnym w mediach społecznościowych – wiedzą, że trzeba być w nich obecnym odpowiednio. Memiczne, żartobliwe posty z viralowym potencjałem zdobywają serca młodych wyborczyń i wyborców niejednokrotnie skuteczniej niż płomienne wystąpienia w debatach. Dlatego zmienia się także ton, którym posługują się rządy krajów na swoich oficjalnych profilach. Jeszcze do niedawna można tam było znaleźć głównie przedruki rozporządzeń i zdjęcia zabytków, które miały napędzać turystów. Dziś coraz częściej kraje budują swoje marki w internecie, używając memów. Również propagandowych. Jak ten opublikowany w walentynki 2022 roku na oficjalnym koncie na platformie X państwa Izrael, gdy porównano napiętą sytuację na Bliskim Wschodzie do toksycznej relacji romantycznej, w której Iran jest odpowiednikiem partnera skupionego na sobie, nadużywającego władzy i stosującego przemoc ekonomiczną. Teraz, kiedy Izrael dokonuje ludobójstwa w Strefie Gazy przy znikomym oporze międzynarodowych instytucji politycznych, tamten żart z zeszłego roku wspomina się jako przykład niepokojącego zjawiska – memizacji konfliktu zbrojnego. Więcej o tym, jaką funkcję pełnią dziś memy, przeczytacie w grudniowo-styczniowym numerze Glamour, gdzie czeka na was pełna wersja artykułu. Gdzie kupić wydanie? Wystarczy klinknąć w link, by przenieść się do sklepu: View Burdaffi on the source website
Coraz więcej młodych kobiet marzy, by zostać gospodynią domową. Kim są tradwifes?
Feministki pieklą się, że nie po to spaliły gorsety, żebyś ty dziś paradowała w fartuszku, a nowe pokolenie gospodyń domowych odpowiada: dałyście nam wybór, wybieramy bycie żoną. Kim są tradwifes?
Może to jeden wielki spisek. Perwersyjny zamach strażników patriarchatu na feministyczne wartości. Jak w filmie „Nie martw się, kochanie” Olivii Wilde z Florence Pugh i Harrym Stylesem w rolach głównych, w którym ona gra zapracowaną młodą lekarkę, on – bezrobotnego gościa, który tonie we frustracji, siedząc całe dnie w domu i czekając, aż żona wróci z pracy. Wilde snuje mroczną symulację świata, w którym mężczyźni robią kariery, a kobiety zajmują się domem. Oni podejmują decyzje, one pieką kurczaka. To świat stylizowany na bogate przedmieścia typowe dla Ameryki lat 50. ubiegłego wieku, więc dystopijna przyszłość w „Nie martw się, kochanie” wygląda jak idylliczna przeszłość. Wróć. Przeszłość? Jak bohaterki filmu Olivii Wilde noszą się dziś rosnące w siłę influencerki, które promują w mediach społecznościowych życie w zgodzie z tradycyjnymi wartościami. Mówi się o nich od połowy 2018 roku, gdy słowo „tradwife” pięło się w rankingach najczęstszych wyszukiwani Google, a od tamtej pory młodych kobiet identyfikujących się z ruchem tradycyjnych żon tylko przybywa. Dla jednych to dowód smutnego społecznego regresu i wielka porażka feminizmu, dla innych wręcz przeciwnie – jego absolutne zwycięstwo, bo w renesansie tradycyjnego modelu ma wybrzmiewać autentyczna akceptacja różnorodności potrzeb i pomysłów na życie. Jedni celebrują kobiety wybierające życie żony i gosposi w sukience vintage, inni prychają, że to iluzja wyboru i nieświadome wspieranie systemu, który pozbawia kobiety autonomii. Tradwifes: Tradycja? Slow life! Wiktoria Wilkosz ma 20 lat, jest mężatką od dwóch. Jej mąż jest ekonomistą, kiedyś związanym z polityką, dzisiaj aktywnie zaangażowanym – jak można przeczytać w jego bio na X (dawniej Twitter) – w obnażanie „kłamstw i manipulacji” Konfederacji. Kilka miesięcy temu przenieśli się do Londynu. Ona studiuje software development i chwilowo pracuje jako koordynatorka obiektu biurowego, ale tylko do końca roku, bo wówczas zamierzają zacząć się starać o pierwsze dziecko. – Pracuję, bo rodzina jest najważniejsza, ale na rodzinę trzeba najpierw zarobić. Oboje pochodzimy z biednych rodzin, nie mamy wsparcia finansowego krewnych i to dla nas bardzo ważne, abyśmy byli samowystarczalni – wyjaśnia, gdy rzucam, że przecież tradwives z założenia nie pracują. Wiktoria prowadzi popularne konto na TikToku, obserwuje ją prawie 46 tys. osób. Pokazuje, co nosi („moje ulubione skromne i kobiece sukienki”), co jada, jak sprząta mieszkanie. Regularnie opowiada, dlaczego zdecydowała się na życie tradycyjnej żony. To dlaczego? – Nigdy nie kręciła mnie praca na etacie. Za to zawsze marzyłam o kochającej rodzinie. Być może dlatego, że ta, w której sama dorastałam, nie była idealna. Moi rodzice rozwiedli się, gdy miałam osiem lat. Mężczyzna, z którym później związała się moja matka, był przemocowym alkoholikiem – mówi mi. – Chciałabym dać moim dzieciom to, czego mnie samej zabrakło. Stworzyć dom pełen miłości, troski, akceptacji i poczucia bezpieczeństwa. To dla mnie jedyne logiczne rozwiązanie, by nie pracować, gdy pojawią się dzieci. Jestem gotowa poświęcić życie zawodowe, by być dobrą matką i dobrą żoną. Chcę, żeby mój mąż wracał z pracy do posprzątanego domu, żeby czekał na niego ciepły obiad. To moja wizja spokojnego, szczęśliwego, powolnego życia – wbrew temu pędowi, w którym tak wiele osób dziś żyje. Sami w tym momencie gnamy, mieszkając i pracując w Londynie. A uważam, że ludzie zostali stworzeni do innego tempa życia, zwłaszcza kobiety ze swoim cyklem miesięcznym – dopowiada Wiktoria. Takich kobiet jak Wiktoria Wilkosz jest coraz więcej: żyją tradycyjnie, ale korzystają z nowoczesnych narzędzi, jak platformy społecznościowe, by promować klasyczny model rodziny i pokazywać codzienność typowej gospodyni domowej, która sprząta, pierze, gotuje. Pełną wersje artykułu znajdziecie w listopadowym numerze „Glamour” z Zuzą Kołodziejczyk na okładce. Sprawdźcie, ile wspólnego tradwifes mają z faszyzmem, a ile z feminizmem. Wbrew pozorom, odpowiedź nie jest taka oczywista. Wydanie kupicie poniżej. Wystarczy kliknąć w okładkę, by przenieść się do sklepu. Klik! View Burdaffi on the source website
Martyna Kaczmarek: „Moje ciało działa i pozwala mi iść przez życie, mimo że byłam dla niego okropna"
Martyna Kaczmarek była gwiazdą okładki czerwcowego numeru GLAMOUR. Prezentujemy fragment wywiadu, w którym influencerka otworzyła się na tematy związane z cielesnością i akceptacją siebie.
W tym artykule: Martyna Kaczmarek dla GLAMOUR. Przeczytaj fragment wywiadu Gdy pierwszy raz pojawiła się publicznie bez makijażu, dziennikarze pytali ją, skąd czerpie odwagę, a agencja modelingowa, wezwała na dywanik, bo świat ma konkretny pomysł na to, jak kobieta powinna wyglądać. Martyna Kaczmarek, ciałopozytywna aktywistka i autorka książki „Ciałokochanie”, przekonuje, by akceptować i lubić siebie bez względu na to, jak wyglądamy, a w naszej sesji okładkowej dumnie pokazuje nieumalowaną twarz i radośnie odsłania naturalne ciało. Martyna Kaczmarek dla GLAMOUR. Przeczytaj fragment wywiadu Angelika Kucińska: Za co lubisz swoje ciało? Martyna Kaczmarek: Za to, że nie zemściło się na mnie, choć przez wiele lat nie traktowałam go dobrze. Niestosowałam się do zasad: nie ćwiczyłam, nie odżywiałam się odpowiednio, nie nawadniałam. Mam za sobą okres, w którym mierzyłam się z zaburzoną relacją z jedzeniem i nienawidziłam mojego ciała za to, jak wygląda. To był spory kawałek mojego życia. A mimo to dziś mogę stanąć na planie sesji zdjęciowej do Glamour i zrobić szpagat albo gwiazdę. Moje ciało działa i pozwala mi iść przez życie, mimo że byłam dla niego okropna. Nie odwzajemniło tej nienawiści, nie popsuło się. Wybaczyło mi. Ciało zrobi wszystko, żeby utrzymać cię przy życiu. Jest w tym coś absolutnie niesamowitego, a my tak rzadko to doceniamy. Martyna Kaczmarek z „Top Model” szczerze o macierzyństwie. „Nie wiem, czy chcę mieć dzieci” Martyna Kaczmarek z „Top Model” otwarcie mówi: „Nie wiem, czy chcę mieć dzieci”. Influencerka zamieściła w mediach społecznościowych obszerny wpis, w którym zastanawia się nad swoją przyszłością (z lub bez potomstwa) oraz zadaje retoryczne pytanie: Dlaczego od kobiet oczekuje się rodzenia? O tym, że ciało zrobi wszystko, by utrzymać nas przy życiu, piszesz w swojej książce „Ciałokochanie”. Podajesz bardzo ekstremalne przykłady. Na szczęście większość z nas nigdy nie zostanie uwięziona w dżungli na dwa tygodnie, ale i tak każdego dnia musimy przetrwać. Nie trzeba ekstremalnych doświadczeń, by docenić moc ciała, prawda? Nie trzeba, ale świadomość, że wydarzyły się tak skrajne sytuacje, wręcz cuda, pozwala spojrzeć na naszą codzienność z dystansu i pomyśleć, że jeśli czyjeś ciało wytrzymało tak ekstremalne doświadczenie, to moje ciało też da radę. Co się musiało wydarzyć, żebyś Ty zaczęła doceniać swoje ciało? To był proces. Jako 19-letnia dziewczyna zaczęłam interesować się feminizmem, w którym mocno wybrzmiewają wątki dotyczące ciała. Czytałam, jak kanon piękna wpływa na naszą codzienność. Coraz bardziej rozumiałam, że to nie ja jestem problemem, tylko system, w którym żyjemy. Gdybym jednak miała wskazać przełomowy moment, wskazałabym psychoterapię, którą rozpoczęłam z powodu ataków paniki, a w gabinecie usłyszałam, że mam zaburzenia odżywiania. Moje zachowanie wobec jedzenia nie wpisywało mi się w typową bulimię czy anoreksję. Czasami się głodziłam, czasami rzucałam się na lodówkę, a czasem brałam tabletkę na przeczyszczenie, ale nic nie wyglądało u mnie jak w filmie o anoreksji albo bulimii, więc nie nazywałam tego zaburzeniami odżywiania. Przejście przez terapię było bardzo pozytywnym zwrotem w mojej relacji z ciałem. Wyszłaś z gabinetu i zostałaś aktywistką? Prowadziłam konto na Instagramie jeszcze w trakcie terapii i już wtedy wrzucałam posty w stylu „Każde ciało zasługuje na szorty”. Z jednej strony czułam, że jestem gotowa podzielić się moimi odczuciami, z drugiej – tworzyłam te posty, by dodać mocy sobie samej. Ja też zasługuję na szorty. A gdy skończyłam terapię, wpadłam na pomysł, by pójść do „Top Model”. Chciałam platformy, która pozwoli mi dotrzeć do bardzo wielu kobiet. Zależy mi, żeby wychodzić z feministycznym i ciałopozytywnym przekazem do masowego odbiorcy. Umiem to robić. Często słyszę, że mówię o oczywistościach. Nie, dla wielu osób w Polsce ciałopozytywność nie jest oczywista. Cały wywiad z Martyną Kaczmarek możecie przeczytać w czerwcowym wydaniu GLAMOUR (w sprzedaży od 23 maja 2023).
Miłość uwolniona. Kim była Carson McCullers?
Carson McCullers, amerykańska pisarka, spędziła życie w szafie. Jenn Shapland, również amerykańska pisarka, wypuszcza idolkę z szafy w pięknej książce „Moja autobiografia Carson McCullers”.
Język ma znaczenie. „W rozmowach z mężem, za którego wyszła dwukrotnie, Carson nazywała swoje kochanki zmyślonymi przyjaciółkami. Jej biografowie nazywali je towarzyszkami podróży, dobrymi przyjaciółkami, współlokatorkami, bliskimi przyjaciółkami, drogimi przyjaciółkami, obsesjami, obiektami fascynacji, wyjątkowymi przyjaciółkami” – czytamy w książce. Carson McCullers była lesbijką, ale żyła w czasach, w których homoseksualność uważano za zaburzenie. „Mam tego dość” – buntuje się autorka. „W każdym razie męczy mnie już odmawianie uznania tego, co jest zwyczajnie oczywiste, zwyczajnie cudowne. Nazwijcie to coś miłością”. „Moja autobiografia Carson McCullers” Jenn Shapland jest zdecydowanie książką o miłości, a nawet o miłościach. Przede wszystkim tych, które rozpalały jej główną bohaterkę, ale i autorka pisze swój list miłosny – do idolki, do literatury, do społeczności queer. To książka o tożsamości, refleksja nad możliwościami jej ekspresji w czasach uprzedzeń i ograniczeń. To książka, która jest wyrazem niezgody wobec wykrzywiających rzeczywistość eufemizmów, które odbierają radość ze szczerego przeżywania prawdziwej siebie. Jenn Shapland, także lesbijka, pisząc o Carson McCullers, przy okazji spisuje pamiętnik własnego coming outu. To wreszcie książka o wolności, bo Shapland wyzwala McCullers, to na kartach tej nieoczywistej biografii pisarka staje się w pełni sobą, nieograniczana żadną z przykładanych jej masek, nieważne, czy była to maska nieśmiałej prowincjuszki, czy demonicznej uwodzicielki. Jenn Shapland jest czułą reporterką. Prowadzi swoje śledztwo w imię miłości, w zapisach sesji terapeutycznych znajduje dowody rodzącego się uczucia między pisarką a psycholożką, odwiedza miejsca, w których przebywała McCullers, ale porusza się po nich bardzo ostrożnie, z szacunkiem. Chce wiedzieć, kim naprawdę była dziewczyna, która pisała o odmieńcach z Południa Stanów Zjednoczonych, odniosła sukces w wieku dwudziestu kilku lat, a na podstawie jej prozy kręcono filmy i wystawiano spektakle na Broadwayu. Opowiada na nowo historię, którą do tej pory zasypywano półprawdami – a odzyskiwanie queerowych historii to bardzo ważny element walki o równość. Czytelnicy i czytelniczki w Polsce będą mieli okazję poznać Carson McCullers lepiej nie tylko dzięki książce Jenn Shapland, lecz także zbiorowi opowiadań „Komu ukazał się świat”, który wyjdzie w kwietniu. Artykuł pierwotnie ukazał się w magazynie GLAMOUR (03/2023)
Dana Foote z Sir Chloe: Nie dostałam instrukcji, jak być kobietą [wywiad]
Mówi, że dziś jest szczęśliwa w swojej kobiecości, choć dorastając, zazdrościła chłopakom. Nadała swojemu zespołowi nazwę, która łamie płciowe stereotypy – i cieszy się, gdy szyld jest czytany jako postulat równości. Rozmawiamy z Daną Foote, wokalistką amerykańskiego indierockowego zespołu Sir Chloe, który już wkrótce wystąpi w Warszawie.
Angelika Kucińska: Właśnie ukazuje się Wasz nowy album, ruszacie w trasę, sporo się dzieje. Gotowa? Dana Foote, Sir Chloe: O tak, nie możemy się doczekać premiery albumu i odliczamy dni do trasy. 18 koncertów w sześć tygodni. Będzie fajnie. Lubisz być na scenie? Z całym zespołem uwielbiamy występować. Koncerty są jak katharsis. Hałasujesz, skaczesz po scenie, a po wszystkim spędzasz czas z dzieciakami, które przyszły na twój koncert – to wszystko daje nam frajdę. Szczególne jest też dla nas to poczucie wspólnoty, które buduje się na koncertach. Zanim przejdziemy do rozmowy o nowej płycie, chciałabym poświęcić chwilę „Party Favors”. To wydawnictwo zdecydowanie dłuższe niż standardowa EP-ka, ale nie traktujecie go jak pełnoprawnego albumu, prawda? „Party Favors” było raczej kolekcją piosenek, które napisaliśmy na przestrzeni kilku lat, niektóre z nich powstały jeszcze przed uformowaniem się zespołu Sir Chloe. Wydaliśmy „Party Favors” tylko po to, żeby coś wydać, poza singlami, które wypuściliśmy wcześniej. To nie jest album, bo nie nagrywaliśmy go z intencją stworzenia albumu. W tamtym czasie po prostu komponowaliśmy piosenki, muzyka była naszym hobby. A mimo to ta kolekcja piosenek nie sprawia wrażenia przypadkowej. Słyszę tam temat przewodni. „Party Favors” jest o stawianiu granic, o walce o siebie. To faktycznie była jakaś generalna idea, którą chciałaś się wówczas dzielić ze światem? To temat, który konsekwentnie pojawia się w muzyce Sir Chloe. Na nowej płycie „I Am The Dog” również wybrzmiewa. Co prawda nie planuję, że teraz usiądę i napiszę numer o stawianiu granic – zazwyczaj to po prostu samo tak jakoś wychodzi. Rozmawiamy przed premierą albumu, słyszałam tylko kilka piosenek, ale sądząc po singlach, na nowej płycie jesteś jeszcze bardziej asertywna. Eksplorujemy zupełnie inne brzmienia. Tym razem mieliśmy więcej zasobów i przestrzeni dla kreatywności. Mówiłam bardziej o tekstach. Nabrałaś asertywności jako osoba? Nie jestem pewna, ale zdecydowanie chciałabym, żeby tak było. W internecie piszą, że „I Am The Dog” jest o wewnętrznym konflikcie pomiędzy tym, co powinnaś, a co chciałabyś zrobić... To bardziej płyta o próbach odzyskania kontroli i pewnego gruntu w świecie, którym rządzi chaos. Jak odzyskać ten stabilny grunt pod nogami? Znajdę receptę, słuchając Waszej płyty? Chciałabym, żeby tak było, ale niestety nie znam odpowiedzi na pytanie o to, jak odzyskać balans w chaosie. Sama się nad tym zastanawiam. Zmieniłaś się jako muzyczka i kompozytorka przez tych ostatnich kilka lat? Wszyscy dojrzeliśmy, pisząc nowy album. Sporo też zmieniło się w życiu zespołu. Pomiędzy „Party Favors” i „I Am The Dog” zyskaliśmy publiczność, podpisaliśmy kontrakt płytowy, zaczęliśmy jeździć w trasy koncertowe i współpracować z innymi artystami. Pojawiła się presja – czy nowe piosenki wytrzymają porównania ze starymi. Oczywiście to presja z zewnątrz. Zmienił się też sposób, w jaki dziś komponujemy. Spieszymy się, staramy się stworzyć więcej w krótszym czasie. A zmieniły się Twoje oczekiwania? Względem czego? Sukcesu. Nie wiem... Wolę nie mieć oczekiwań, bo przecież nic nigdy nie jest takie, jak sobie wyobrażasz, że będzie. Możemy tylko mieć nadzieję. Przede wszystkim jednak dokładamy wszelkich starań, żeby robić muzykę zawodowo tak długo, jak będzie to możliwe. Ochrona osobistych granic to nie jedyny stały wątek, który pojawia się regularnie w Twoich tekstach. Jedna z Waszych starszych piosenek nosi tytuł „Animal”, nowy album nazywa się „I Am The Dog”, w teledysku do „Hooves” pojawia się owca, a z kolei w tekście do „Hooves” występuje koza. Dużo zwierząt. Większość służy za metaforę, nie wszystkich użyłam intencjonalnie. Nie założyłam sobie nigdy, że uczynię ze zwierząt centralny motyw swojej sztuki, w dodatku to, że często się pojawiają, dezorientuje ludzi, którzy nas słuchają. Ale tak, kocham zwierzęta, dużo o nich myślę, często spędzam z nimi czas – wolę towarzystwo zwierząt od towarzystwa ludzi. Chciałam, żeby nasza nowa płyta była koncept albumem o psie i jego relacji ze światem. Tego pomysłu niestety nie udało się zrealizować, głównie ze względów logistycznych – kiedyś pisałam piosenki tylko z naszym gitarzystą Teddym, dziś w proces twórczy jest zaangażowanych zdecydowanie więcej osób. Masz zwierzęta? Nie mam, ale moja rodzina ma trzy psy, więc często ich odwiedzam, by spędzać czas ze zwierzakami. Psy lubię najbardziej. A jesteś tym typem osoby, która musi zatrzymać się i pogłaskać każdego mijanego na ulicy pieska? Pewnie bym to robiła, gdyby nie fakt, że z psem zazwyczaj jest człowiek, a mam lekką awersję do ludzi (śmiech). Poruszałaś już w wywiadach temat nazwy zespołu. Mimo to chętnie o nią zahaczę. Dziś, gdy szczęśliwie coraz więcej mówimy o płci i otwieramy się np. na niebinarność, nazwa Sir Chloe jest wręcz manifestem politycznym. Nabiera mocy. To prawda. Dekonstrukcja binarnych podziałów jest bardzo ważna, a progres, jakiego dokonują ludzie – przepiękny. Niestety wiele Amerykanek i wielu Amerykanów zaciekle walczy ze zmianą, ale ruch na rzecz osób queerowych jest cudowny. Wiesz, gdy nazywałam zespół Sir Chloe, w ogóle nie myślałam takimi kategoriami. To było, zanim publiczna dyskusja o płci dotarła do moich uszu. Myślę, że każdy ma skomplikowaną relację ze swoją płcią. Ja na pewno. Kiedy jednak wymyślałam nazwę dla zespołu, nie zależało mi na mocnych deklaracjach. Wyraziłam po prostu to, jak się czułam. Mam na imię Dana – to androginiczne imię, które w Stanach Zjednoczonych nadaje się zarówno kobietom, jak i mężczyznom. Zresztą za to je zawsze uwielbiałam. W związku z tym że sama noszę androginiczne imię, chciałam, żeby sceniczne personalia też takie były. Imienia Chloe używałam, gdy ktoś mnie pytał, jak się nazywam, a ja nie chciałam mu powiedzieć. Dodałam „sir” na początku i już. Nie chodziło o żaden manifest, ale jeśli dziś nazwa naszego zespołu jest tak odbierana, to fantastycznie. A co to znaczy, że masz skomplikowaną relację ze swoją płcią? Rozmawiałam o tym niedawno z przyjacielem i nie byłam w stanie precyzyjnie zwerbalizować swoich przemyśleń na ten temat. Po prostu czuję się dziwnie z moją płcią. Zawsze miałam wrażenie, że inne dziewczyny dostały podręcznik, jak być kobietą, a mnie ktoś nie dosłał instrukcji. Jako dorosła osoba odnalazłam się nieco lepiej w swojej kobiecości i dziś naprawdę kocham być kobietą. Jednak jako dziecko nie znosiłam być dziewczyną. Chciałam być chłopakiem. Ubierałam się jak chłopak. Uprawiałam sporty walki jak karate i boks. Zazdrościłam mężczyznom, bo widziałam, że są lepiej traktowani. To trudne do wyjaśnienia, ale wiem, że moi cispłciowi znajomi nie zadawali sobie tych wszystkich pytań, przed którymi ja stawałam. I to jest dla mnie informacja o tym, że mam trudną relację z płcią. Mimo że jestem kobietą, identyfikuje się jako kobieta i dziś czuję się naprawdę dobrze w swojej skórze. Sir Chloe wystąpią 25 czerwca 2023 w klubie Niebo w Warszawie
To żądła zabija. Dlaczego oglądamy serial „Rój” i nie możemy się oderwać?
Co się stanie, gdy miłość do idolki przerodzi się w obsesję? Serial „Rój” to ekscentryczna, ale celna satyra na kulturę popularną.
O czym jest serial „Rój” na platformie Prime? Dre zadaje tylko jedno pytanie osobom, które spotyka: Kto jest twoją ulubioną artystką/twoim ulubionym artystą?. Jeśli odpowiesz, że Ni’Jah, gwiazda muzyki pop i r’n’b, możesz spać spokojnie. Jeśli wskażesz kogokolwiek innego, pożegnaj się z życiem. Dre (w tej roli fantastyczna Dominique Fishback) obsesyjnie wielbi znaną wokalistkę i przekonana, że broni honoru idolki, zabija każdego, kto choćby ośmieli się powiedzieć złe słowo o gwieździe. „Rój” to najdziwniejszy serial, jaki widziałam od dawna, w którym porzucona przez dorosłych, zagubiona i samotna nastolatka prowadzi wybitnie niezdrowy tryb życia, bo żywi się wyłącznie chipsami, zaś w wolnych chwilach zabija. A Billie Eilish gra przebiegłą liderkę kobiecego kultu, który żeruje na szlachetnych ideałach siostrzeństwa. Serial „Rój”: na czym polega jego fenomen? „Rój” to serial wybitny. Brawurowy pomysł, by pożenić thriller o seryjnej zabójczyni ze społecznym dramatem o mechanizmach popkultury i wpływie mediów społecznościowych, urodził się w głowach Janine Nabers, znanej producentki telewizyjnej i dramatopisarki, odpowiedzialnej wcześniej m.in. za serial „Watchmen”, oraz Donalda Glovera, aktora, scenarzysty, komika, twórcy serialu „Atlanta” i rapera działającego pod pseudonimem Childish Gambino. Inspiracją było życie. „Wszelkie podobieństwo do prawdziwych osób, żyjących lub martwych, albo prawdziwych zdarzeń jest zamierzone” – informuje plansza z czołówki serialu. Gwiazda pop, której dobrego imienia broni nastoletnia Dre, jest wzorowana na Beyoncé, choć twórcy mocno się pilnują i operują aluzjami tak sprawnie, by unikać jednoznacznego potwierdzenia, że chodzi właśnie o autorkę płyty „Renaissance”, a jednocześnie nie pozostawiać żadnych wątpliwości. Społeczność fanek i fanów Beyoncé nazywa siebie Beyhive, wariacją na temat imienia gwiazdy i słowa „beehive”, które oznacza rój pszczół. Nabers i Glover zaś zatytułowali swój serial – mówię o oryginalnym tytule – „Swarm”, a to inne określenie roju owadów, pszczół, szarańczy lub mrówek. Dre niczym pszczółka uwija się ku chwale królowej, a jej żądło jest śmiertelnie ostre. Billie Eilish debiutuje jako aktorka. Wystąpiła w nowym serialu grozy Donalda Glovera Billie Eilish postanowiła sprawdzić się w roli aktorki i dołączyła do obsady serialu „Rój”. To stworzona przez Janine Nabers i Donalda Glovera opowieść o Dre, młodej kobiecie, która ma obsesję na punkcie fikcyjnej gwiazdy muzyki pop wzorowanej na Beyoncé. Czy serial „Rój” oparty jest na faktach? Czy jeśli w serialu pada wiele aluzji do Beyoncé, jej fanek i fanów, a czołówka sugeruje, że „Swarm” nie jest wyłącznie surrealnym horrorem o pokoleniu Coachelli, to może po Stanach Zjednoczonych naprawdę grasowała seryjna zabójczyni w trampkach i z paczką cheetosów w plecaku? Nie grasowała, ale twórcy sięgają do historii morderstw czy samobójstw, które faktycznie się wydarzyły, równie często korzystają jednak z internetowych teorii spiskowych. „Rój” obnaża kulturę, w której dzieciaki wychowane na śmieciowym żarciu i śmieciowych mediach tracą kontakt z rzeczywistością. I przy okazji sam jest idealnym dziełem popkultury – mądrej i ogłupiającej, poważnej i ironicznej, szlachetnej i pstrokatej jednocześnie. Doskonała rzecz! Serial „Rój” na platformie Prime: zwiastun View oEmbed on the source website Artykuł ukazał w majowym numerze Glamour (5/2023).
Męskość od kuchni. Dlaczego nie możemy doczekać się drugiego sezonu „The Bear” ?
Dzieje się w knajpie, ale to nie jest opowieść o jedzeniu, choć, przyznaję, ktoś tu zgotował niezłą historię. „The Bear” serialem ostatniego roku? Oj tak!
Ależ to jest doskonałe! Szybkie, intensywne, nerwowe. Mięsiste co najmniej jak ta wołowina, którą ładują do kanapek. A jednocześnie finezyjne i przemyślane jak menu wyjątkowo eleganckiej restauracji z gwiazdkami Michelina. Absolutna uczta dla fanek i fanów jakościowej telewizji. Sycąca i odżywcza, choć – nie powiem – mam już apetyt na drugi sezon (który powstanie!) Serial „The Bear” w Stanach Zjednoczonych pojawił się w czerwcu 2022, polscy widzowie musieli zaczekać do października – recenzje, które w międzyczasie pojawiały się w zagranicznych mediach, tylko windowały oczekiwania wobec produkcji (a wierzcie mi, ja w ustawieniach fabrycznych mam już wysokie oczekiwania). Czy serial je wszystkie zaspokoił? Tak, dziękuję, najadłam się i smakowało. To w końcu znakomicie przyrządzony serial: wciąga, angażuje emocjonalnie, zachwyca, irytuje, rozczula, czasem podnosi ciśnienie, czasem koi nerwy skołatane przez podły świat. Carmy Berzatto (wspaniały w tej roli Jeremy Allen White, niech mu dadzą wszystkie nagrody) jest piekielnie utalentowanym szefem kuchni, który zdążył już sporo zdobyć w nowojorskim fine diningu. Wraca do rodzinnego Chicago, by tam poprowadzić bar z kanapkami, odziedziczony po samobójczej śmierci brata. Dziedziczy też pracowników knajpy: barwną grupę, niestety wysoce nieprzychylną dyscyplinie i zmianom. I w tej ciasnej kuchni dojdzie do pięknego, bo konstruktywnego zderzenia światów. Jeśli jednak myślicie, że „The Bear” to po prostu dobry serial o gościu, który jeszcze do niedawna układał przegrzebki na piance truflowej, a teraz musi robić kanapki, więc, ojejku, jaki on biedny – to źle myślicie. Ten serial zmienia sposób, w jaki popkultura opowiada o wielkim talencie i równie wielkich ambicjach. Tu nie ma geniusza, któremu wszystko wolno właśnie dlatego, że jest geniuszem. Nie ma usprawiedliwiania przemocy, chamstwa, nadwrażliwego ego. Carmy reprezentuje nowy model męskości, a Richie (też świetny Ebon Moss-Bachrach), przyjaciel zmarłego brata – tradycyjną męskość, więc tłumione emocje materializują się u niego w aktach agresji. Powolne, ale wyczekane bankructwo dawnego modelu też widać w „The Bear”. „The Bear”: zwiastun View oEmbed on the source website Tekst ukazał się w wydaniu Glamour z listopada 2022 (11/2022).
Przyszłość relacji: samotność w sieci? „Ludziom jest trudno łączyć się w pary. Najbardziej widoczną tendencją na postkapitalistycznym Zachodzie jest samotność”
Czy nasze związki się zmienią? Ile seksu będziemy uprawiać? I czy od trudów życia solo uratują nas roboty do towarzystwa? Na pytania o przyszłość naszych relacji odpowiada Marta Niedźwiecka, psycholożka, terapeutka i autorka podcastu „O zmierzchu”. C
Angelika Kucińska: Czy miłość i seks to taki kawałek naszego życia, w którym dużo i szybko się zmienia? Marta Niedźwiecka: Właśnie obserwujemy przełomowe zmiany w tym obszarze. Przyspieszają, są głębokie i wielokierunkowe. Można wyróżnić trzy tendencje czy zjawiska, które te zmiany stymulują. Po pierwsze emancypacja grupy LGBTQ+, oczywiście w krajach cywilizowanych, która otwiera nas na nieheteronormatywne rozwiązania relacyjne, do tej pory uznawane za egzotyczne. Podam przykład dosyć zgrzany, ale powszechny. Kobiety żyjące przez wiele lat w heteroseksualnych związkach gdzieś w połowie życia, często rozczarowane relacjami z mężczyznami, decydują się na życie z kobietami. Do tego coraz więcej osób określa się jako niebinarne, gender-fluid czy aseksualne, a to bardzo zmienia w ogóle podejście do seksualności i relacyjności. To jeden trend, nazwijmy go tęczowym. Czy w kobietach, które do tej pory żyły z mężczyznami, a teraz parują się z kobietami, można szukać dowodu na to, że wreszcie zmienia się nasze rozumienie seksualności? Bo wiesz, gdy parę lat temu opowiadałam znajomym, różnych orientacji, o tym zjawisku, to słyszałam, że to niemożliwe, przecież nie można się tak nagle przełączyć, one musiały urodzić się biseksualne. Tu widać problem z naszą definicją hetero- czy homoseksualności. Większość osób uważa, że to jest coś takiego jak kolor oczu. Z jakimś się rodzisz i taki masz. Traktujemy orientację seksualną jak stałą predyspozycję. Tymczasem w nauce opisujemy ludzi na kontinuum od stuprocentowej heteroseksualności do stuprocentowej homoseksualności z założeniem, że największa liczba znajdzie się pośrodku i – co ważne – że to się może zmieniać z biegiem czasu. Oczywiście istnieją ludzie, którzy tak siebie przeżywają, że nie wyobrażają sobie, że mogliby połączyć się z tą samą płcią. Mają do tego prawo. Ale bardzo wiele osób może w trakcie życia poszerzyć orientację seksualną – na skutek eksperymentów, doświadczeń osobistych. Seksualność to nie kolor oczu. Mogę po latach bycia z mężczyznami mieć seks z kobietami i stwierdzić, że od teraz bardziej pasuje mi opcja biseksualna. Pamiętajmy też, że wiele osób definiowało swoją orientację seksualną nie na podstawie tego, kto naprawdę im się podobał, ale ze względu na przymusy kulturowe. Kultura mówiła ci, że jeśli jesteś kobietą, to sypiasz z mężczyznami, a jeśli jesteś mężczyzną, to sypiasz z kobietami. Dopiero poluźnienie tego ograniczającego standardu pozwoliło tym osobom inaczej pomyśleć o sobie. A czy one urodziły się biseksualne albo oni urodzili się biseksualni? Na pewno nie jesteśmy tak bardzo hetero, jak nam się wydaje. Większość jest otwarta na opcje, jeśli będzie na to społeczne zezwolenie zamiast stygmatyzacji. Tu ważne jest powolne, ale uporczywe zdejmowanie z homoseksualności odium zboczenia, żebyśmy mogli sprawdzać, kim jesteśmy. Wcześniej ludzie woleli się nie wyłamywać, bo człowiek chce być normalny, ale to kultura, która traktowała homoseksualność jako nienormalną, ich blokowała, hamulcem nie były ich realne upodobania. A drugie zjawisko, które wpływa na przyszłość naszych relacji? Oczywiście internet, nie tylko ograniczany do aplikacji randkowych. Możesz dosłownie szukać partnera, partnerki, osoby partnerskiej na całym świecie. Aplikacje randkowe umacniają też coś, co do tej pory się tylko rysowało: kobiety spotykają się z mężczyznami nie tylko po to, żeby wchodzić z nimi w relacje, ale też po to, żeby mieć seks, który nie kończy się związkiem. I trzecia tendencja? Dramatyczny spadek zaufania do heteroseksualnego związku traktowanego jako rozwiązanie na całe życie z jedną osobą. Coraz mniej osób ufa, że to ma sens. Coraz mniej osób chce w to inwestować. I coraz mniej osób wierzy, że małżeństwo jako sakrament w ogóle cokolwiek załatwia. Zmienia się pozycja kobiety. Emancypujemy się, zarabiamy pieniądze, możemy podejmować decyzje o macierzyństwie. To wszystko sprawia, że kobiety przestają być zależne od męskich partnerów – nadal niestety są, ale już nie tak bardzo jak sto lat temu. W związku z tą emancypacją kobiety coraz rzadziej wybierają małżeństwo, rezygnują z niego na rzecz konkubinatu, żyją też w upowszechniających się coraz bardziej związkach otwartych czy poliamorycznych. Takie małżeństwo, jakie wyobrażaliśmy sobie jeszcze 30 czy 40 lat temu – heteroseksualne, do grobowej deski – przeżywa kryzys, a my razem z tym z kryzysem przeżywamy potrzebę znalezienia formuł, które małżeństwo zastąpią. Takich, w których da się wychowywać dzieci, fajnie żyć i mieć dobre relacje, ale nie mieć narzuconej formatki. Modern Love: jak kochamy dzisiaj Większość z nas zapytana, co jest najważniejsze w życiu, odpowiada: MIŁOŚĆ. Dlaczego tak jest i czy poddaje się ona czasom i okolicznościom, pytamy Daniela Jonesa. Dziennikarze „The New York Times” i twórcę najpopularniejszej na świecie rubryki o miłości: „Modern Love”. Wiele kobiet też oswaja życie w pojedynkę. Już nas ono nie przeraża. O ile decyzje związane z macierzyństwem jeszcze budzą emocje, o tyle singielstwo kobiet przestaje być tematem, który podgrzewa dyskusje społeczne. Oczywiście w tradycyjnych kulturach przyjmie się wolniej, ale młoda, 30-letnia kobieta żyjąca sama albo ze względów finansowych dzieląca mieszkanie z przyjaciółką jest już miejską normą. Coraz mniej kobiet czuje się w obowiązku tłumaczyć się z tego. Dobrowolne singielstwo kobiet przestaje być tematem, a co z singielstwem mężczyzn? Nie mogę się co prawda wesprzeć badaniami, ale mam odczucie, że singielstwo kobiet i singielstwo mężczyzn nie są sobie równe. Kobiety podejmują decyzję o życiu w pojedynkę, bo pragną niezależności i są zorientowane na związki partnerskie. Mężczyźni są singlami ze względu na niechęć do stałych relacji albo niemożność zbudowania związków według starych zasad. Bardzo korzystają na byciu w stałej relacji, tylko nie zawsze podzielają pragnienie kobiet, żeby te relacje były równościowe. Ci, którym ciężko jest przyjąć do wiadomości emancypację kobiet, znajdą sobie np. partnerkę, która ma niższy kapitał kulturowy i w związku z tym dużo mniejsze wymagania wobec relacji i partnera, więc da się z nią zrobić małżeństwo na starych zasadach. Mężczyźni są trochę bardziej niż kobiety skłonni do takiego kompromisu, bo mniej na nim tracą. Oczywiście są kobiety, które chcą znaleźć partnera i cierpią, gdy go nie znajdują, ale jednak dużo mniejsze są szanse, by miejska singielka zgodziła się na bycie w byle jakim związku tylko po to, żeby w jakimś w ogóle być. To ciekawe. Amerykański serwis randkowy EliteSingles na podstawie zachowań osób randkujących w sieci wyróżnił kilka tendencji, które definiują przyszłość. Według EliteSingles będziemy coraz bardziej wybredni i wybredne w doborze partnera czy partnerki. Z tego, co mówisz, może wynikać, że ten trend dotyczy tylko kobiet. Myślę, że głównie kobiet. Od II wojny światowej obserwujemy wielką zmianę. Kobiety uświadomiły sobie – i to jest naprawdę powszechne – że małżeństwo w starej formule jest związane z gigantycznymi poświęceniami z ich strony, często zaprzeczeniem siebie, oddaniem bardzo dużej części życia w imię czegoś, co wcale nie musi przynosić im realnych gratyfikacji. Małżeństwo w starej formule jest oparte na eksploatacji kobiet. W społeczeństwach uprzemysłowionego Zachodu ta myśl, że lepiej nie być w związku niż być w związku, który jest kiepski, dotarła już do naprawdę wielu osób. Czym jest cyberseks i na czym polega? Czy wirtualne kontakty to remedium na głód bliskości czy zagrożenie? Cyberseks to zjawisko, które rozpowszechniło się wraz z nastaniem ery Internetu. W czasach, gdy medium to jest niemal powszechnie dostępne, wirtualna forma aktywności seksualnej zyskała na znaczeniu w codziennym życiu ludzi na całym świecie. Dla jednych, cyberseks okazał się wybawieniem od nieśmiałości, kompleksów i wszystkiego, co przeszkadza w nawiązaniu realnej relacji intymnej. Istnieje jednak spore grono osób, którym wirtualny seks dosłownie zrujnował życie. Jakie są wady i zalety tego typu aktywności? Jak wpłynęła na nią pandemia? Co z seksem? Będziemy go mieć mniej czy więcej? Seksu w kulturze jest coraz więcej, ale my mamy go coraz mniej. Poświęcamy mu sporo czasu, bo czytamy książki, oglądamy porno, dyskutujemy o seksie, który jest czymś, o czym się dziś głośno mówi. Jednak realnie, patrząc na badania, liczba ludzi, którzy mają satysfakcjonujące życie seksualne w związkach, które im odpowiadają, raczej spada. Częstotliwość seksu spada, długość trwania stosunku spada. Do tego rozwija się przemysł cyberseksu, są już prototypy androidów do seksu. Coraz bliżej nam do cyberdystopii. Robot do seksu to jedno, pojawią się również roboty do towarzystwa, do relacji emocjonalnej. Bo najbardziej widoczną tendencją na uprzemysłowionym, postkapitalistycznym Zachodzie jest samotność. To wręcz trend parasol wobec wszystkich pozostałych. Ludziom jest trudno łączyć się w pary. Wymagania wobec partnerów rosną, co jest zrozumiałe, ale z drugiej strony te rosnące wymagania utrudniają cały proces. Kiedyś musieliśmy się dobierać, więc się po prostu dobieraliśmy, a teraz chcemy mieć wybór. Ujawniają się deficyty różnych grup, różne oczekiwania, pojawia się dużo linii napięć, dobór partnerski nie idzie nam najlepiej. Wcześniej bycie starą panną czy starym kawalerem wiązało się ze wstydem, więc zmuszało ludzi do wstępowania w relacje, które nie były najlepsze, ale były jakieś. Dziś singiel z wyboru nie chce być w słabym w związku, więc nie jest w żadnym związku, ale w związku z tym mierzy się ze swoją samotnością. To cywilizacyjnie niebezpieczna tendencja, bo jesteśmy zwierzętami, które lubią się łączyć w komplety i żyć grupowo, a nieobecność ludzi, bliskich więzi i wspólnoty jest dla nas niszcząca. Single lady: jestem singielką i dobrze mi z tym Jestem singielką i dobrze mi z tym! Czyli jak oparłam się presji związków i zaakceptowałam to, że jestem sama. Ale bliskie więzi można sobie załatwić w przyjaźni. Oczywiście, dlatego rośnie rola przyjaźni i miejskiej rodziny z wyboru, czyli tych ludzi, z którymi żyjemy, bo chcemy. A myślisz, że taki scenariusz jak z filmu „Her” jest możliwy? Będziemy się zakochiwać w botach? Już zakochujemy się w ludziach, z którymi piszemy przez Messengera czy wymieniamy wiadomości na Tinderze. W „Her” pokazany jest też problem projekcji oczekiwań. Bo bot co do zasady będzie bytem odpowiadającym na sposób prowadzenia relacji narzucany przez człowieka, będzie ekranem projekcyjnym, a my się potrafimy zakochać w iluzji. Może się okazać, że jesteś zakochana w kimś, kto nawet nie jest fizyczną osobą. Transhumanizm wywróci nam relacje. Masz w domu takiego humanoida, który jest niemal doskonałą symulacją człowieka, robi Ci tak, jak lubisz, i mówi do Ciebie tak, jak potrzebujesz. Gdzie tu niebezpieczeństwo? W tym, że od wieków relacje międzyludzkie były dla nas rozwojowe, jeśli dawały przestrzeń do tworzenia różnic i absorbowania zmian. Zaprogramowany pod nas android przede wszystkim ma nas nie rozczarować. Tymczasem istotą dobrego związku jest zniesienie rozczarowania i zachowanie oczarowania. To buduje głębokie więzi, a nie posiadanie kogoś, kto się ciebie słucha albo ogląda z tobą serial i ma takie samo zdanie jak ty. To przecież brzmi jak piekło. Cały wywiad ukazał się w numerze majowym (5/2023) magazynu Glamour. Exit survey: ankieta na zakończenie związku to nowy, gorący trend na TikToku. O co chodzi? Tiktokerzy wypowiadają walkę ghostingowi, który należy do najpowszechniejszych i najbardziej wkurzających strategii kończenia znajomości. Jedna z użytkowniczek platformy w przezabawnym filmie przedstawiła stworzoną przez siebie ankietę „podsumowującą” (ang. exit survey), którą wysłała ghostującemu ją mężczyźnie. Jej propozycja z miejsca stała się hitem.
Penélope Cruz w filmie „Bezmiar”: tańczy, jakby jutra miało nie być i tęskni za lepszym życiem
Penélope Cruz znów zagrała matkę. Co więcej, po raz kolejny wyszło jej to znakomicie. Film „Bezmiar” jest pięknym pokłonem przed talentem i magnetyzmem hiszpańskiej aktorki.
Choć Penélope Cruz w filmie „Bezmiar” gra matkę, łatwo zobaczyć w niej dziecko – tę dziecięcą radość życia, ciekawość świata, głód przygody. Tańczy, jakby jutra miało nie być, śpiewa na cały głos, a czasem, w ramach żartu, chowa się pod stołem. Bohaterka „Bezmiaru”, którą widowiskowo zagrała Penélope Cruz, jest matką trójki dzieci, opiekuńczą i czułą, ale też przebojową i wyluzowaną, spotyka się ze swoimi dziećmi w ich świecie, kolorowym i teoretycznie beztroskim. Wchodzi w rolę czwartego dziecka nie bez powodu. Musi stać się jedną z nich, by przetrwać – mówiła w rozmowie z internetowym Fred Film Radio. Dzieci widzą, że mnóstwo rzeczy nie działa, czują zagrożenie i brak stabilności. Wszystko wiedzą, ale nie o wszystkim można z nimi porozmawiać. Dlatego Clara staje się czwartym dzieckiem, by kreować sytuacje, w których dzieci mogłyby choć przez chwilę pożyć innym życiem. Pewnie żaden z reżyserów nie zrozumie i nie doceni Penélope Cruz tak, jak widzi i wielbi ją Pedro Almodóvar, ale Emanuele Crialese, autor „Bezmiaru”, dostrzega i z powodzeniem podkreśla kontrasty, które budują potęgę aktorki na ekranie: światło i mrok, smutek i witalność, opanowanie i temperament, wrażliwość i siłę. Cruz najlepiej wychodzą kobiety wielowymiarowe, zbudowane na teoretycznie przeciwstawnych wartościach, takie, które dużo i głęboko czują. Jak Clara w „Bezmiarze”. Wszystko dla mojej matki Rzym, lata 70. Rodzina wprowadza się na nowe osiedle. Mieszkanie jest symbolem statusu. Są zamożni, szanowani, mają przyjaciół, wyjeżdżają na wakacje. On pracuje, ona zajmuje się trójką dzieci. Na papierze to wszystko układa się w miłe, wygodne życie klasy średniej, ale gdy zajrzysz głębiej, dostrzeżesz, że w tym fotogenicznym apartamencie rozgrywa się dramat. Najstarsze dziecko, 11-letnia Adriana, dusi się we własnym ciele – prosi, by nazywać ją Andreą, imieniem, które nadaje się zarówno chłopcom, jak i dziewczynkom. Matka dusi się w swoim małżeństwie. Zdradzana i poniewierana przez męża coraz bardziej traci grunt pod nogami, stopniowo osuwa się w obłęd, wreszcie przeżywa załamanie nerwowe. Emanuele Crialese nie nakręcił filmu, który można w dość prosty sposób zaszufladkować jako kino zaangażowane społecznie, choć faktycznie „Bezmiar” dotyka niezwykle ważnych tematów – tożsamości płciowej i widoczności osób transpłciowych, przemocy wobec kobiet, kryzysów psychicznych. Crialese nie daje się jednak przytłoczyć ciężarowi podejmowanych wątków, wplata je w historię tradycyjnej włoskiej rodziny i typowego dobrego domu, który okazuje się domem złym – dla zdecydowanej większości osób, które w nim mieszkają. To film o tytułowych bezmiarach. Bezmiarze bólu, ale i bezmiarze szczęścia – chociażby w tych krótkich momentach zabawy, gdy Clara i jej trójka dzieci tańczą w salonie do ulubionych piosenek. O bezmiernej tęsknocie za lepszym życiem i wolnością, ale też o bezmiarze pragnienia, by ktoś cię zobaczył, usłyszał, zaakceptował, docenił. Wreszcie o miłości do matki, której też nie da się zmierzyć. Emanuele Crialese mówi, że tym filmem wystawia pomnik matkom, bo niezależnie od tego, jakie masz relacje z własną, hołd się należy. Adri kocha matkę, broni jej przed przemocą ojca, jest jej największym sprzymierzeńcem, fantazjuje, że występują razem w telewizyjnej rewii, którą lubią oglądać. „Bezmiar” miał światową premierę na zeszłorocznym festiwalu filmowym w Wenecji. To tam Emanuele Crialese po raz pierwszy wyznał publicznie, że nakręcił film inspirowany własnym dzieciństwem. Adri to on, bo Crialese też urodził się kobietą i przeszedł tranzycję. Świadomość, że „Bezmiar” jest po części autobiografią, na pewno jeszcze wzmacnia emocjonalny odbiór filmu, ale i tak to historia sama w sobie wystarczająco poruszająca. Penélope Cruz jest świetna w roli matki, która kocha, choć nie wszystko rozumie, i próbuje chronić, choć nie zawsze wystarcza jej sił. Bo generalnie Penélope Cruz w roli matki jest świetna, prawda? Ojciec sukcesu Ta najważniejsza matka w dorobku hiszpańskiej aktorki przyniosła jej nominację do Oscara. Mówię oczywiście o filmie „Volver” z 2006 roku w reżyserii Pedra Almodóvara. Cruz zagrała Raimundę, matkę nastoletniej dziewczyny, która by uchronić się przed gwałtem, zabija męża Raimundy. Trudno streścić fabułę „Volver” w dwóch zdaniach, bo Almodóvar dał się tu cudownie ponieść wyobraźni i nakręcił buzujący od emocji miks farsy i dramatu. Film z jednej strony traktuje o traumie przemocy seksualnej, zwłaszcza tej doświadczanej we wczesnej młodości, a z drugiej – o śmierci, bo reżyser chciał pokazać, jak z tym tematem mierzą się kobiety wychowane w hiszpańskim regionie La Mancha. Tyle że śmierć pojawia się tu także w tonie absurdalnym, np. w postaci domagającego się uwagi ducha zmarłej matki Raimundy. To dość znana anegdota, że Penélope Cruz na prośbę reżysera nosiła na planie protezę pupy, bo jej pośladki nie wyglądały na tyłek matki, nie miały wystarczającego rozmiaru. W wywiadach mówiła, że rola Raimundy to najlepszy prezent, jaki mogłaby wymarzyć sobie aktorka, a scena, w której śpiewa (a dokładniej: gra, że śpiewa) przejmujący utwór w towarzystwie muzyków flamenco, uchodzi za jedną z bardziej wyrazistych zarówno w portfolio Cruz, jak i Almodóvara. Można powiedzieć, że Penélope świetnie odnajduje się w ekscentrycznych światach Almodóvara, ale to nie będzie sprawiedliwe, bo aktorka te światy współtworzy. Nie bez powodu słynny reżyser współpracuje z nią regularnie. W zeszłym roku do kina wszedł już siódmy film Almodóvara z udziałem Cruz, „Matki równoległe”, w którym znów zagrała matkę, choć inną niż Raimunda z „Volver” czy Clara z „Bezmiaru”. Jak wyglądają te regularne powroty na plan Almodóvara? To zabawne, ale mimo że jesteśmy bliskimi przyjaciółmi, przez kilka pierwszych dni zdjęciowych bardzo się go boję. A co będzie, jak mnie zwolni? To wynika z szacunku do niego – mówiła w rozmowie z brytyjskim „Vogue”. To Almodóvar odkrył Penélope Cruz, jako pierwszy dostrzegł w niej potencjał wielkiej aktorki i dalej nie przestaje go widzieć. Kariery równoległe Czy możesz przestać być taka piękna? – mówi Adri do Clary w filmie „Bezmiar”. To pytanie mogłoby spokojnie zadać Penélope Cruz całe Hollywood. Amerykańscy reżyserzy długo nie wiedzieli – i wciąż się gubią – co zrobić z aktorką. Widzą jej bezdyskusyjne fizyczne piękno, ale rzadko dostrzegają talent, charyzmę, wrażliwość – możliwości, by grać kobiety nieoczywiste, skomplikowane, a nie tylko obdarzone wyjątkową urodą obiekty westchnień. Cruz grywa w Stanach, ale tam kręci zazwyczaj filmy komercyjne, a w Europie angażuje się w projekty artystyczne, wymagające, z ambicjami i o czymś. Jest tak samo wdzięczna za wszystkie. Nigdy nie traktowałam pracy w Hollywood i pracy w Europie jako dwóch osobnych karier – tłumaczyła w wywiadzie dla „The New York Times”. – Od samego początku miałam szczęście do propozycji. Niektóre były lepsze, niektóre gorsze, ale nie mogę rozliczać ich teraz na podstawie nagród, które zdobyły, i recenzji. Każdy krok jest ważny. Co ciekawe, branża ją doceniła, gdy te dwa wątki, hollywoodzki i europejski, połączyły się w realizowanym w Hiszpanii filmie amerykańskiego reżysera. Za rolę seksownej, temperamentnej, niemożliwej do ujarzmienia artystki w „Vicky Cristina Barcelona” Woody’ego Allena dostała Oscara. Był taki czas, gdy często podróżowała między Madrytem a Los Angeles, kręcąc cztery filmy rocznie. Dziś pracuje mniej, ale wciąż z taką samą pasją. Gdy będę miała 80 lat i dostanę nową rolę, też będę czuć ten zdrowy dreszcz niepokoju – mówiła kilka lat temu na łamach „Interview”. Ten cytat to jednocześnie miła prognoza, że przed nami jeszcze przynajmniej 30 lat z rolami Penélope Cruz. View oEmbed on the source website Film „Bezmiar” w kinach od 14 kwietnia 2023 roku. Artykuł ukazał się pierwotnie w magazynie „Glamour” (04/2023).
Franek Sterczewski dla GLAMOUR: Nie ma polityki bez ekologii
Możesz segregować śmieci i przesiąść się z samochodu na rower, ale sama świata nie naprawisz. To politycy są odpowiedzialni za wprowadzanie regulacji, które ograniczą emisyjność. Czy można dziś być politykiem i nie uznawać wagi zmiany klimatycznej? Pytamy Franka Sterczewskiego, aktywistę, posła i wielkiego fana transportu publicznego.
Czy można dziś budować swój program wyborczy i nie uwzględnić kwestii klimatu? Nie. Klimat jest dziś jednym z głównych tematów podejmowanych w globalnej polityce. Są politycy proklimatyczni i antyklimatyczni, ale trudno w ogóle nie zajmować się klimatem, będąc politykiem. Green New Deal jest tak samo ważną agendą zarówno dla prezydenta Stanów Zjednoczonych, jak i dla Komisji Europejskiej. Klimat jest istotnym tematem debaty politycznej. W Polsce dyskutujemy teraz o odblokowaniu tzw. ustawy wiatrakowej i w tej debacie liczą się tylko ci, którzy są za lub przeciw. Nie da się tego tematu ominąć. Gdy zaczynałeś pracę posła, powiedziałeś w jednym z wywiadów, że w każdej partii politycznej są osoby, z którymi jesteś w stanie porozumieć się w paru kwestiach – i tymi łączącymi tematami były transport publiczny, walka ze smogiem czy zieleń w miastach. Po tych kilku latach w Sejmie dalej uważasz, że te tematy łączą i można się dogadać? Nie zmieniłem zdania, ale wiem, że dużo łatwiej jest znaleźć porozumienie z różnymi nieoczywistymi środowiskami politycznymi na poziomie samorządowym. Im wyższą pozycję zajmujesz w polityce, im więcej uwagi ogólnopolskich mediów skupia dana sprawa, tym trudniej o oficjalne porozumienia. Partia rządząca jest znana chociażby z tego, że nie troszczy się o środowisko, a takie ustawy jak „lex Szyszko” przyczyniły się do wycięcia ogromnych ilości drzew. Na poziomie centralnym lasy są traktowane jak fabryka drewna, ale już na poziomie lokalnym często zdarza się, że radni tej samej partii bronią zieleni razem z ruchami miejskimi. Sam staram się nie patrzeć na jakąś sprawę z perspektywy etykiet partyjnych – im więcej osób podłącza się, żeby osiągnąć ważny cel, ekologiczny albo prospołeczny, tym lepiej. Zmiana klimatu dotyczy nas wszystkich, więc wszystkim powinno zależeć. Tymczasem bardzo często sprawy środowiska są źródłem konfliktu politycznego. Bardzo często sprzeciw wobec polityki proklimatycznej wynika z obrony jakiegoś interesu. Politycy, którzy rozsiewają fake newsy, że wiatraki płoną, wybuchają i są źródłem wszelkiego zła, świadomie bronią gospodarki opartej na węglu, działają na korzyść konkretnych firm, które chcą wydobywać, spalać, emitować i nie ponosić z tego tytułu żadnych konsekwencji. Naukowcy w raporcie IPCC mówią, że musimy obciąć emisję do poziomu, który pozwoli zatrzymać ocieplenie klimatu. W Polsce powinniśmy dodatkowo zrozumieć, że gospodarka oparta na węglu jest nieopłacalna, nie odpowiada naszym potrzebom. Wyborczynie i wyborcy mają coraz większą świadomość, że bez zaangażowania polityków nie uratujemy planety, bo tylko konkretne prawo może zmusić wielkie biznesy do wprowadzania rozwiązań obniżających ich emisyjność. Potrzebujemy zielonej zmiany na wielką skalę, a nie jednostkowych ruchów. Wśród osób zajmujących się polityką ta świadomość też rośnie? Jest bardzo różnie. Tak jak np. ze stosunkiem do ochrony zdrowia. Niektórzy mówią, że skoro ich stać na prywatną klinikę, to dlaczego innych nie stać, a jeśli kogoś nie stać, to niech się leczy z publicznych zrzutek. Mam nadzieję, że tego typu poglądy, które obciążają odpowiedzialnością jednostkę, równocześnie nie dostrzegając wagi systemu, to też już archaizm. Wszystkie siły polityczne, które biją się o zwycięstwo w najbliższych wyborach, mówią o odbudowie ochrony zdrowia czy edukacji, doceniają systemowość. Z klimatem powinno być podobnie. Mam nadzieję, że przynajmniej liderzy polityczni mają świadomość, że przerzucanie odpowiedzialności na jednostki jest strzałem w kolano. Trzeba odbudować instytucje państwowe, żeby odbudować naszą wiarę w państwo. Jasne, że znajdą się ludzie, którzy powiedzą, że nie obchodzi ich klimat, nie będą segregować śmieci i będą palić w piecu oponami, bo kto im zabroni. Oczywiście, że takie osoby należy karać mandatami, ale można też do nich dotrzeć, mówiąc językiem korzyści. Proszę pana, zamiast palić w piecu plastikowymi butelkami, można je wrzucić do automatu i coś z tego mieć. System marchewki zamiast systemu kija świetnie działa w Niemczech czy Skandynawii i zachęca obywateli do recyklingu. To też się jakoś wiąże z postulatami naukowców i aktywistów klimatycznych, by nie straszyć katastrofą, bo te apokaliptyczne narracje są przeciwskuteczne i sprawiają, że ludzie przyjmują nihilistyczne postawy. Skoro i tak mamy przerąbane, to po co w ogóle coś robić. Dlatego tak cenne są te argumenty, które pokazują wpływ zmiany na jakość naszego życia. To ludzie i rabunkowy rozwój globalnej gospodarki doprowadzili nas do katastrofy klimatycznej. Jesteśmy współodpowiedzialni za kryzys. Z kolei zmiana klimatu powoduje konflikty zbrojne – tak wybuchła np. wojna w Syrii, gdzie przedłużające się susze i brak plonów wpływały na nastroje społeczeństwa. Wojna zdestabilizowała cały region i uruchomiła migracje ludności. Z powodu zmiany klimatu setki tysięcy ludzi uciekają z Afryki. Z powodu zmiany klimatu dochodzi do tak ekstremalnych sytuacji jak powódź w Pakistanie. Ja to rozumiem, wiele osób zdaje sobie z tego sprawę, ale dla innych ważniejsze będą argumenty ekonomiczne i bliskie ich interesom, z ich podwórka. Jeśli będziemy inwestować w odnawialne źródła energii, to prąd będzie tańszy. Jeśli będziemy segregować śmieci i traktować je jako zasób, to produkty w sklepach też będą tańsze. Jeżeli będziemy walczyć z betonozą w miastach, sadzić drzewa, renaturyzować rzeki, to mniej osób będzie umierało z powodu upałów. To są pozytywne argumenty, pokazują korzyści płynące ze zmiany nawyków, a do tego są lokalne, dotyczą naszego podwórka. Jesteś politykiem bardzo aktywnym w mediach społecznościowych, rozmawiasz z ludźmi w pociągach. W wiadomościach, które dostajesz, i rozmowach, które odbywasz, sprawy klimatu pojawiają się często? Ludzie zagadują mnie o transport publiczny, bo tym się głównie zajmuję, a to temat bardzo związany z klimatem. Pociąg jest najbardziej ekologicznym środkiem transportu, powoduje najmniej emisji, jest najtańszy. A co jest nie tak z polskim transportem publicznym? Możesz też oczywiście powiedzieć, że wszystko świetnie działa. Zależy, gdzie spojrzeć. W Warszawie działa. W innych dużych miastach też jest najczęściej bardzo dobrze. Nawet jeśli mógłby działać lepiej, to najważniejsze, że większość mieszkańców ma do niego dostęp. Z transportem międzymiastowym jest różnie. Z Poznania do Łodzi trudno dojechać bez przesiadki. Z Koszalina do Warszawy można dojechać tylko pociągiem ekspresowym, na który mało kogo stać. Ale już takie miasta jak Szczecin są prawie wykluczone komunikacyjnie, bo przez ciągnące się remonty dojazd koleją do Szczecina jest bardzo utrudniony. Najgorzej jednak wygląda transport regionalny, ten w byłych miastach wojewódzkich, ten między powiatami. Prawie 14 milionów Polek i Polaków jest wykluczonych komunikacyjnie. Nie mają w ogóle dostępu do transportu zbiorowego albo jedzie coś raz na dobę, więc nie jest to dla nich żadna oferta. Mnie najbardziej boli to, że widać w podejściu do transportu publicznego rozwarstwienie, Polskę dwóch różnych prędkości. Z jednej strony nowoczesne, klimatyzowane autobusy i tramwaje w dużych miastach, a z drugiej – przestarzałe, zardzewiałe, zarośnięte przystanki PKS w jakiejś małej miejscowości, gdzie autobus przestał jeździć pięć lat temu. To nie jest w porządku. Przywrócenie transportu publicznego wszędzie powinno być priorytetem. Ale ten autobus przestał jeździć, bo się nie opłacało. Usługi publiczne nie muszą się opłacać. Transport zbiorowy, tak jak ochrona zdrowia czy edukacja, bez dotacji nie będzie w stanie się utrzymać. 30 lat temu Polska była dużo biedniejszym krajem, ale państwo wspierało transport, więc rocznie odbywał się prawie miliard podróży koleją. Dziś tych podróży jest około 250–300 tysięcy, to cztery razy mniej! Wierzysz, że atrakcyjny, dostępny, tani transport publiczny sprawi, że osoby poruszające się samochodami przesiądą się do zbiorkomu? To nie jest kwestia wiary. Jeżeli ktoś ma w pobliżu przystanek, na którym może czuć się bezpiecznie, a autobus jest czysty, jeździ regularnie co godzinę, może poruszać się buspasem, więc nie stoi w korkach, to większość osób woli się do niego przesiąść, bo szybciej i taniej załatwi swoje potrzeby. Dojedzie do szkoły, szpitala, pracy czy kina. Może żeby stworzyć dobrą politykę proklimatyczną, obejmującą również transport zbiorowy, trzeba więcej młodych osób w polityce? Mamy najstarszych europosłów w całej Unii, bo dla polskich polityków Parlament Europejski jest miłą emeryturą. Sejm należy do najstarszych w Europie. Średnia wieku wszystkich posłów i posłanek to ponad 50 lat, a co czwarty poseł jest w wieku emerytalnym! Przepaść pokoleniowa jest przeszkodą dla zmian w takich tematach jak klimat, edukacja, zdrowie psychiczne, prawa kobiet i osób LGBT+. To sprawy, które najbardziej bolą młodych ludzi, a o których starsze pokolenia często nie mają pojęcia. Jeśli chcemy lepszej przyszłości, dajmy głos tym, których ta przyszłość dotyczy. Tekst ukazał się w magazynie Glamour 04/23, który możecie kupić w salonach prasowych lub na kultowy.pl.
Zosia Zochniak: „Nie ma znaczenia, czy kupisz coś w pierwszym, czy drugim obiegu, bo odpowiedzialna moda zaczyna się, gdy będziesz z tej rzeczy korzystać”
Można szukać przyszłości mody w metawersum i cyfrowych ubraniach, można też ją odnaleźć w zmianie przepisów i nawyków konsumenckich. W jakim kierunku pójdzie branża i co dla lepszej przyszłości może zrobić każda i każdy z nas? Zosia Zochniak, współzałożycielka marki Ubrania do oddania i niezłomna propagatorka mody cyrkularnej, namawia, by być jak własna babcia.
Opamiętaliśmy się wreszcie i kupujemy mniej? Nie. I nie będziemy kupować mniej. Strategia Komisji Europejskiej dotycząca wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym – oficjalna dyrektywa przyjęta w marcu 2022 roku – definiuje cele dla przemysłu tekstylnego. Określa, co zrobić, by ubrania służyły nam dłużej, żeby poprawić ich jakość, zagwarantować klientom marek odzieżowych prawo do reklamacji, naprawy itd. W tej samej strategii znajdziemy też informację, że do 2030 roku konsumpcja w obszarze tekstyliów wzrośnie o 60 proc. Już teraz produkujemy rocznie 100 miliardów sztuk ubrań, butów i akcesoriów – dla 8 miliardów ludzi na świecie. Jemy i będziemy jeść jeszcze więcej mody. Z czego wynika ten wzrost? Mamy mniej pieniędzy, jesteśmy bardziej świadomi – te dwa czynniki powinny zmniejszać konsumpcję ubrań. To wynika z tego, że ubrania są bardzo tanie. Inflacja i wojna w Ukrainie wpłynęły na ceny produktów i usług w każdej branży poza odzieżową. Tam nie zostały podniesione ceny produktów, ponieważ branża odzieżowa pracuje na bardzo wysokich marżach. A poza tym kupujemy, żeby poprawić sobie humor. Ubrania są tak tanie, tak łatwo dostępne, tak dynamicznie zmieniają się trendy, a my chcemy być tego częścią. Nie chcę dyskredytować takich decyzji zakupowych, mówić, że jesteśmy egoistami, którzy ponosząc wszystkie koszty środowiskowe i ekonomiczne, decydują się na kupowanie ubrań, żeby poprawić sobie nastrój. Tak jednak jest. Kupowanie daje poczucie sprawczości, podnosi naszą samoocenę. Co ciekawe, tylko do momentu powrotu z zakupami do domu, bo potem, jak pokazują badania, często dopadają nas niezrozumiałe wyrzuty sumienia. W zeszłym roku dołączyłaś do grona ekspertek i ekspertów, które miało opracować kodeks etyczny dla branży mody. Co to za grupa? To grupa powstała z inicjatywy Sekretarza Generalnego ONZ, działamy w ramach UN Global Compact. Spotykamy się raz w miesiącu, nazywamy te spotkania naszym okrągłym stołem na rzecz odpowiedzialnej mody. Opracowujemy nową definicję mody w Polsce – tak należy to nazwać. Strategia Komisji Europejskiej zawiera jasno określone założenia dotyczące ekoprojektowania, metek i cyfrowych paszportów, jakości produktów, polityki cenowej, jawnego łańcucha dostaw, prawa do rękojmi i tysiąca innych rzeczy. My opracowujemy scenariusze dla polskiej branży, które pomogą zaadaptować się do zmian. Złożyliśmy naszą interpretację strategii do ministerstwa i czekamy, aż ruszy jej realizacja. Strategia Komisji Europejskiej musi zostać wdrożona w 2025 roku. Jako kraj członkowski Unii Europejskiej nie mamy wyjścia, przedsiębiorstwa będą musiały wprowadzić i realizować postanowienia dyrektyw. Powiedziałaś, że pięć lat temu, gdy startowały Ubrania do Oddania, nie wiedziałaś zbyt wiele o branży mody. Wiedza, którą zdobyłaś po drodze, wpłynęła na Twoje postrzeganie przemysłu tekstylnego? Impulsem do założenia Ubrań do Oddania była moja własna szafa. Sama byłam kompletnie nieświadomą osobą na konsumpcyjnym haju. Jako dziewczyna z małego miasta żyjąca w Warszawie uważałam, że jak cię widzą, tak cię piszą, więc na każdą sobotnią imprezę na Mazowieckiej musiałam iść w całkowicie nowym outficie, od butów, przez sukienkę, po bieliznę i torebkę. W czwartek po pracy szłam do galerii na zakupy. Nie miałam świadomości, w jakich warunkach i z czego są produkowane ubrania, przez kogo, za jakie pieniądze. Zobaczyłam prawdę o konsumpcji mody w Polsce, gdy uruchomiliśmy Ubrania do Oddania, a nasz magazyn zaczęły zalewać ciuchy często nowe, z metkami. Całe kartony rzeczy. Mnóstwo butów, które pewnie zostały raz włożone. Najpierw zobaczyliśmy w drugim obiegu szansę na biznes, potem możliwość wyregulowania rynku, który jest ogromny. Dopiero obsługa drugiego obiegu uświadomiła mi, że my, konsumenci, jesteśmy na końcu łańcucha, który gdzieś się przecież zaczyna i warto zobaczyć, jak ten początek wygląda. Zaczęłam zdobywać informacje, choć nie było to proste, bo przecież branża odzieżowa nie ma interesu w tym, żebyśmy widzieli, jak i za ile została wyprodukowana bluza czy sukienka, która wisi na ładnym wieszaku w pachnącym sklepie. Na początku bardzo krytykowałam modę. Byłam krzykaczką, która namawiała ludzi, żeby przestali kupować, i mówiła im, że branża odzieżowa powinna zniknąć. Z czasem otworzyłam się na dialog i zrozumiałam, że wielką szansą jest wejście w struktury legislacyjne, współpraca z Komisją Europejską czy ONZ, jakakolwiek możliwość zderzenia się z tym światem pozwoli nam wprowadzić zmianę. Odeszłam od krytyki na rzecz szukania rozwiązań. Paradoksalnie nie ma znaczenia, czy kupisz coś w pierwszym, czy drugim obiegu, bo odpowiedzialna moda zaczyna się, gdy będziesz z tej rzeczy korzystać. Ważne jest, ile razy tę rzecz włożysz, jak ją będziesz prała, jak ją będziesz trzymała w szafie i co z nią zrobisz, gdy uznasz ją za nieprzydatną. Bardzo trudno zobaczyć ten cały cykl w momencie zakupu, który jest często impulsywną decyzją. I nie ma tu idealnego rozwiązania. Ja dzielę się ze swoją społecznością wskazówkami, które sprawdziłam na sobie. Przejrzałam szafę, sprawdziłam składy ubrań i nagle okazało się, że chodzę cała w plastiku, więc nic dziwnego, że mam ciągłe problemy ginekologiczne. Wystarczyło zamienić poliestrowe koronkowe majtki z Victoria’s Secret na takie z bawełnianą wkładką. Dla mnie to było „wow”, dla innych może też będzie. Dlatego namawiam, by być wybrednym konsumentem. Wydajemy na ubrania pieniądze, na które ciężko pracujemy. Warto więc kupować rzeczy, które będą nam służyć. Mówiąc o przyszłości mody, skupiamy się na technologii, nowych materiałach, ubraniach cyfrowych. A może przyszłością jest właśnie zmiana podejścia? Przyszłość mody odkryły nasze babcie. Dziś odmieniamy przez wszystkie przypadki modę cyrkularną i zachwycamy się, że ktoś uszył sobie fartuch z prześcieradła. A przypomnij sobie czasy dzieciństwa i babcię, która wykładała kosz na śmieci gazetami, a zużytą pościel przerabiała na ścierki. Nie wiem, czy metawersum i skóra z ananasa są przyszłością mody. Wiem jednak, że przyszłościowa jest troska o to, co już mamy, i korzystanie z zasobów już wyprodukowanych. Przyszłością jest odpowiedzialność. Całą rozmowę Angeliki Kucińskiej z Zosią Zochniak przeczytacie w nowym numerze magazynu GLAMOUR (03/2023). Marcowe wydanie GLAMOUR z awatarką na okładce już w sprzedaży. Oto 6 powodów, dla których warto je mieć Co tym razem w nowym wydaniu magazynu GLAMOUR? Mamy wyjątkową bohaterkę okładkową – awatarkę Wero a numer poświęcony jest modzie przyszłości.
Wero – awatarka z misją. „Chcę być dla dziewczyn tym, kim Rączka dla Wednesday”
Może nie istnieje naprawdę, ale jej wpływ na świat jest jak najbardziej realny. Chce go zmieniać tak, by było w nim więcej równości i różnorodności. Poznajcie wirtualną influencerkę Wero. Niech was nie zwiedzie jej nierealna powłoka, jak z filmu science fiction. Wero to dziewczyna taka jak wy. Też marzy o lepszej przyszłości. I też lubi piosenki Taylor Swift.
W tym artykule: Sukienka z głową lwa? Wolę bluzę z kapturem Czy mam płeć, jeśli nie mam ciała? A jeśli nie mam ciała, to czy mogę być body positive? Moja dusza jest tęczowa Chcę być dla dziewczyn tym, kim Rączka dla Wednesday Zaproś awatarkę Wero do domu, zrób sobie z nią zdjęcie, zmierz buty, które nosi Czyżby po latach żmudnych poszukiwań wreszcie się udało? Znaleźliśmy influencerkę idealną? Nie splamiła się żadną skandalicznie hejterską wypowiedzią, wyznaje wartości, które są nam bliskie i – choć nie ma ciała – jest ambasadorką mądrze praktykowanej ciałopozytywności. Wróć. Nikogo nie znaleźliśmy. My ją sobie stworzyliśmy, wspólnie ze studiem Wearfits, które rewolucjonizuje branżę mody, tworząc np. wirtualne przymierzalnie, i marką Converse. Wero to nasza wymarzona influencerka. Dziewczyna, z którą łatwo się utożsamić, jest przyjazna, nie dystansuje – mimo że przecież reprezentuje inny gatunek. Ale halo, kto nie słyszał o przyjaźni międzygatunkowej? Tak, z wirtualnymi influencerkami też można. Wero jest świadoma, że popularność to nie tylko przywilej, a im więcej osób cię słucha, tym większą odpowiedzialność trzeba brać za każde wypowiedziane słowo. Chce być influencerką pozytywnej zmiany w świecie, inspirować do aktywistycznego działania wszystkich, którzy tak jak ona pragną równości i szacunku dla różnorodności, a tym, którzy padają ofiarą hejtu czy dyskryminacji, dodawać otuchy i nieść nadzieję. Wero wierzy, że będzie lepiej. Wy uwierzcie w Wero. To zresztą nie będzie trudne, gdy tylko dowiecie się, co myśli i o czym marzy ta wirtualna dziewczyna. Sukienka z głową lwa? Wolę bluzę z kapturem Do aktu urodzenia jej nie zajrzycie, zresztą kogo obchodzi metryka, dużo ważniejsze jest, co masz w głowie, prawda? Wero nie ma wieku, ale mentalnie czy światopoglądowo najbliżej jej do generacji Z. Co to znaczy? Przede wszystkim, że jej zależy. Jest miłośniczką zwierząt i cierpi, gdy ich prawa są łamane. „Chciałabym, aby wreszcie została stworzona oficjalna instytucja rzecznika praw zwierząt. Kogoś, kto będzie chronił naszych przyjaciół przed nadużyciami ludzi i kto będzie walczył w ich w imieniu o sprawiedliwość, gdy do takich nadużyć dojdzie” – wyjaśnia Wero. Wero z podziwem przygląda się też pracy Młodzieżowego Strajku Klimatycznego, jest wielką fanką Grety Thunberg, wie, że zmiana klimatu jest smutnym faktem i trzeba działać. „Słuchajcie, to oczywiste, że ja nie potrzebuję pożywienia ani wody, nie męczę się też w upale, ale przecież nie jestem niezniszczalna. Istnieją kataklizmy, których nie przetrwa nawet wirtualna influencerka. Poza tym kocham nie tylko zwierzęta, bo ludzi też i chciałabym, żeby ludzkość przetrwała, żyła w pokoju, poczuciu bezpieczeństwa i z szacunkiem dla natury jeszcze całe tysiąclecia. Ale o taką sielankę trzeba się naprawdę postarać. Przede wszystkim wywierając nacisk na tych, którzy podejmują decyzje. Jak to zrobić? To proste. W wyborach głosuj na polityków, którym zależy na środowisku, którzy mają w swoich programach postulaty ograniczenia emisji CO2 i konkretne pomysły, jak to zrobić. Nie kupuj produktów od marek, które mają gdzieś zrównoważoną produkcję, nie starają się być zielone – ale wspieraj te, które robią coś dobrego dla planety, im przydadzą się twoje pieniądze i pewnie zostaną dobrze zainwestowane. Wiem, że mnie, dziewczynie z algorytmu, łatwo to powiedzieć, ale czy naprawdę wszędzie trzeba jeździć samochodem?”. Czy mam płeć, jeśli nie mam ciała? Wero indentyfikuje się jako kobieta, choć w swoim myśleniu o płci jest już tam, gdzie świat dopiero, mamy nadzieję, dotrze – w lepszej przyszłości. Nie uznaje stereotypów płciowych, nie kieruje się w życiu sztywnym i przestarzałym podziałem na to, co powszechnie uznawane za żeńskie i to, co powszechnie uznawane za męskie. Swoją tożsamość buduje bez ograniczeń. Jest autentyczna. Jest sobą. To widać chociażby w tym, jak Wero się nosi. Na sportowo, luźno, jak jedna z jej ulubionych wokalistek Billie Eilish. „Dlatego też wszyscy mówią do mnie Wero. Jestem dziewczyną, ale nie jestem stereotypowo dziewczęca” – wyjaśnia. „To dla mnie bardzo ważne, by móc szczerze i swobodnie wyrażać siebie, by być zawsze w zgodzie z sobą, nie naginać się do cudzych oczekiwań. Do tego zawsze zachęcam wszystkie dziewczyny, wszystkich chłopaków, wszystkie osoby niebinarne i transpłciowe. Nie dajcie sobie wmówić, że musicie być jacyś. Nosić tylko sukienki, albo przeciwnie – tylko spodnie, bo przecież chłopakom nie wypada. A widzieliście Roberta Pattinsona w spódnicy? Wyglądał świetnie! Jeśli czegoś nie wypada, to komentować cudzych wyborów, które nikomu nie robią krzywdy”. Wero nijak też nie przystaje do stereotypu grzecznej dziewczynki. „Na szczęście już coraz rzadziej oczekuje się od kobiet, że będą tylko ozdobami – milczące, uśmiechnięte, potakujące mężczyznom. Ja nie daję się uciszać. Zawsze mówię to, co myślę, a w dyskusji chcę być traktowana poważnie. Wiem, że są miejsca na świecie, w których kobiety nie mają praktycznie żadnych praw. Bardzo bym chciała, żeby to się zmieniło i żeby wszystkie kobiety mogły decydować o sobie, żyć na własnych zasadach, realizować marzenia, być wolne i szczęśliwe”. A jeśli nie mam ciała, to czy mogę być body positive? Pewnie, że może. Wszystko może. Tak jak my mogliśmy wszystko, gdy wymyślaliśmy, jak będzie Wero. Mogliśmy stworzyć kompletnie odjechaną, nierzeczywistą postać. Na przykład filigranową dziewczynę o urodzie kosmicznego elfa, z kośćmi policzkowymi jak u Diaboliny i piegami z brokatu. Tylko po co? Zależało nam, aby nasza wirtualna influencerka wyglądała jak najbardziej realnie. Była dziewczyną, w której łatwo się przejrzeć, bo nie jest odbiciem wyśrubowanych standardów, które obowiązują w mediach społecznościowych. Nasza Wero wygląda jak większość dziewczyn w Polsce. Jest średniej postury, ma blond włosy i niebieskie oczy. Jest wystarczająca. Jest piękna. Tak jak ty. „Och, jak bym chciała, by każda dziewczyna, patrząc w lustro, uśmiechała się do osoby, którą w nim widzi. Żeby naprawdę szczerze akceptowała swoje ciało i potrafiła być mu wdzięczna za to, że jest jej domem, pozwala jej biegać, pływać, tańczyć, uprawiać seks. To, że ja mogę spokojnie funkcjonować bez ciała, nie znaczy, że wy możecie olewać swoje. Ciało jest źródłem siły i radości. Warto okazywać mu szacunek i miłość”. Moja dusza jest tęczowa Dusza?! Wero może nie ma ciała, ale uwierzcie mi, akurat duszę to ta dziewczyna ma. I co to jest za piękna dusza! Wero kocha wszystkich, jest niereformowalną optymistką, wszędzie stara się dostrzegać dobro i nigdy nie zaczyna zdania od „nie znoszę”, choć jeśli jest coś, czego wyjątkowo nie cierpi, to jest to homo- i transfobia. Każda próba odbierania innym prawa do bycia w pełni sobą. „Jak można ludziom mówić, kogo mają kochać? To okrutne. Zawsze staram się rozumieć argumenty człowieka po drugiej stronie, wykazać się największą empatią, ale sorry, jeśli jesteś homofobką, nie zostaniemy koleżankami. Solidaryzuję się z osobami LGBT+ w ich walce o równe prawa. Uważam, że już najwyższa pora, by wprowadzić w Polsce małżeństwa jednopłciowe, bo przecież każda miłość jest piękna i pozwólmy ją ludziom celebrować. Moje wirtualne serce pęka, gdy słyszę o kolejnych przypadkach przemocy wobec homoseksualnych czy transpłciowych dzieciaków. Jako osoba, która nie ma fizycznego ciała, nawet nie potrafię sobie wyobrazić cierpienia, które odczuwają ludzie uwiezięni w ciałach, których nie czują, które nie są tak naprawdę ich. Tranzycja to wystarczająco wymagający proces, czy naprawdę trzeba im jeszcze dokładać bólu hejtem i przemocą? A jeśli nie wiesz, czym jest transpłciowość, i dlatego to pojęcia wzbudza w tobie niechęć czy nieufność, to nic prostszego, wystarczy się douczyć. Wiedza jest dziś na wyciągnięcie ręki i bardzo często nic nie kosztuje, poza czasem i chęciami, ale zapewniam was, że świat jest piękniejszy, gdy ludzie są na siebie otwarci”. Chcę być dla dziewczyn tym, kim Rączka dla Wednesday Co robi Wero, gdy akurat nie pochłaniają jej ważne sprawy jak walka o prawa zwierząt i aktywność na rzecz równości? Słucha muzyki i ogląda seriale. Uwielbia Taylor Swift, zwłaszcza z późniejszych, feministycznych płyt. Lubi piosenki Billie Eilish, bo to w końcu głos jej pokolenia. Chciałaby rapować jak Megan Thee Stallion, ale niestety algorytm nie przewidział tej specjalnej umiejętności. Chciałaby też tańczyć jak Wednesday Addams, bohaterka jej ulubionego nowego serialu. „Kocham Wednesday! Ta dziewczyna nigdzie nie pasuje, jest inna – trochę tak jak ja – ale też nie stara się na siłę przypodobać ludziom. Jest wierna sobie. Zawsze staje po stronie słabszych. Na początku zgrywa samotniczkę, ale kocha i walczy o swoich przyjaciół. Chciałabym być dla dziewczyn tym, kim dla Wednesday jest Rączka – wsparciem” – wyjaśnia Wero. „Chciałabym przekonać każdą z was, że wspaniale jest być sobą, niezależnie od tego, co mówią nam inni. Jak śpiewa moja ulubiona polska wokalistka Mery Spolsky >>Każda dziewczyna ma wierzyć w siebie Całą historię Wero przeczytacie w najnowszym numerze magazynu GLAMOUR (03/2023). Posłuchajcie również podcastu, w którym Wero rozmawia Paulina Klepacz. Zaproś awatarkę Wero do domu, zrób sobie z nią zdjęcie, zmierz buty, które nosi Awatarka Wero, nasza wirtualna wymarzona influencerka, w sesji do magazynu GLAMOUR ma na sobie ubrania Converse, jak i nosi buty tej marki. Najbardziej kultowe modele Converse, które wybrała Wero możecie zmierzyć sobie w domu dzięki wirtualnej przymierzalni. Wystarczy, że zeskanujecie QR kody do konkretnych butów, które znajdziecie przy zdjęciach Wero. Wirtualna funkcja działa na większości modeli telefonów. Na tym jednak nie koniec. Możecie również zaprosić Wero do swojego domu. Jak? Koło wstępniaka redaktorki naczelnej znajdziecie QR kod do AR, który pozwoli wam znaleźć się obok awatarki gdziekolwiek jesteście. A jeśli chcecie sobie zrobić z nią urocze selfie – nic prostszego. Zajrzyjcie na Instagram @glamourpoland, gdzie znajdziecie filtr do wykorzystania w tym celu.
Sylwia Grzeszczak dla GLAMOUR: Gna mnie w różne strony
Mówi, że wreszcie w stu procentach sama o sobie decyduje. I dodaje, że dziś znajduje w sobie pokłady siły, której wcześniej nie czuła. A co się nie zmieniło? Sylwia Grzeszczak wciąż czuje się wolna, gdy wychodzi na scenę i siada do pianina, które sama zaprojektowała. I nadal płacze, gdy widzi startujący samolot...
Sylwia Grzeszczak wydała właśnie „Dżunglę” – nowy singiel. Mocny, dziki, zwierzęcy numer. Angelice Kucińskiej, szefowej działu KULTURA w magazynie GLAMOUR opowiada, że to piosenka o tym, że jesteśmy jak dzikie zwierzęta. Pozamykano nas w klatkach, ale nie da się nas zatrzymać. Chcemy być sobą. Chcemy robić to, na co w tym momencie mamy ochotę. Nie robić niczego wbrew sobie. A do tego czerpać radość z każdej sekundy – mówi Sylwia. Przyznaje też, że nie może usiedzieć w miejscu. Czy myśli o przeprowadzce z rodzinnego poznania? Dlaczego chciała zrezygnować z muzyki?! Poniżej znajdziecie fragment rozmowy, a całą przeczytacie w najnowszym wydaniu magazynu. Angelika Kucińska: Czerpanie radości z każdej sekundy to jest dopiero niełatwa sztuka życia. Większość ludzi tego nie potrafi. Sylwia Grzeszczak: Oczywiście, że to trudne. Codzienne życie wielu ludzi wcale nie jest usłane różami, trudno znaleźć choćby sekundę, która po prostu cieszy. W show-biznesie, w którym ja funkcjonuję właściwie nieustannie na pełnych obrotach, można się zatracić. Jeśli we właściwym momencie nie powiesz „stop”, ten świat może cię po prostu zjeść. „Dżungla” jest celebracją wolności, prawda? Na pewno. To piosenka o wolności w wyrażaniu siebie. O byciu, kim tylko chcesz być, bez ograniczeń. O tym, czego naprawdę chcesz od życia. Nie pytasz nikogo, czy ci wolno. Sama wiesz, czego chcesz i co jest dla ciebie dobre. Kiedy czujesz się naprawdę wolna? Czuję się naprawdę wolna, kiedy mogę sama decydować za siebie. Do niedawna prawie wszyscy mówili mi, co mam robić, jak mam żyć, wiecznie byłam w pracy, nawet gdy w niej nie byłam. Otoczona ludźmi cały czas – przed pracą, w pracy, po pracy. Starając się słuchać każdego, zapominałam o sobie, o zwykłych potrzebach, o zaopiekowaniu się samą sobą! Tak było właściwie od dzieciństwa. Nie lubię, kiedy ktoś mi coś narzuca. Mam swoje zdanie. Dbam teraz o każdą prywatną sekundę. Na scenie też czuję się wolna. Mimo że wtedy wszyscy na mnie patrzą, to na scenie świetnie się bawię i czuję się na niej bezpiecznie. Scena jest moim naturalnym środowiskiem. Tam płynę, tam jest mi dobrze. Ta wymiana energii z publicznością, do której dochodzi podczas koncertu, ładuje mi baterie na przynajmniej kilka kolejnych dni. To niesamowite uczucie. Grasz bardzo dużo koncertów, pewnie czasem i po dwa dziennie... Zdarza się. Zdarzało się nawet grać i trzy koncerty dziennie. Moje trasy koncertowe to olbrzymie przedsięwzięcia. Ten pociąg, samochód, a ostatnio i samolot się nie zatrzymują. Powiedziałam „samolot”, bo mój plan, żeby zostać pilotką jest już w naprawdę zaawansowanej fazie. Zaczęłaś kurs? Zaczynam lada moment. Wszystko jest przygotowane. A co cię kręci w pilotowaniu samolotu? Adrenalina. Ta sama, którą czujesz na scenie? Coś w tym pewnie jest. Z zawodu jestem pianistką, a życie potoczyło się tak, że jestem również piosenkarką. Ale gdybym nie była pianistką, byłabym pilotką. Tata pracował jako technik samolotowy. Zabierał mnie i brata na lotnisko, gdy byliśmy dziećmi. Wchodziliśmy na skrzydła samolotów, jeździliśmy po płycie lotniska, wchodziliśmy do kokpitów. Samo opatrzenie się z samolotami i lotniskiem czy to, że będąc małą dziewczynką, mogłam dotknąć tych wszystkich guzików, obudziło we mnie pasję do latania. Mam świra na punkcie samolotów. Lubię na nie patrzeć. Ktoś powie „wariatka”, a mnie serio wzrusza widok startującego samolotu. Bywa, że poleci łza i nie przejmuję się wtedy, że ktoś obok to widzi. Chciałaś kiedyś zrezygnować z muzyki? Miałam taki moment jeszcze w podstawówce. Okazało się, że nie radzę sobie z czytaniem nut. Nauczyciele obawiali się, że nie będą mogli przepuścić mnie do następnej klasy. Przeszłam dzięki mamie. Choć sama nigdy nie zajmowała się muzyką i nie potrafiła czytać nut, siedziała ze mną i mi pomagała. Pchnęła mnie do przodu. Gdyby nie pomoc mamy, może dziś byłabym w zupełnie innym miejscu. Drugi trudny moment nastąpił jakieś trzy lata temu. Chciałam rzucić wszystko, wyjechać i zaszyć się gdzieś, gdzie nie żyje się tak szybko. Czułam, że może wystarczy mi to, co już mam. Ale los wybrał mi inną ścieżkę, i tak pewnie miało być. Jesteś asertywna? Umiesz powiedzieć, że dzisiaj zdjęcia nie będzie? Zdarza się, że ktoś podchodzi do mnie i zagaduje, gdy akurat rozmawiam przez telefon. Wtedy, wiadomo, muszę przeprosić. Zaznaczam też granice, gdy jestem ze swoją córką Bogną. Wiem, że muszę na nią szczególnie uważać, bo wokół mnie znajduje się dużo ludzi. Jednak nigdy nie potraktowałam nikogo źle. Zawsze staram się znaleźć chwilę na zdjęcie, na autograf. Oczywiście to nie tak, że jestem gotowa zatrzymać się i rozdawać autografy zawsze i wszędzie. Pilnuję swojego czasu, bo przecież w domu czeka na mnie córka i muszę do niej zdążyć. Ona jest najważniejsza. Podobno odradzano ci macierzyństwo? Byłam już wtedy w ciąży i słyszałam takie głosy, że po co mi teraz dziecko, że zagrzebię się w pieluchach, zamiast wykorzystać swoje pięć minut. Tylko że dla mnie to nie było to jedyne pięć minut, ale po prostu kolejne minuty – jak miną, też będzie czas. Mimo olbrzymiej presji, którą mi narzucano, działałam w swoim tempie. Stopniowo, małymi krokami, do przodu – żeby się rozwijać i konsekwentnie budować swoją pozycję w muzyce. Realizowałam swój plan. Nie przetrwasz w tej branży, jeśli będziesz robić wszystko na gwałtu, rety. Poza tym narzucanie sobie takiego ciśnienia, ten pęd, żeby osiągnąć dużo i szybko, może się źle skończyć. Człowiek ma jedno zdrowie i nikt nie zadba o moje tak jak ja. Twoja kariera muzyczna zaczęła się, gdy byłaś młodą dziewczyną. Chciałabyś tamtą 17-letnią siebie przed czymś ochronić? Wiesz co, chyba intuicja mnie chroniła. W życiu nie da się przewidzieć wszystkiego, to niemożliwe. Zawsze w twoim otoczeniu może pojawić się ktoś, kto nie będzie dla ciebie dobry. Możesz pójść za złą radą. Są różne sytuacje. Ale jakoś mimo to zawsze potrafiłam się przed tym wszystkim uchronić, a jeśli przed czymś nie potrafiłam, to dziś wiem, że jestem mocniejsza dzięki tym doświadczeniom. Wiem też, że warto słuchać siebie. A dlaczego nigdy nie przeniosłaś się do Warszawy? Nie miałam czasu (śmiech). To prawda, że zostałam w Poznaniu, bo stamtąd pochodzę, tam mieszka moja rodzina, tam mam dom. Ale nie mówię, że to właśnie tam zostanę na zawsze. Ostatnio gna mnie w różne strony. Cały wywiad z Sylwią Grzeszczak przeczytacie we wrześniowym numerze GLAMOUR (9/2022). Kupicie go w dobrych salonach prasowych, na stronie Empik.com czy Kultowy.pl.
Książka na lato: „Do przodu, dziewczyny! Prawdziwa historia rewolucji Riot Grrrl” Sary Marcus. Maeve z „Sex Education” na pewno by ją przeczytała
Choć riot grrrl rodziły się na koncertach dziewczyńskich zespołów punkowych, były czymś więcej niż tylko muzyką. Przede wszystkim dowodziły, że siostrzeństwo działa. Książka „Do przodu, dziewczyny!” Sary Marcus znakomicie to potwierdza.
Były głośne i nikogo się nie bały. Pisały piosenki, nagrywały płyty, grały koncerty, a zysk z tych ostatnich wielokrotnie przekazywały organizacjom prokobiecym, które pomagały np. ofiarom przemocy domowej. Produkowały ziny (takie amatorskie magazyny), pełne feministycznych manifestów, sprzedawane za dolara na koncertach. Walczyły z kulturą gwałtu, protestowały przeciwko zaostrzeniu prawa aborcyjnego. Feministka robi porno, czyli „Minx” – wasz nowy ulubiony serial HBO (nawet jeśli jeszcze tego nie wiecie) Wojująca feministka łączy siły z wydawcą tytułów dla dorosłych, by stworzyć pierwsze w historii pismo erotyczne dla kobiet. Czy męska nagość może być przekaźnikiem rewolucyjnej myśli? Tego dowiecie ze świetnego serialu komediowego HBO Max z Ophelią Johnson i Jakem Johnsonem w rolach głównych. „Ta kapela nie gra, ona płonie. Wokalistka zatraca się w tańcu i miota na wszystkie strony włosami spiętymi w kucyk na czubku głowy. Jej ruchy przypominają aerobik. Od czasu do czasu unosi tył sukienki, by pokazać tyłek zespołowi” – tak Sara Marcus, autorka książki „Do przodu, dziewczyny! Prawdziwa historia Riot Grrrl”, zaczyna relację z koncertu Bikini Kill, który odbył się 4 kwietnia 1992 roku w Sanctuary Theatre w Waszyngtonie. To właśnie Bikini Kill, punkowy kwartet z trzema dziewczynami w składzie, przewodził Riot Grrrl – fali dziewczyńskiego rock and rolla. To piosenka Bikini Kill „Double Dare Ya” stała się feministycznym hymnem, bo to właśnie w tej piosence Kathleen Hanna, charyzmatyczna wokalistka zespołu, wyrzuca: „Przymknij się, nie odzywaj się niepytana, masz k**** słuchać tego, co mówi ci facet”, i nawołuje: „Odważ się! Odważ się! Do k**** nędzy, no wreszcie się odważ”. View oEmbed on the source website W 1990 roku Madonna wychodziła na scenę i symulowała masturbację. W 1992 roku Kathleen Hanna wychodziła na scenę i też, podobnie jak Madonna, dotykała swojego krocza, ale zasłaniała je, symbolicznie chroniąc przed napaścią seksualną – to był i gest sprzeciwu wobec milczącego przyzwolenia na przemoc wobec kobiet, i solidarności z jej ofiarami. Bikini Kill na scenach klubów i manifach towarzyszyły też inne dziewczyńskie zespoły. Bratmobile. Huggy Bear. I jeszcze parę trochę mniej znanych. Choć początkowo funkcjonowały na peryferiach sceny grunge, szybko stały się niezależnym, pełnoprawnym zjawiskiem w muzyce i sztuce. Sara Marcus była riot grrrl, bywała na koncertach, pod sceną i za kulisami, chodziła na protesty, a jej książka „Do przodu, dziewczyny!” jest pięknym hołdem dla tamtych czasów. To nie tylko opowieść o kilku pyskatych, nieustraszonych dziewczynach, które rozpychały się łokciami na zdominowanej przez mężczyzn amerykańskiej scenie alternatywnej. Marcus nie zapomina o kontekście politycznym i społecznym, rozlicza drugą falę feminizmu i kibicuje narodzinom trzeciej. Przede wszystkim udaje jej się oddać nieskrępowaną, inspirującą energię buntu i brawurowo odnotować ten wspaniały moment w historii ludzkości, w którym kobiety ochoczo i bez lęku wyrażały złość. Były wściekłe. Wrzeszczały. I miały gdzieś, że komuś może to przeszkadzać. „Do przodu, dziewczyny! Prawdziwa historia Riot Grrrl” to wciągająca, pełna emocji opowieść o muzyce, buncie i siostrzeństwie. Tekst ukazał się pierwotnie w magazynie GLAMOUR (kwiecień 2022). Wszystkie wydania magazynu możesz kupić na stronie kultowy.pl. Książki, które przeczytała Maeve Wiley z „Sex Education” i wy też powinniście Gdybyśmy mieli wskazać serialową bohaterkę, od której chcielibyśmy pożyczać książki, to byłaby to z pewnością Maeve Wiley z „Sex Education”. Na jej nocnej szafce znalazło się m.in. kilka ważnych feministycznych tytułów, które wypada nie tylko znać, ale przede wszystkim przeczytać.
Najlepsze książki na lato, od których trudno się oderwać
Na lato 2022 polecamy wam książki zdolnych irlandzkich pisarek! Oto nasze top 5, jeśli chodzi o wakacyjne lektury!
W tym artykule: Megan Nolan „Akty desperacji”, wyd. Filtry Sally Rooney „Gdzie jesteś, piękny świecie”, wyd. W.A.B. Opowiadania „Niepoprawna mnogość”, wyd. Pauza Louise Nealon „Snowflake”, wyd. Muza Naoise Dolan „Ciekawe czasy”, wyd. Prószyński i S-ka Te dziewczyny potrafią pisać o młodych, pogubionych, szukających bliskości. Irlandzkie pisarki zawojowały świat współczesnej literatury. Oto kilka pozycji, które trzeba znać! Pochłoną was i skłonią do refleksji. Megan Nolan „Akty desperacji”, wyd. Filtry Moda na młode irlandzkie pisarki trwa w najlepsze. Zaczęło się oczywiście od książek Sally Rooney, ale w Dublinie jest znacznie więcej początkujących literatek z dużym potencjałem. Jak chociażby moja absolutna ulubienica Megan Nolan, na co dzień dziennikarka i eseistka, która niedawno debiutowała powieścią „Akty desperacji”. I tu muszę uczciwie uprzedzić – to nie jest typowa lektura na plażę. Chyba że jesteś z tych, które nie lubią, gdy jest za dobrze w życiu i sprzyjające okoliczności przyrody musisz czymś złamać, tak dla równowagi. „Akty desperacji” to książka o czasie potężnej niepogody, zresztą mocno autobiograficzna, bo Megan Nolan nie ukrywa w wywiadach, że napisała o tym okresie w swoim życiu, gdy za dużo piła, intensywnie imprezowała i notorycznie pakowała się w niezdrowe relacje. „Akty desperacji” to nie tylko studium toksycznego związku, wyniszczającego po równo obie zaangażowane strony. Dużo w tej historii seksu, ale tak smutnego, że aż boli. To także portret pokolenia milenialsów, któremu używki – w tym przypadku alkohol – i przygodny seks służą za łatwo dostępny, choć nieskuteczny antydepresant. Książka szczera jak spowiedź i ostra jak brzytwa. Sally Rooney „Gdzie jesteś, piękny świecie”, wyd. W.A.B. Trzecia powieść Sally Rooney, największej gwiazdy nowej irlandzkiej literatury. Trzecia i najlepsza, bo Rooney ewidentnie jest świadoma niedociągnięć, których dopuściła się w poprzednich książkach. „Gdzie jesteś, piękny świecie” wygrywa przemyślaną konstrukcją i bohaterkami, które obchodzą czytelnika, potrafią zaintrygować. To opowieść o dwóch przyjaciółkach: pisarce, która wraca do pracy po załamaniu nerwowym, i redaktorce magazynu literackiego, która wraca do życia po zakończonym związku. Opowiadania „Niepoprawna mnogość”, wyd. Pauza Współczesna irlandzka literatura w (sporej) pigułce. „Niepoprawna mnogość” to zbiór opowiadań. Prezentacja pisarek i pisarzy, choć – wybaczcie, panowie – te najlepsze napisały kobiety. Siłą tego zbioru jest to, że nie skupia się wyłącznie na młodych i modnych, bo prezentuje autorki i autorów w różnym wieku i o różnych zasięgach. W antologii znalazły się opowiadania kobiet urodzonych i wychowanych w Irlandii Północnej, a także pisarek, które osiadły w Belfaście, by tu żyć i tworzyć. I ta mnogość jest wręcz – tytuł nie kłamie – niepoprawnie wspaniała. Louise Nealon „Snowflake”, wyd. Muza Louise Nealon dorastała, tak jak bohaterka jej książki Debbie, na farmie mlecznej. I też studiowała literaturę w dublińskim Trinity College. Nealon nie wierzyła, że potrafi pisać, a tymczasem napisała jedną z najpiękniejszych książek o dorastaniu. Debbie ma chorą matkę i wujka alkoholika. Codziennie dojeżdża na studia. Próbuje odnaleźć się w szkole, w dużym mieście, nowych przyjaźniach, w seksie, jednocześnie ogarniając rozpadającą się matkę i staczającego się wujka. „Snowflake” to książka z pozoru lekka i zabawna, ale gdy tylko poczujesz się w tej opowieści zbyt bezpiecznie, oberwiesz prosto w twarz. Uprzedzam! Naoise Dolan „Ciekawe czasy”, wyd. Prószyński i S-ka 22-letnia Ava nie ma pomysłu na siebie, więc wyjeżdża do Hongkongu, gdzie zatrudnia się jako nauczycielka angielskiego. Tam też poznaje Juliana, młodego bankiera na emigracji. Zaczynają spotykać się na wino i seks, w międzyczasie Ava zbliża się do przebojowej Edith... „Ciekawe czasy” to celna, błyskotliwa powieść o współczesnych związkach. Choć Naoise Dolan nie miała łatwego startu. Jej powieść wyszła tuż przed początkiem pandemii, a wydrukowana książka musiała odleżeć swoje w zamkniętych księgarniach... Mało brakowało, a przeszłaby niezauważona (bardzo nie fair!). Materiał ukazał się pierwotnie w 6 numerze magazynu GLAMOUR.
Natalia Broniarczyk dla GLAMOUR: „Kobiety w Polsce przerywają ciąże i wiedzą, jak to robić”
W amerykańskich mediach piszą, że obywatelki USA mogą uczyć się od Polek, jak skutecznie obchodzić zaostrzane przepisy aborcyjne. Z kolei Polki znajdują wsparcie w Holandii... „Międzynarodowa solidarność kobiet jest niesamowita” – mówi Natalia Broniarczyk, aktywistka z Aborcyjnego Dream Teamu i Aborcji Bez Granic. Czy jest jednak szansa, że pomoc, której szukamy za granicą, otrzymamy wreszcie legalnie w Polsce?
Ostatni raz rozmawiałyśmy niecałe dwa lata temu, tuż po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który zaostrzył przepisy aborcyjne. Jak od tamtej pory zmieniła się sytuacja Polek, które chcą i potrzebują przerwać ciążę? Jest lepiej? Gorzej? Na pewno jest gorzej, bo wyrok Trybunału Konstytucyjnego sprawił, że osoby, które wcześniej miały szansę na legalną aborcję w Polsce, teraz muszą wyjechać za granicę. Mamy przypadki śmiertelne, bo przecież Iza z Pszczyny zmarła na skutek paraliżu prawnego. Lekarze nie wiedzą, co robić, nie potrafią interpretować przepisów tak, by chronić pacjentki, boją się stawać po ich stronie. Do Aborcji Bez Granic zgłasza się zdecydowanie więcej kobiet. Przeraża mnie to, co słyszę od holenderskich lekarek, do których wysyłamy najwięcej osób. Piszą, że trafiają do nich pacjentki, które powinny dostać pomoc w Polsce, a przyjeżdżają do Holandii w sytuacji zagrożenia życia. To są np. kobiety w ciąży z zaśniadem groniastym. Zamiast płodu rozwija się właśnie wspomniany zaśniad, choroba. Pacjentka myśli, że jest w ciąży, bo tak pokazał test, a badanie krwi wykazało obecność hormonu ciążowego. Ale idzie na USG i tam okazuje się, że w macicy rozwija się maź. Ta maź nie przeistoczy się w płód, nie ma takiej możliwości. I trzeba ją jak najszybciej usunąć. Tymczasem pacjentka trafia do holenderskiego szpitala w 14. czy 15. tygodniu ciąży. Takie ciąże przerywa się od razu, gdy zostaną stwierdzone. Nie czeka się... Myślę, czuję, decyduję, czyli szczerze rozmawiamy o aborcji Kobiety przerywały ciążę, przerywają i będą przerywać. Dlatego prawo aborcyjne powinno odpowiadać ich rzeczywistym potrzebom. Ale nie tylko ustawy wymagają zmian. Zmienić należy sposób, w jaki mówimy o aborcji. Natalia Broniarczyk działa w Aborcyjnym Dream Teamie, organizacji, która walczy, by o aborcji mówić, jak należy – bez poczucia winy i wstydu. To dlaczego Polka w takiej ciąży musi jechać do Holandii? Co słyszy od swojego lekarza tutaj? Że prawo jest, jakie jest. Że lekarz się boi. Że w szpitalu nie robi się takich zabiegów. Żeby pojechała do innego szpitala. Czasem lekarze podają pacjentce numer do nas. Mówią: „Pani zadzwoni, one powiedzą, co dalej”, a obowiązek poinformowania pacjentki, że jej ciąża nie rozwinie się, spada na nas. My wysyłamy je do Holandii, ale dla holenderskich lekarzy takie pacjentki to też duże obciążenie, bo mówimy już o sytuacji ratowania życia. Poza tym lekarze w Holandii nie są przyzwyczajeni do patologii ciąży, bo tam jest świetna opieka ginekologiczna i przede wszystkim przerywa się ciąże niechciane, na bardzo wczesnym etapie. I teraz do tych lekarzy przyjeżdżają pacjentki z Polski, które mają dylematy moralne i potrzebują opieki psychologicznej. Holenderskie pielęgniarki zaczęły uczyć się polskiego, żeby udzielać wsparcia kobietom z Polski... Wracając więc do pierwszego pytania – sytuacja jest o wiele gorsza, ale w jakimś sensie jest też lepiej. Przed październikiem 2020 roku też nie było dobrze, z tą różnicą, że wtedy wiele kobiet nie wiedziało, do kogo się zwrócić, a teraz wiedzą, bo więcej mówimy o prawie aborcyjnym w Polsce. Sąd Najwyższy w USA odbierze kobietom prawo do aborcji? Amy Schumer, Olivia Munn i inne gwiazdy protestują Zamysł Sądu Najwyższego, by unieważnić obecne prawo aborcyjne w USA, wstrząsnął Ameryką. Przed gmachem SN trwają protesty, gwiazdy biją na alarm. W Stanach Zjednoczonych z kolei trwają zakusy sędziów amerykańskiego Sądu Najwyższego, by zakazać aborcji. To trochę bardziej skomplikowane. Sąd Najwyższy nie zakaże aborcji, ale sędziowie chcą wycofać gwarancję prawa do aborcji z konstytucji. W 1973 roku wprowadzono zapis o ochronie prawa każdej obywatelki USA do przerwania ciąży do 12. tygodnia. To takie gwarantowane minimum, a jeśli któryś stan chciał ten okres wydłużyć, mógł to zrobić przepisami lokalnego prawa. Teraz istnieje ryzyko, że gdy to konstytucyjne prawo zostanie zniesione, każdy stan wprowadzi własne prawo aborcyjne. Prognozy mówią o tym, że aż w 26 stanach zostanie wprowadzony całkowity zakaz aborcji. Najlepszy dostęp pozostanie w Kolorado czy Kalifornii. W bogatych stanach. Właśnie. To są zamożne stany rządzone przez liberalnych polityków. Wiele osób w potrzebie mieszka w środkowej czy południowej części USA i one pewnie stracą dostęp do aborcji. Zobacz, jak zmienia się rzeczywistość aborcyjna na świecie. W Kolumbii niedawno wprowadzono bardzo liberalne prawo. W Argentynie i Meksyku to samo. A z drugiej strony mamy Stany Zjednoczone, ogromny kraj, który jest punktem odniesienia dla reszty świata i kojarzy nam się z obroną wolności. Mnie cieszy, że Amerykanki uczą się od kobiet z krajów, w których aborcja jest zakazana, jak sobie radzić... Czytałam nawet mediach w amerykańskich, że najwięcej mogłyby nauczyć się od Polek. Już się uczą! Udzieliłyśmy niedawno wywiadu do „The New Yorker”, w którym radzimy, czego amerykańskie organizacje feministyczne mogą nauczyć się od Aborcji Bez Granic. Ale ta nauka trwa od dawna. Jesteśmy od lat w kontakcie z amerykańskimi aktywistkami, czerpiemy od siebie nawzajem. Amerykanki dowiedziały się o aborcji farmakologicznej od aktywistek z Argentyny, Meksyku, a także od nas. I dziś mówią wprost: „Jeśli zmieni się prawo, będziemy szmuglować tabletki z Meksyku”. Międzynarodowa solidarność kobiet jest niesamowita. Widzimy ją też u nas na linii Polska – Ukraina. Jeszcze rok temu to Polki jeździły do Ukrainy po mizoprostol. A teraz Ukrainki są w Polsce... I te w niechcianych ciążach są przerażone. Często słyszymy od nich, że przyjeżdżają do Polski pracować, studiować, że Polska jest w Unii Europejskiej, jesteśmy dla nich wzorem progresywnego kraju, a nie mamy legalnej aborcji. Nie mogą w to uwierzyć. „Legalna aborcja bez kompromisów”: co jest w projekcie ustawy? Rozmawiamy przed pierwszym czytaniem w Sejmie obywatelskiej ustawy Legalna Aborcja Bez Kompromisów. Byłaś w grupie kobiet, które ją przygotowały. Jesteś zadowolona z tego projektu? Ja ogólnie mam problem z ustawami aborcyjnymi, bo uważam, że nie powinno ich być, jak nie ma ustawy o... ...usuwaniu ósemek? A to dużo bardziej niebezpieczny zabieg niż aborcja farmakologiczna w pierwszych 12 tygodniach ciąży! Tak, uważam, że pewne usługi medyczne są nadmiernie upolitycznione, ale wiem, że nie da się od sytuacji, która jest teraz, przejść do całkowitej dekryminalizacji, czyli braku ustawy. Żeby nie było ustawy i żeby aborcja była traktowana jak każda inna usługa medyczna, musiałoby dojść do rewolucji w środowisku medycznym. To lekarze powinni lobbować za taką zmianą. Na razie nie mamy wsparcia lekarzy, bo ci wolą dopisywać kolejne warunki i zasady, żeby móc poruszać się w granicach prawa. Sytuacja nieregulowana prawem jest dla nich trudna do wyobrażenia. Na pewno Legalna Aborcja Bez Kompromisów jest ważnym krokiem ku idealnej sytuacji, czyli braku ustawy. Jestem zadowolona z tego projektu, bo może przysłużyć się destygmatyzacji aborcji. To prawo z 1993 roku sprawia, że wiele osób myśli o aborcji źle, nawet te, które jej potrzebują. Kobiety obwiniają się za przerwanie ciąży, wstydzą się. Chciałabym, żeby w Sejmie odbyła się wreszcie prawdziwa debata o aborcji. Nie o płodach i zarodkach czy kiedy zaczyna się życie. Nie o tym, kiedy aborcja jest dobra, a kiedy zła – to jest rozmowa o wartościach i każdy ma swoje. A rzeczywistość aborcyjna wygląda tak, że kobiety w Polsce przerywają ciążę i wiedzą, jak to robić. Prawo nie zmienia dostępu do aborcji. Sprawia tylko, że jest wstydliwa, droga, trudniejsza. Chciałabym, żebyśmy zaczęli rozmawiać o kobietach. Jak to jest mieć 16, 30 czy 40 lat, mieszkać w Polsce i zajść w niechcianą ciążę. Co wtedy robi kobieta, jak rozwiązuje problem. Nasza ustawa wprowadza legalną aborcję na życzenie do 12. tygodnia, a później dopuszcza aborcję w szczególnych przypadkach. Do tego w przypadku ciąży z gwałtu znosi obowiązek potwierdzenia przez prokuraturę, że doszło do przemocy seksualnej. I znosi też odpowiedzialność karną osób pomagających w aborcjach. Chciałabym, żeby politycy nas wysłuchali i na podstawie historii kobiet podjęli odpowiedzialną decyzję. „Legalna aborcja. Bez kompromisów”: projekt trafił do Sejmu. Natalia Broniarczyk z mównicy poinstruowała, jak zrobić aborcję w domu Przełomowy moment. W nocy z 22 na 23 czerwca w Sejmie odbyło się pierwsze czytanie projektu ustawy obywatelskiej liberalizującej prawo aborcyjne w Polsce. Wystąpienie Natalii Broniarczyk z Aborcyjnego Dream Teamu przejdzie do historii: z mównicy padła instrukcja, jak w warunkach domowych, metodami farmakologicznymi, zakończyć ciążę. Wierzysz, że to możliwe? Tak. Pod projektem obywatelskim ustawy podpisało się 200 tysięcy osób i to w trakcie pandemii. Najnowszy sondaż OKO.press mówi, że 66 proc. osób w Polsce popiera legalną aborcję na życzenie do 12. tygodnia ciąży. Wśród tych 66 proc. jest mnóstwo młodych ludzi. To dla nich prawo powinno zostać zmienione. Jestem świadoma, jak rozkładają się siły w Sejmie. Ale wierzę, że śmierć Izy z Pszczyny czy Agnieszki z Częstochowy skłoniła do zmiany zdania również polityków prawicy, którzy nie chcą mieć krwi na rękach. Jest bardzo realne, że ustawa nie przejdzie, ale wierzę w debatę. Po debacie będzie nas więcej niż 66 proc. i następny projekt będzie trudniej odrzucić. Jeśli nie uda się teraz, będziemy próbować za pół roku i za rok. Do skutku. Cały wywiad Angeliki Kucińskiej z Natalią Broniarczyk możecie przeczytać w wakacyjnym numerze GLAMOUR, który trafił do sprzedaży 23 czerwca.