Świadomy sen – co to jest i jak go wywołać? 3 techniki pomagające śnić świadomie
Świadomy sen to nienowe pojęcie. Ludzkość od dawien dawna szuka sposobów na to, jak kontrolować marzenia senne, by lepiej wypoczywać, rozwiązywać problemy i poznawać siebie. Jak mieć świadomy sen i czy można go wywołać za pierwszym razem? Istnieją techniki, które pomagają to osiągnąć. Jaki jest najłatwiejszy sposób na świadomy sen? I czy to w ogóle jest bezpieczne?
W tym artykule: Świadomy sen – czym jest? Fazy snu a świadomy sen Jak wywołać świadomy sen? Techniki Jak kontrolować sny? Technika MILD Jak śnić świadomie? Metoda WBTB Jak mieć świadomy sen? Prosty sposób WILD Czy świadomy sen jest bezpieczny? Świadomy sen – czym jest? Świadomy sen (ang. Lucid Dream, LD), nazywany również też snem jasnym, to inaczej marzenia senne (czy senna projekcja), które możemy kontrolować. Pozwala kreować własne scenariusze, których jedynym ograniczeniem jest nasza wyobraźnia. Zjawisko to zostało po raz pierwszy opisane w 1913 roku przez holenderskiego psychiatrę, Frederika van Eedena, w artykule „A Study of Dreams”. Nauka potwierdziła istnienie świadomego śnienia w latach 70. XX wieku, kiedy Alan Worsley i Keith Hearne przeprowadzili przełomowy eksperyment, badający ruch gałek ocznych osób śniących. Fazy snu a świadomy sen Według ekspertów i ekspertem świadome sny najczęściej pojawiają się w fazie snu REM (z ang. rapid eye movement), inaczej snu paradoksalnego, czyli w fazie, w której występują szybkie ruchy gałek ocznych. Na tym etapie obserwowana jest wysoka aktywność mózgu, oddech nie jest regularny nieregularny, wzrasta częstość skurczów serca, pojawiają się marzenia senne. Stadium REM pojawia się okresowo, w epizodach, powtarzając się zazwyczaj co 90 minut, trwając 5-30 minut, u młodych osób zajmując ok. 25 procent snu. Marzenia senne: czym są i jak je objaśniać? Co oznacza ich brak? Marzenia senne są fascynujące. Właśnie dlatego wyjaśniamy, czym są, jak długo trwają oraz w jaki sposób można je interpretować. Co więcej, podajemy przykłady popularnych snów, a także tłumaczymy, o czym świadczy brak marzeń sennych. Jest się czym martwić? Jak wywołać świadomy sen? Techniki Zdarzyło ci się przebudzić w środku snu i wrócić do przerwanego marzenia, niekiedy wpływając na jego dalszy przebieg? A może kładłaś/kładłeś się do łóżka z określoną intencją, która zmaterializowała się w sennej projekcji? Osoby doświadczone w temacie twierdzą, że spisując konkretne założenia na kartce, możemy pobudzić wyobraźnię do tego, aby podsunęła nam rozwiązania podczas snu. Jak mieć świadomy sen za pierwszym razem i czy to w ogóle możliwe? Co człowiek, to oczywiście inna sytuacja. Istnieją jednak sprawdzone techniki, które pomagają śnić świadomie. Mowa m.in. o sposobach takich jak MILD, WBTB czy WILD. Na czym polegają? Jak kontrolować sny? Technika MILD Technika MILD (Mnemonic Induction of Lucid Dreams) została opracowana przez Stephena LaBerge’a, amerykańskiego psychofizjologa. Zakłada głębsze wykorzystanie autosugestii poprzez przypominanie sobie podczas snu, że rzeczywiście śnimy. Metoda LaBerge’a wykorzystuje pamięć prospektywną, czyli dotyczącą zapamiętywania planów i zamiarów. Zakłada trening pamięci na jawie, aby móc przenieść korzyści metody do snu. Metoda MILD sprowadza się do pamiętania o tym, aby uświadomić sobie fakt śnienia. Ważną rolę odgrywa motywacja oraz tworzenie skojarzeń między zamiarem a przyszłym zdarzeniem. Jeżeli ustalimy konkretny symbol lub motyw, który powtarza się w naszych snach, możemy nauczyć się kwestionowania rzeczywistości za każdym razem, gdy go napotkamy. Technika MILD sprowadza się więc do powtarzania, że będziemy świadomi faktu śnienia i zapamiętamy jak najwięcej snów. Trening należy wykonywać przez co najmniej tydzień, w połączeniu z metodą WBTB. Co oznaczają sny o kimś i sny z tą samą osobą? Wyjaśniamy znaczenie tego rodzaju marzeń sennych, a także wskazujemy popularne interpretacje Zdarza się, że pewne osoby (znajome albo nie) często pojawiają w naszych snach. Dlaczego tak się dzieje i co to właściwie oznacza? Czy mamy powody do zmartwień, jeśli śnimy o ex? Odpowiadamy na najważniejsze pytania i wskazujemy popularne interpretacje – nie wszystkie są tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Jak śnić świadomie? Metoda WBTB Sposób WBTB (ang. Wake – Back to Bed) polega na przebudzeniu się po kilku godzinach snu i ponownym zaśnięciu. Ważne jest, aby obudzić się pod koniec fazy REM, najlepiej po 6 lub 7,5 godzinach snu. W ten sposób nie zaburzymy cyklu snu, który powtarza się co 90 minut. Po przebudzeniu należy nie zasypiać przez 15-45 minut. Możemy poczytać książkę czy zrobić medytację, upewniając się, że nie rozbudzamy się zbyt gwałtownie. Następnie spróbujmy znowu zasnąć, przypominając sobie sen, z którego się wybudziliśmy. Na tym etapie warto połączyć WBTB z techniką MILD, powtarzając sobie niczym mantrę, że będziemy mieć świadomość faktu śnienia. W ten sposób zwiększamy szansę na to, że uda nam się kontrolować przebieg swojego snu. Jak mieć świadomy sen? Prosty sposób WILD Metoda WILD (ang. Wake Induced Lucid Dream) to jedna z najskuteczniejszych, ale też najtrudniejszych metod na wywołanie świadomego snu. Polega na bezpośrednim wejściu w fazę REM, bez utraty świadomości. W ten sposób wprowadzamy się w stan „Mind Awake/Body Asleep”, czyli „Umysł czuwa/Ciało śpi”. Warto zaznaczyć, że nie jest to metoda dla początkujących i wymaga systematycznej, czasem nawet wielomiesięcznej praktyki. Można stosować ją o dowolnej porze dnia, pod warunkiem, że jesteśmy senni. Metoda zakłada wejście w stan głębokiego relaksu, aby uspokoić umysł i przygotować się do snu. Możemy skorzystać z relaksacji Jacobsona, słuchania białego szumu czy technik oddechowych. Po pewnym czasie zaczniemy doświadczać konkretnych odczuć, takich jak wrażenie falowania, wirowania, nagłego zimna czy gorąca. Będą to sygnały, że powoli zasypiamy. Na tym etapie mogą pojawić się tzw. hipnagogi, czyli wrażenia wizualne lub dźwiękowe w postaci form, kolorów, znajomych głosów. Oznaczają, że nie tylko nasze ciało, lecz także umysł zaczyna zasypiać. Istotne jest, aby nie stracić wtedy świadomości i nie popaść w błogi sen. Hipnagogom często towarzyszy także paraliż senny, czyli porażenie mięśni przy jednoczesnym zachowaniu pełnej świadomości. To naturalny mechanizm, który zapobiega mimowolnym ruchom ciała podczas snu. Jeżeli zależy nam na sukcesie metody WILD, musimy przejść przez ten stan bez wybudzania się w pełni. Jak się wysypiać? Przedstawiamy 8 sposobów na dobry i spokojny sen Czy świadomy sen jest bezpieczny? W 2015 roku specjaliści z Instytutu Psychiatrii im. Maxa Plancka zbadali mózgi śniących osób w czasie czuwania, a także zwykłego i świadomego snu. Użyli funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, sprawdzając, które rejony mózgu pobudzają się w poszczególnych fazach. Wyniki badań opublikowane na łamach „Journal of Neuroscience” dowiodły, że ludzie skłonni do świadomego śnienia cechują się większą objętością przedniej części kory przedczołowej w mózgu. To obszar kontrolujący świadome procesy poznawcze i odgrywający znaczącą rolę w autorefleksji. Korzyści dla rozwoju nauki są więc niezaprzeczalne. Dzięki badaniu mózgów osób śniących świadomie naukowcy mogą lepiej zrozumieć działanie ludzkiej świadomości. Pojawiają się jednak przeciwnicy, którzy mają wątpliwość, czy świadomy sen jest bezpieczny. Ostrzegają oni przed zagrożeniami zdrowotnymi, takimi jak zapętlenie się w snach, zaburzenia snu czy chroniczne zmęczenie. Praktykowanie świadomego snu może nie być najlepszym pomysłem dla osób doświadczających zaburzeń psychicznych lub schorzeń układu krążenia. I choć może być to doskonała metoda eksplorowania własnej świadomości, warto być uważnym i przygotowanym na możliwe konsekwencje. Sennik: woda. Co oznacza sen o wodzie? Co według sennika znaczy woda? Może być tajemnicza i spokojna, jak również wzburzona i niebezpieczna. Sprawdź, jakie znaczenie przypisuje się snom w których pojawia się woda i co wróży pojawienie się wody w twoim śnie. Na wstępie zaznaczamy, że ważny jest kontekst snu.
Toksyczna pozytywność – czym jest? I jak nie wspierać, by nie pogorszyć sytuacji?
Czym jest toksyczna pozytywność? Jak ją rozpoznać? Co tej pozytywności takiego niepozytywnego? „Głowa do góry”, „myśl pozytywnie” czy „mogło być gorzej” to jedne z wielu komunikatów, których powinniśmy unikać, jeśli chcemy okazać komuś wsparcie. Jakie jeszcze słowa mogą okazać się toksyczne? Wywoływać presję?
W tym artykule: Dlaczego używamy toksycznie pozytywnych komunikatów? Skutki toksycznej pozytywności Jak mądrze wspierać i pocieszać? Toksyczna pozytywność to przekonanie, że niezależnie od tego, w jak trudnej sytuacji się znaleźliśmy, powinniśmy zachować pozytywne nastawienie. I nie ma to zbyt wiele wspólnego z psychologią pozytywną. Taka postawa prowadzi do całkowitego zamrożenia i unieważnienia trudnych emocji na rzecz przyklejonego do twarzy uśmiechu. Hasła, po których możemy rozpoznać toksyczną pozytywność, to m.in. „radość to wybór”, „positive vibes only”, „wszystko będzie dobrze” czy „głowa do góry”. Wymuszony optymizm prowadzi do tego, że demonizujemy trudne odczucia. Zamiast świadomie przeżywać emocje podstawowe, takie jak smutek czy złość, zaczynamy unikać ich jak ognia albo szukać natychmiastowych rozwiązań. A to z kolei rodzi poważne konsekwencje dla naszego zdrowia psychicznego. Dlaczego używamy toksycznie pozytywnych komunikatów? Jednym z powodów może być kultura, która zaszczepia w nas sztucznie pozytywne nastawienie. – Skoro wszyscy wokół nas twierdzą, że pozytywne myślenie pozwala rozwiązać wszystkie problemy, to nabieramy przekonania, że jest to rzeczywiście skuteczna metoda regulacji emocjonalnej. Dodatkowo media społecznościowe przyspieszają tempo rozwoju tego zjawiska. W efekcie, kiedy 1500 naszych wirtualnych znajomych stosuje takie komunikaty, trudno jest nam nie uwierzyć, że może mają rację – opowiada Joanna Gutral, psycholożka, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna i współtwórczyni portalu psychoedukacyjnego Zdrowa Głowa. Nie bez znaczenia jest ludzka potrzeba znajdowania rozwiązań. Kiedy bliska osoba zwraca się do nas z problemem, automatycznie wyszukujemy odpowiedzi. Używamy czasem bezużytecznych powiedzeń takich jak: „Do wesela się zagoi”. – To wynika z poczucia bezradności. Jesteśmy w trybie działania i chcemy coś natychmiast zrobić. A przecież emocje trzeba czuć, a nie coś z nimi robić. Jeżeli czuję smutek lub przygnębienie, to adaptacyjnym zachowaniem będzie płacz, otulenie się kocem czy obejrzenie ulubionego serialu – dodaje ekspertka. Stłumiona i nieprzeżyta emocja nigdzie nie odejdzie. Wręcz przeciwnie, wróci do nas ze zdwojoną siłą przy okazji kryzysu. Skutki toksycznej pozytywności „Kiedy mówisz komuś, żeby myślał pozytywnie, tak naprawdę mówisz, że twój komfort jest ważniejszy niż jego rzeczywistość” – twierdzi Susan David, psycholożka z Harvard Medical School i autorka książki Sprawność emocjonalna. Używając pozytywnych komunikatów w odpowiedzi na trudne przeżycia, unieważniamy emocje drugiej osoby. – Jeżeli czuję, że zbiera mi się na łzy, a ktoś mówi mi, że nie ma co płakać, to zaprzecza tym samym emocjom, które odczuwam. W efekcie nie mogę ich walidować, czyli utwierdzać się w przekonaniu, że to, co czuję, jest prawidłowe – tłumaczy Joanna Gutral. W ten sposób uczymy się, że opinia innych ludzi jest ważniejsza niż nasze odczucia. A stąd krótka droga do samounieważnienia, czyli praktyki podważania własnych uczuć. Media społecznościowe potęgują także poczucie wyobcowania i wstydu. Jeżeli wszyscy na Instagramie są piękni i szczęśliwi, to mój smutek staje się dla mnie niezrozumiały. Zaczynam kwestionować swoje emocje. – Przeglądając media społecznościowe, musimy zrozumieć, że porównujemy własne kulisy do cudzej sceny – dodaje psycholożka. W obliczu całego spektrum możliwych emocji nie możemy oczekiwać, że będziemy odczuwać jedynie szczęście. – Do podstawowych emocji zaliczamy złość, radość, lęk, wstręt i smutek. Tylko jedna z nich jest pozytywna. Moi pacjenci często przychodzą do mnie z intencją, żeby skasować wszystkie trudne emocje na rzecz tych pozytywnych. To nie jest możliwe. Nawet w dobrym życiu będą elementy, które nas zezłoszczą lub zasmucą – mówi ekspertka. W przypadku utraty bliskiej osoby czy rozpadu relacji prawidłową reakcją organizmu jest smutek. Tak samo jak odczuwanie złości, kiedy ktoś nadepnie nam na odcisk. Emocje informują nas o stracie czy przykrym zdarzeniu. Ich unieważnianie odbiera nam więc możliwość świadomego doświadczania życia. Blokując trudne emocje i odczuwając jedynie te pozytywne, możemy doprowadzić do całkowitego zobojętnienia. – Jeżeli nic nas nie smuci, nie złości czy nie niepokoi, to nic nas też nie będzie cieszyć. Wtedy tracimy część ważnego doświadczenia, o którym pisze Steven C. Hayes w „Umyśle wyzwolonym”. Żeby żyć, musimy doświadczać wszystkich emocji. W ten sposób tworzymy kontrasty i dostajemy informację na temat tego, co nas w życiu cieszy, co smuci, a co jest dla nas ważne – opowiada Gutral. Skupiając się na informacyjnej roli emocji, możemy lepiej poznać siebie i własne potrzeby. Jak mądrze wspierać i pocieszać? Kiedy ktoś dzieli się z nami trudnymi przeżyciami, nie musimy od razu wynajdywać rozwiązań. – Wystarczy zadać proste pytanie: czy jest coś, co mogę dla Ciebie zrobić? Wtedy mamy szansę dowiedzieć się, czego druga osoba potrzebuje. Naszą rolą nie jest pomoc terapeutyczna, lecz zwykła, nieoceniająca obecność. Możemy wesprzeć za pomocą walidacji i przyzwolenia na to, żeby druga osoba czuła to, co rzeczywiście czuje. To da jej poczucie bezpieczeństwa i świadomość, że ma na kogo liczyć – tłumaczy ekspertka. Równie wspierającym zachowaniem będzie odzwierciedlenie w komunikacji. Mówiąc: „Widzę, że przeżywasz coś trudnego” albo „Widzę, że Cię to smuci lub złości”, sprawiamy, że odczuwane emocje stają się prawomocne. Należy zwrócić szczególną uwagę na to, aby nie umniejszać, jeżeli czyjaś reakcja lub emocja nie pokrywa się z naszym doświadczeniem. Ważne jest także sprzeciwianie się stereotypom. – Osoby wszelkiej płci czy identyfikacji mogą płakać. Powiedzenia typu „chłopaki nie płaczą” są szkodliwe. Musimy budować atmosferę akceptacji i pełnej otwartości – dodaje. Uważajmy także na to, co mówimy. Osoba, która przeżywa dużo emocji, nie jest od razu borderline. Gorszy dzień nie równa się depresji, a trudne wspomnienie nie oznacza PTSD. – Takie stwierdzenia są krzywdzące dla osób, które zmagają się z daną diagnozą – stwierdza. W obliczu trudnej sytuacji mamy także prawo nie wiedzieć, jak pomóc. Nie jesteśmy psychoterapeutami dla naszych bliskich. Możemy jednak okazać wsparcie, pomagając znaleźć odpowiedniego specjalistę albo wyrażając troskę. Oferujmy wsparcie w takim zakresie, w jakim mamy możliwość. Pamiętajmy jednak, aby wystrzegać się pozytywnych frazesów. Zamiast tego praktykujmy obecność, uważność, empatię i uprawomocnienie naszych nierzadko trudnych emocji. Jeżeli zainteresował was temat toksycznej pozytywności, to koniecznie posłuchajcie rozmowy Dr. Susan David z Brené Brown w podcaście „Dare to Lead”. Głód skóry, czyli o zmysłowym odbiorze rzeczywistości Potrzebujemy czterech dotyków dziennie, by przeżyć, ośmiu, by zachować zdrowie i dwunastu, żeby być szczęśliwymi.
Rozmowa z Adwoą Aboah, nową ambasadorką-aktywistką Rimmel London
Światowej sławy brytyjska modelka i działaczka społeczna dołączyła do Rimmel London, aby wspólnie promować swobodne wyrażanie siebie i indywidualizm. Z tej okazji porozmawiałyśmy o sile kobiet, pewności siebie, uważnym słuchaniu i życiu w zgodzie ze sobą.
Kama Wojtkiewicz: Gratuluję Twojej nowej współpracy z Rimmel London jako globalna ambasadorka-aktywistka marki. Jak się czujesz i co wspólnie szykujecie? Adwoa Aboah: – Dziękuję. Jestem bardzo szczęśliwa i dumna ze współpracy z Rimmel. Przed nami naprawdę świetne projekty. Nie mogę sobie wyobrazić lepszej i bardziej ikonicznej marki. Rimmel funkcjonuje na rynku od lat, dzięki czemu ma niezwykle lojalną społeczność. Wierzę, że mogę wnieść coś nowego od siebie. Jestem podekscytowana, że mogę być częścią marki, która stale się zmienia i rozwija. Ważną częścią tożsamości Rimmel jest oryginalność i wyrazisty indywidualizm. Zauważyłam, że te wartości przejawiają się także w Twoich działaniach. Jesteś w pełni sobą i nie podążasz ślepo za rozkazami czy oczekiwaniami innych. – Dla mnie najważniejsza jest możliwość swobodnego wyrażania siebie i bycia w zgodzie ze sobą, a także podejmowania decyzji po swojemu. Jeśli ktoś ma potrzebę dopasowania się, to też jest jak najbardziej w porządku. Przecież nie istnieją sztywne zasady mówiące nam, jak powinnyśmy się wyrażać, zarówno kreatywnie, jak i prywatnie. Dlatego postanowiłam dołączyć do Rimmel, bo chcę być częścią marki, która odpowiada na współczesne problemy, słucha innych z uważnością, okazuje współczucie i myśli innowacyjnie. Zależy mi na tym, aby być sobą również w kontekście podejścia do urody i pielęgnacji. W rozmowach na Twojej platformie Gurls Talk kierujesz się współczuciem i otwartością na drugiego człowieka. Dlaczego oddajesz głos osobom, które zazwyczaj nie zostały odpowiednio wysłuchane? – Opowiadanie swoich unikatowych historii odgrywa niezwykle istotną rolę w tym, jak postrzegamy siebie, naszą życiową drogę i napotkane lekcje. Potrzebujemy empatii, aby stać się w pełni ludźmi. Świat stawia nam wiele wyzwań, szczególnie młodym kobietom. I nie mamy na to często wpływu. Możemy jednak sprawić, że ta podróż przez życie będzie bardziej czuła i życzliwa, jeśli zrobimy przestrzeń na rozmowę o tym, co się u nas dzieje, co nas trapi. Żałuję, że jako nastolatka nie miałam bezpiecznego miejsca, w którym mogłam swobodnie rozmawiać o swoim pierwszym razie, miesiączce, stanach lękowych, poczuciu bycia niewystarczającą, zakompleksioną, czy niepewną siebie. Mogę tak wymieniać bez końca. W Gurls Talk staramy się tworzyć właśnie taką przestrzeń. Jesteśmy kierowaną przez społeczność organizacją non-profit. To oznacza, że członkinie naszej wspólnoty decydują o tematach, które podejmujemy, a następnie rozmawiają ze sobą w zupełnie inny sposób, niż robiło się to kiedyś. I choć problemy pozostają te same, sposób wyrażania siebie diametralnie się zmienił. W dzisiejszych czasach posługujemy się językiem, który dodaje nam siły i odwagi. Zmienił się też sposób komunikacji. W dobie mediów społecznościowych młode kobiety są stale pod presją porównywania się. Zazwyczaj do osób, których wizerunek jest nieosiągalny. Społeczność, która może Cię w tym wesprzeć, zamiast sprawiać, że czujesz się niewystarczająca, to coś niezwykle cennego. – Przed nami jeszcze długa droga, jeśli chodzi o media społecznościowe. Czuję, że za mało się o tym rozmawia, ale wierzę, że to się jeszcze zmieni. Potrzebujemy więcej troski i uważności na siebie nawzajem. W swoich działaniach na mediach społecznościowych promujesz także siłę kobiet. Dlaczego uważasz to za ważne? – Kobiety przez wiele lat nie miały okazji, aby dzielić się swoją perspektywą na otaczającą rzeczywistość. Dlatego wzmacnianie naszej pozycji w świecie jest tak istotne. Całe szczęście to zaczyna się dziać, patrząc np. na to, jak kobiety zjednoczyły się wokół tragicznej śmierci Sary Everard. Zamiast posłusznie słuchać się nakazów mówiących nam, jak mamy się ubierać, zaczęłyśmy stawiać granice. Bo nikt oprócz nas nie wie, jakie to uczucie, kiedy nocą wracamy do domu. Dzięki temu, że jednoczymy się w tym doświadczeniu, możemy przedefiniować zastane normy. Jestem częścią tego ruchu, choć nie wiem, czy swoją postawą wzmacniam innych. Po prostu kocham łączyć się z kobietami i razem walczyć o dobrą zmianę na świecie. Dla młodych osób wyrażanie swojej indywidualności jest również niezwykle istotne. Jako kobiety jesteśmy społecznie tresowane do tego, aby wiecznie nakładać na siebie ograniczenia. Trudno jest więc pozwolić sobie na wolną ekspresję. Czy pomimo to udaje Ci się wyrażać siebie i swoją kreatywność? – Staram się mieć otwartą głowę. Moja historia nauczyła mnie być bardziej uważną na swoje ego i autokrytykę. Mam w sobie mnóstwo empatii, dzięki niesamowitym ludziom, którzy pojawili się na mojej drodze. Wyrażam siebie poprzez podejmowanie trudnych i często tabuizowanych tematów. To ogromna część mojej tożsamości. Zawsze staram się mówić z miejsca szczerości i prawdy. To podejście przejawia się także w moim sposobie ubierania się, makijażu, czy pielęgnacji. Otaczam się ludźmi, którzy tworzą bezpieczną przestrzeń do tego, aby być sobą. Dzięki temu mogę pozwolić sobie na pełną autentyczność. A to niełatwe, kiedy bierzesz udział w wielu komercyjnych projektach, gdzie jesteś ciągle oceniana. Musisz twardo stąpać po ziemi, pamiętając, kim jesteś i w jakim kierunku zmierzasz. – Wiele osób dziwi się, że mam odwagę, aby dzielić się swoją historią publicznie. W moim odczuciu wystarczy zadać odpowiednie pytanie. Nie jesteśmy wystarczająco ciekawi drugiego człowieka. Pytamy się kogoś o samopoczucie, a potem nie słuchamy nawet odpowiedzi, bo często nas to nie obchodzi. W rozmowie jestem niczym otwarta księga, ale tylko jeśli czuję się bezpiecznie i wiem, że druga osoba mnie słucha. Bez dialogu, w którym oboje się odsłaniamy, to nie zadziała. W ramach rozmów w Gurls Talk staramy się pytać o wzajemne samopoczucie, problemy, emocje, sytuację w domu. I przede wszystkim słuchamy się nawzajem. Słuchanie bez oceniania, bo przecież człowiek nie otworzy się razem ze swoimi lękami, jeśli czuje się oceniany. Czy jest coś, co chciałabyś powiedzieć naszym czytelniczkom, aby zainspirować je do podążania własną ścieżką i decydowania w zgodzie ze sobą? – Nie chciałabym wypowiadać się w imieniu wszystkich kobiet, bo każda z nas niesie swoją historię i pochodzi z innego środowiska. Na pewno chcę zachęcić Was do bycia czułymi wobec samych siebie. Nic nie wydarza się z dnia na dzień. Często potrzeba czasu, aby poczuć się dobrze w swojej skórze. Zdobywanie pewności siebie to nieustanny proces. To normalne, że nie czujemy się dobrze każdego dnia – ja z pewnością tak mam. Dlatego staram się być szczera ze sobą i z innymi, co od razu sprawia, że spotykam się z ludźmi z zupełnie innego miejsca. Jestem tylko człowiekiem i nie chcę sprzedawać wizji perfekcyjnego wizerunku, który, tak jak powiedziałaś, jest zupełnie nieosiągalny. Chciałabym za to zaprosić czytelniczki do tego, aby zastanowiły się, na co zasługują i gdzie leży ich poczucie własnej wartości. To nadaje zupełnie inny kierunek wszystkiemu, co później się wydarza. Kiedy uczymy się stawiać wyraźne granice, nasze życie zmienia się na zawsze, bo lepiej poznajemy własne możliwości. Jeśli chodzi o rozmawianie na trudne tematy, apeluję o cierpliwość. Otworzenie się często wymaga czasu, dlatego najpierw warto zastanowić się, czy mamy gotowość do opowiadania o trudnych momentach z naszego życia. Nie ma pośpiechu, aby mieć już wszystko poukładane. Jeśli wydaje Wam się, że inni doskonale wiedzą, czego chcą, to jesteście w błędzie. Wszyscy płyniemy tą samą łodzią. Czy zrozumienie tych wszystkich rzeczy zajęło Ci dużo czasu? – Nadal próbuję to wszystko zrozumieć, bo ciągle pojawiają się nowe przeszkody na drodze (śmiech). Sposób, w jaki patrzę na swoją historię, bardzo się zmienił. Zrozumiałam, że nadal są pewne aspekty mojego życia, które wymagają opieki. Niektórych muszę nauczyć się na nowo, a niektóre potrzebują iść w zapomnienie. Mogę jednak śmiało powiedzieć, że nigdy nie znałam siebie tak dobrze jak teraz. Jest więc nadzieja! Materiał powstał we współpracy z marką Rimmel London. Zdjęcia – Rimmel London
Muzyczny świat fotografii według lokalnych ambasadorek PUMA Mayze. Rozmowa z Dagmarą Szewczuk i Kasią Mikołowicz
Fotografują artystów młodej fali, najpopularniejszych raperów i raperki. Każda z nich ma swój unikatowy styl, który doprowadził do współprac z Quebonafide, Matą, Darią Zawiałow czy Pezetem. Z okazji premiery modelu butów PUMA Mayze porozmawiałam z fotografkami Dagmarą Szewczuk i Kasią Mikołowicz o fotografii koncertowej, wyrażaniu emocji w kadrach i wolności. Zajrzyjcie także do tanecznych playlist, które dziewczyny stworzyły specjalnie na tę okazję!
Kama Wojtkiewicz: Czym różni się praca z muzykami od pracy z modelkami? Jest łatwiejsza, czy wręcz przeciwnie? Kasia Mikołowicz: Praca z artystami charakteryzuje się tym, że podczas sesji to oni są najważniejsi i dyktują charakter zdjęć. Staram się pamiętać o zachowaniu ich stylu i muzyce, którą tworzą. Praca z modelkami jest luźniejsza. Mogę stworzyć całą koncepcję kreatywną pod siebie, od zera. Dagmara Szewczuk: Mam szczęście, że pracuję z artystami, z którymi dość szybko nawiązuję kontakt i łapiemy wspólne flow. Łatwo nam poczuć się nawzajem. Wszyscy ludzie, którzy stają przed moim obiektywem, są na swój sposób wyjątkowi. Mają swój indywidualny charakter i charyzmę. Właśnie to próbuję wychwycić na zdjęciach. W większości przypadków słucham muzyki tych artystów na co dzień. Obcuję z tym, jak wyrażają siebie w piosenkach, co też jest pomocne w pracy. A skoro ich słucham, to w jakiś sposób ich twórczość do mnie przemawia, utożsamiam się z nią, więc też i z samym artystą. A czego szukacie w swoich kadrach? Jaki element musi się pojawić, żebyście były zadowolone ze zdjęcia? D.S.: Najważniejsze są dla mnie emocje. Uwielbiam bawić się też światłem. Jeżeli jest to możliwe, lubię szukać symetrii w swoich zdjęciach. Czuję się wtedy wyjątkowo usatysfakcjonowana (śmiech). K.M.: Szukam prawdy, oryginalności i czegoś ekstra, co sprawi, że zdjęcie stanie się wyjątkowe. Obie fotografujecie artystów zarówno podczas koncertów, jak i realizując koncepcje kreatywne do okładek albumów czy singli. Co Was najbardziej fascynuje w tego typu zleceniach? Czym różnią się od zwykłej fotografii portretowej? K.M.: Praca nad okładką do albumu muzycznego to bardzo złożony proces, który najbardziej mnie jara i nad którym pracuje najwięcej osób. Sam proces wymyślania pomysłów i tworzenia niezwykle rozwija kreatywność. Myślę jednak, że zwykły portret też może być super okładką! D.S.: Każdy rodzaj zlecenia jest inny i kręci mnie na swój sposób. Przy zdjęciach koncertowych mam ułamek sekundy, by złapać ten konkretny moment. Muszę być w odpowiednim miejscu o odpowiedniej porze. Często jestem w pełni skoncentrowana na tym, co dzieje się na scenie. Często też biegam spod sceny na scenę i tak w kółko, zmieniając obiektywy i ustawienia w sekundę, bo światło nagle się zmienia. Czasami mam tylko trzy pierwsze piosenki na zrobienie zdjęć. Wtedy muszę być bardzo uważna i skupiona, by móc wykrzesać jak najlepsze kadry. Robiąc zdjęcia do okładki singla, najczęściej jest to praca na cały dzień. To dla mnie wyjątkowo odpowiedzialne zadanie. Chcę, aby artysta był zadowolony z tego, jak wygląda jego okładka, bo to swego rodzaju wizytówka utworu. Zawsze staram się, aby zdjęcie oddawało emocje, które znajdujemy w piosence. Okładka płyty to dla mnie największe wyzwanie. Na takie zdjęcie składa się szereg przygotowań. Słucham utworów, poznaję artystę, dowiaduję się, jak on czy ona to widzi. Tworzymy wstępny zarys, organizujemy sesję zdjęciową i całą logistykę. Czasami artysta przychodzi z gotowym pomysłem, a czasem rzuca hasłami dotyczącymi klimatu okładki. Innym razem nie ma żadnej koncepcji. W tej pracy nie ma nudy i powtarzalności, dlatego tak bardzo to lubię! Artyści chętnie z Wami współpracują, bo obie reprezentujecie niezwykle unikatowy styl. Jak go odnalazłyście? K.M.: Od zawsze byłam indywidualistką i nie lubiłam robić tego, co wszyscy. Mam to chyba we krwi! D.S.: Praktyka, praktyka i jeszcze raz praktyka. Tak nauczyłam się robić zdjęcia, a potem je obrabiać. Jestem samoukiem i nigdy nie korzystałam z poradników. Praktyka jest dla mnie najważniejsza. Dzięki temu sami odkrywamy, co nam się podoba, zamiast kierować się wpojonymi przez innych schematami. Ktoś twierdzi, że nie można przyciąć na zdjęciu głowy czy ręki? Oczywiście, że można! Jeżeli tak to czujesz, to właśnie tak rób. Praca z jakim artystą najwięcej Cię nauczyła? Z jakiego zdjęcia jesteś najbardziej dumna? D.S.: Każdy artysta czegoś mnie nauczył. Każde kolejne zlecenie to dla mnie krok do przodu – w karierze, jak i własnym rozwoju. Najbardziej przełomowymi zdjęciami były te, które zrobiłam podczas kilku koncertów na trasie „Ekodiesel Tour” Taconafide. Zostałam dzięki nim zauważona przez większe grono ludzi i wszystko zaczęło się kręcić. Uwierzyłam, że fotografia może stać się moją pracą. Jestem też niezwykle dumna ze zdjęć G-Eaziego. Po tym wydarzeniu zdałam sobie sprawę, że nie ma rzeczy niemożliwych! Czy muzyka, której słuchacie, kreuje Wasz styl? Co Was inspiruje? D.S.: Tak, bardzo lubię muzykę, która niesie w sobie dużo emocji, jak np. utwory zespołu Coldplay, Eda Sheerana, Korteza, Dawida Podsiadło, Vito Bambino, Pawbeatsa czy Igora Herbuta. K.M.: Inspiruje mnie wszystko. Ludzie, muzyka, natura. Świat i otaczająca mnie rzeczywistość kreują mój styl. A moda? Jak dobrane stylizacje tworzą klimat Waszych zdjęć? D.S.: Moda jest dla mnie inspiracją, choć najważniejsze jest to, aby ciuchy były wygodne. Mam obsesję na punkcie sneakersów i zaczyna mi brakować na nie miejsca (śmiech). Stylizacje to nieodłączny i bardzo ważny element moich zdjęć. Można nimi wiele wyrazić. K.M.: Tak, zgadzam się. Moda jest dla mnie także istotna. Jest dużą częścią klimatu zdjęć. Ważne, żeby pasowała do bohatera lub bohaterki sesji. Ma być ubrany, a nie przebrany. Rozmawiamy przy okazji premiery najnowszego modelu PUMA Mayze. Czy Waszym zdaniem te buty sprawdzą się na każdym zdjęciu, zarówno koncertowym, jak i podczas sesji studyjnej? D.S.: Myślę, że tak. Prywatnie podoba mi się, że Mayze są na platformie. Z racji niskiego wzrostu zawsze muszę stawać na palcach, żeby dosięgnąć sceny i móc fotografować artystów. Taka budowa buta rozwiązuje mój odwieczny problem (śmiech). K.M.: Model Mayze dzięki swojemu uniwersalnemu dizajnowi łatwo dopasowuje się do każdej stylówki. To but na przeróżne okazje. Na koniec powiedzcie, czy macie jakieś fotograficzne marzenie? Artystę lub artystkę, których chciałybyście sfotografować? K.M.: Mam mnóstwo takich osób ze świata muzyki, ale nie tylko. Frank Ocean, Tyler, The Creator, Saweetie, Bella Hadid, Kendall Jenner. Mogłabym wymieniać bez końca! D.S.: Oczywiście! Moim największym marzeniem jest sfotografowanie Chrisa Martina i całego zespołu Coldplay. Wtedy będę spełniona. Chciałabym też zrobić zdjęcia Edowi Sheeranowi, bo od 10 lat jestem jego ogromną fanką. Popracowałabym z Taco Hemingwayem, Sokołem, Dawidem Podsiadło, Sanah czy Vito Bambino poza koncertami. Byłoby cudownie, gdyby przed moim obiektywem stanął… Cezary Pazura. Uwielbiam go! I wierzę, że kiedyś to się stanie, bo marzenia trzeba spełniać, a nie czekać, by same magicznie się spełniły! Playlista Dagmary Playlista Kasi Rozmowa powstała przy okazji premiery butów PUMA Mayze, odważnego modelu na wysokiej platformie, którego globalną ambasadorką jest wokalistka Dua Lipa. Na początku tego roku gwiazda uruchomiła wraz z marką platformę komunikacyjną She Moves Us, która celebruje kobiety promujące kulturę oraz sport. Mayze dostępne są w oficjalnych sklepach PUMA, za pośrednictwem PUMA.com oraz w wybranych sklepach partnerskich.
Głębokie relacje w czasach Instagrama – czy są możliwe?
Szybkość i dostępność relacji online pozwala łatwo nawiązać kontakt z wieloma osobami naraz. Zapominamy jednak, że każdy z nas promuje konkretny wizerunek siebie w sieci. Taki, który generuje zachwyt, potencjalne współprace i uznanie społeczne. Czy relacje tworzone z takiego miejsca mogą być prawdziwie intymne?
W tym artykule: Interakcja perfekcyjnych awatarów Cyfrowa bliskość Samotność w sieci Dzieląc się sobą w całości Jak to się stało, że nasz mózg jest w stanie pomieścić tysiące relacji i interakcji na dobę? Przecież rzeczywiste spotkanie z drugim człowiekiem ma swoje konkretne ramy – po paru dniach bycia stale wśród ludzi, czujemy naturalną potrzebę wycofania się do jaskini ciszy i samotności. Dlaczego ten sam schemat nie działa w sieci? Po 6 godzinach przeglądania zdjęć, komentowania i wchodzenia w dialog z obcymi ludźmi, nachodzi nas znajome uczucie wyczerpania i przebodźcowania. Zamiast uszanować własne granice, wracamy do odpisywania na wiadomości. Jesteśmy chronicznie przemęczeni i wypaleni ilością informacji do przyswojenia. Bo jak długo można być dostępnym, otwartym na rozmowę i zaangażowanym, zwłaszcza w kontakcie z ludźmi, z którymi nie mamy rzeczywistej więzi na co dzień? Interakcja perfekcyjnych awatarów Według badań przeprowadzanych w 2014 roku w Pew Research Center, ⅔ użytkowników mediów społecznościowych korzysta z sieci głównie po to, aby rozmawiać z rodziną i przyjaciółmi. I tak jak intencją jest podtrzymywanie relacji, które wytworzyliśmy na żywo, tak jednak sieć naszych kontaktów online rozszerza się o przypadkowe osoby. Takie, które wchodzą z nami w interakcję poprzez uważnie wykreowane awatary, gdzie nie ma miejsca na słabość, stresujące wydarzenia życiowe, rozstania, problemy z pracą czy pieniędzmi. Jest za to spójny wizerunek osoby zazwyczaj szczęśliwej, o nienagannym poczuciu estetyki, dobrze ubranej, odwiedzającej najpiękniejsze zakątki świata i komplementowanej przez publikę. Czy możemy więc uznać taką interakcję za autentyczną, jeśli opiera się na fragmentarycznym i odciętym od słabości wizerunku? Popularność mediów społecznościowych doprowadziła do zjawiska tzw. siły słabych więzi. Zaczęliśmy nawiązywać wiele krótkotrwałych relacji z dużą ilością osób, z którymi nie utrzymujemy żadnego kontaktu na żywo. W efekcie definicja przyjaźni rozszerzyła się o więzi, które zbudowaliśmy wyłącznie w sieci, a potrzeba walidacji i akceptacji zaczęła ujawniać się w ilości like’ów i komentarzy pod zdjęciami. To z kolei kreuje problem nierealistycznych oczekiwań. Nie oczekujemy przecież od przyjaciół, aby nieustannie nas komplementowali. Skoro podczas spotkań na żywo nie potrzebujemy ciągłej adoracji, to dlaczego łakniemy jej tak silnie w mediach społecznościowych? Klątwa porównywania się, czyli jak media społecznościowe zniekształcają nasz obraz świata i samych siebie Cyfrowa bliskość Budujemy relacje w oparciu o wspólnotę wartości, spędzanie czasu w podobny sposób, poczucie humoru i akceptację. Do tego dochodzą komunikaty niewerbalne, takie jak mimika, gesty i aura, jaką tworzymy wokół siebie. To właśnie te niuanse w dużej mierze determinują naszą sympatię i chęć budowania bliższych relacji z innymi. Jak pokazują badania z 2002 roku autorstwa Walthera i Parksa z Uniwersytetu Kalifornijskiego, brak sygnałów niewerbalnych i obecności drugiej osoby sprawia, że trudno jest stworzyć wartościowe i głębokie relacje wyłącznie w internecie. I tak jak potrafimy nawiązywać znajomości poprzez komunikatory, tak jednak często mylimy cyfrową bliskość z tą prawdziwą. Szybkość i dostępność relacji online pozwala łatwo nawiązać kontakt z wieloma osobami naraz. Zapominamy jednak o kontekście autopromocji, który zakłada, że każdy z nas, tworząc swój profil w sieci, promuje konkretny wizerunek siebie. Taki, który generuje zachwyt, potencjalne współprace i uznanie społeczne. Pojawia się więc pytanie, czy relacje tworzone z takiego miejsca mogą być prawdziwie intymne? Głód skóry, czyli o zmysłowym odbiorze rzeczywistości Potrzebujemy czterech dotyków dziennie, by przeżyć, ośmiu, by zachować zdrowie i dwunastu, żeby być szczęśliwymi. Samotność w sieci Według dr Robina I. M. Dunbara z Wydziału Psychologii Eksperymentalnej na Uniwersytecie Oksfordzkim, wielkość naszego mózgu, a konkretnie kory nowej, determinuje ilość przyjaciół i relacji, które potrafimy pomieścić (online i offline). Średnio jest to 150 osób, w tym członkowie rodziny. Drugim czynnikiem determinującym wielkość naszej sieci znajomości jest czas. Im więcej inwestujemy go w relacje, tym silniejsze się stają. Jeśli każdego dnia rozmawiamy z dziesiątkami czy setkami osób w sieci, nie zostaje nam wiele czasu i energii na pogłębianie relacji na żywo. W efekcie przyjaźnie obumierają, jeśli nie pielęgnujemy ich poprzez spotkania, rozmowy, bycie razem i bliskość. Jak pisze dr Jean M. Twenge w książce „iGen”, choć mówi się, że media społecznościowe zbliżają nas do siebie i zwiększają ilość potencjalnych więzi, tak jednak coraz więcej użytkowników narzeka na samotność i poczucie wyobcowania. Na Instagramie pokazujemy tylko to, na co mamy gotowość. Nawet jeżeli dzielimy się czymś dla nas trudnym, to i tak robimy to w kontrolowanych i przemyślanych warunkach. W efekcie osoby czytające nasze wpisy mają dostęp wyłącznie do tego, czym chcemy się podzielić. Zatraca się spontaniczność reakcji i wymiany zdań, a wkrada wyrachowana kalkulacja. Toksyczna pozytywność – czyli jak nie wspierać? Czym jest toksyczna pozytywność? Jak ją rozpoznać? Co tej pozytywności takiego niepozytywnego? „Głowa do góry”, „myśl pozytywnie” czy „mogło być gorzej” to jedne z wielu komunikatów, których powinniśmy unikać, jeśli chcemy okazać komuś wsparcie. Jakie jeszcze słowa mogą okazać się toksyczne? Wywoływać presję? Dzieląc się sobą w całości Obecność w sieci pozwoliła nam odzyskać kontakt z przyjaciółmi z dzieciństwa, poznać ludzi z całego świata i odnaleźć społeczności o podobnych wartościach. To bezapelacyjnie największa zaleta mediów społecznościowych. Problemem stały się masowe i spłycone relacje, którym brakuje odsłaniania się w słabościach, wsparcia w kryzysach i intymności pochodzącej z dzielenia się doświadczeniem w całości, nie tylko w wyidealizowanej, lukratywnej formie. I tak jak rozwiązaniem nie jest całkowite wylogowanie się z wirtualnego świata, tak świadomość różnic pomiędzy relacjami w sieci a tymi na żywo pomaga trzeźwo spojrzeć na przyjaźnie. I z uważnością poświęcać czas tym, które pozwalają na głęboką i autentyczną bliskość.
Według raportu „Time to care” organizacji Oxfam, kobiety na całym świecie pracują 12,5 mld godzin dziennie bez wynagrodzenia.
Współczesne kobiety znacząco poszerzyły repertuar wykonywanych obowiązków. Raporty międzynarodowej organizacji Oxfam i ONZ Kobiety są jednogłośne. Doświadczamy postępującego patriarchatu, w którym kobiety nie tylko rozwijają swoje kariery i życie osobiste, ale także zajmują się nieodpłatną pracą opiekuńczą i emocjonalną. O to, co ukształtowało zjawisko niewidzialnej pracy i kto na nim korzysta, zapytałam Nadię Oleszczuk, polityczną aktywistkę i członkinię Rady Konsultacyjnej Ogólnopolskiego Strajku Kobiet. Kama Wojtkiewicz: Zacznijmy od podstaw ‒ czym jest niewidzialna praca kobiet i w jakich obszarach życia możemy się z nią spotkać? Nadia Oleszczuk: Praca reprodukcyjna to praca, której skutkiem jest biologiczna reprodukcja pokoleń, czyli ochrona zdrowia i życia ludzi, a także działania związane ze społecznym i kulturowym funkcjonowaniem i rozwojem jednostek czy społeczeństwa. Można powiedzieć, że jest to praca niezbędna do przetrwania danej społeczności. Ma też wymiar ekonomiczny ‒ dzięki niej menedżerowie mają zdolnych do pracy pracowników, mogą pomnażać zyski i budować PKB. Wykonują ją także instytucje takie jak żłobki, przedszkola, szkoły, przychodnie czy stołówki. Zarówno instytucjonalna, jak i domowa praca reprodukcyjna jest wykonywana przede wszystkim przez kobiety. Pracujemy na ogół na dwóch etatach ‒ w domu i w pracy. Statystyki GUS z 2013 roku pokazują, że około ⅔ czasu i szacowanej rynkowej wyceny tzw. domowych obowiązków przypada na kobiety. Nierynkowa praca domowa, czyli reprodukcyjna, jest porównywalna z 30% polskiego PKB, ale nie jest wliczana do wskaźnika makroekonomicznego, w odróżnieniu od tzw. rynkowej pracy domowej, którą jest np. produkcja rolna na własny użytek czy płatna pomoc domowa. Obecny kryzys pandemiczny uwypuklił podstawowe znaczenie pracy reprodukcyjnej. Niestety większość raportów pokazuje, że w pandemii to kobiety są bardziej obarczone obowiązkami opiekuńczymi i domowymi. Używamy słowa reprodukcyjna, ale czy praca opiekuńcza wobec osób starszych lub w domach bezdzietnych nadal zalicza się do tej kategorii? Tak. Praca reprodukcyjna jest rozumiana jako podtrzymująca życie i zdrowie innych ludzi, nie tylko dzieci. Do takiej pracy zalicza się m.in. przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, troska o ubrania, naprawa sprzętu domowego, remont. Kiedy w gospodarstwie domowym pojawiają się dzieci, obowiązków przybywa. To nie znaczy jednak, że kobiety bezdzietne nie są przeciążone pracą reprodukcyjną. Większość raportów pokazuje, że nadal brakuje równowagi w podziale obowiązków domowych. Mężczyźni często nie zdają sobie sprawy z tego, ile jest różnych prac niezbędnych do wykonania. Z raportu „Sprzątanie w Polsce – czy dzielimy się obowiązkami?” serwisu Fixly wynika, że jedynym typowo męskim zajęciem jest wynoszenie śmieci, za które odpowiedzialnych jest 83% mężczyzn. Samo myślenie i załatwianie spraw związanych z domem jest obciążające psychicznie. Taka praca nie generuje dochodu, ale znacząco ogranicza koszty, np. zatrudnienia opiekunki, kucharki czy sprzątaczki. Kto w takim razie na tym korzysta? Bo na pewno nie kobiety. Mężczyźni też nie. Stereotypy dotyczące ról płciowych krzywdzą także mężczyzn. Jako moderatorka zespołu „Prawa pracownicze” Rady Konsultacyjnej przy OSK głośno mówię o tym, że polski system urlopów rodzicielskich nie faworyzuje mężczyzn i nie daje im możliwości na większe zaangażowanie się w życie rodzinne. Nie ma obowiązkowego urlopu rodzicielskiego dla ojców. W 2019 roku Komisja Europejska wprowadziła dyrektywę o obowiązkowym 2-miesięcznym urlopie ojcowskim. Państwa członkowskie mają 3 lata na transpozycję tej dyrektywy. Mam nadzieję, że to choć trochę zaangażuje mężczyzn, bo nadal mamy głęboko zakorzenione stereotypy płciowe. Wielu mężczyzn wstydzi się skorzystać z części urlopu macierzyńskiego ze względu na stygmatyzację społeczną. Czyli na pracy reprodukcyjnej najbardziej korzysta gospodarka. Kobiety ją napędzają, wykonując nieodpłatną, ale niezbędną robotę. To prawda. Gospodarka funkcjonuje dzięki nieodpłatnej pracy kobiet, ponieważ w ten sposób właściciele firm mają zdolnych do pracy pracowników. Warto dodać, że najbardziej sfeminizowane sektory gospodarki to także te związane z pracą opiekuńczą, edukacją, kulturą czy niższymi szczeblami administracji. W to wchodzą zawody wykonywane głównie przez kobiety, czyli m.in. bibliotekarki, pielęgniarki, portierki i sprzątaczki. Są to niestety niskopłatne i niedoceniane stanowiska, w których często nie ma stabilnych warunków zatrudnienia. Praca wykonywana przez pielęgniarki jest przecież niezbędna z punktu widzenia ochrony zdrowia i życia ludzi. Z kolei z tytułu domowej pracy reprodukcyjnej nie przysługują kobietom prawa emerytalne czy L4. To odciska znaczące piętno na ich zdrowiu psychofizycznym. Gdyby pewnego dnia kobiety skrzyknęły się i odmówiły wykonywania takiej pracy, świat by stanął. Dlatego ten temat jest tak ważny, nie tylko dla nurtu feminizmu socjalnego, ale dla całego społeczeństwa. Trzeba podkreślić, że skutkiem braku zabezpieczenia emerytalnego kobiet oddających się pracy opiekuńczej jest również przymus ekonomiczny. Kobiety stają się „przykute” do gospodarstwa domowego. Aktualny system dyskryminuje kobiety, które decydują się na liczne potomstwo i rezygnują z pracy zawodowej. Pamiętajmy, że wycena pracy domowej kobiet stanowi ok. 50% przeciętnej wartości pensji. Uważam, że powinien pojawić się mechanizm wliczania czasu poświęconego na pracę domową do stażu emerytalnego. Nie tylko dla kobiet, które całkiem rezygnują z pracy zawodowej, ale też dla tych, które robią sobie chwilową przerwę. Warto powiedzieć też o kobietach, które w warunkach starzejącego się społeczeństwa i niższego przyrostu naturalnego poświęcają się opiece nad osobami starszymi. To też powinno być wliczane do emerytury. Ale jak taką pracę wycenić? W teorii zrobił to już GUS. Dla kobiet jest to kwota 2100 złotych, a dla mężczyzn – 1200 złotych. Jeżeli kobiety miałyby uzyskiwać pensję czy emeryturę za pracę domową, to na pewno trzeba byłoby wziąć pod uwagę czynniki takie jak minimalna pensja czy emerytura, choć te kwoty są w Polsce nadal głodowe. Na ten moment nie są to pieniądze, które byłyby w stanie zapewnić kobiecie samodzielność ekonomiczną. To jednak znaczący krok do przodu. Jestem pewna, że przeciwnicy pensji za pracę domową wskazaliby na to, że mogłaby potencjalnie rozleniwić społeczeństwo. O kobietach, które poświęcają się pracy domowej, mówi się często, że są kurami domowymi. To umniejsza wartość ich pracy, co jest oburzające. Tym bardziej dlatego, że jest ona niezmiernie ważna z punktu widzenia reprodukcji społeczeństwa. Założenie, że wszystkie kobiety muszą być aktywne zawodowo, jest równie dyskryminacyjne jak to, że ich praca zawodowa jest mniej warta od pracy mężczyzn. Myślę, że nikt nie powinien oceniać takiej decyzji i nazywać kobiet, oddających się opiece nad dziećmi, leniwymi kurami domowymi. W takim razie co może się zmienić na poziomie systemowym, żeby odciążyć kobiety? Nawiążę do postulatów zespołu „Prawa pracownicze” Rady Konsultacyjnej przy OSK, które zaprezentowałyśmy podczas ostatniej konferencji prasowej. Przede wszystkim zwiększenie liczby miejsc w żłobkach i przedszkolach miejskich. Obecnie w 71% gmin w Polsce nie ma ani jednego żłobka. W efekcie wiele kobiet jest zmuszonych zrezygnować z pracy zawodowej na rzecz poświęcania całego czasu na opiekę nad dziećmi i domem. To jest absolutnie ok, jeżeli kobiety podejmują taką decyzję świadomie. Problem pojawia się, kiedy są do tego zmuszone, bo nie ma w pobliżu żłobka czy przedszkola, a nie mają możliwości dowożenia dziecka do najbliższej placówki. Od 1990 do 2003 roku liczba przedszkoli zmniejszyła się o 33%, a żłobków o 72%. W Hiszpanii, Słowenii, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii czy Niemczech opieką żłobkową objęte jest ok. 40% dzieci. W krajach nordyckich i Francji – 50%. W Polsce jest to tylko 11%. To naprawdę duża różnica. Postulujemy zrealizowanie postanowień z Barcelony, dotyczących wzrostu procentu dzieci objętych opieką żłobkową do 33%, a w przypadku przedszkoli – do 90%. Oprócz tego zwracamy uwagę na zwiększenie wydatków na opiekę przedszkolną i żłobkową. Państwo wydaje obecnie ponad 2% PKB na obronę narodową, a nie może wydać 1% na niezbędną pracę reprodukcyjną. Postulujemy również zwiększenie budżetu przeznaczonego na program Maluch+ oraz obniżenie lub zredukowanie opłat za korzystanie z usług żłobków i przedszkoli publicznych. Kolejnym punktem naszego programu jest skrócenie długości tygodniowego czasu pracy do 35 godzin, bez spadku płac. Polacy są niezwykle przepracowani. Średni roczny czas pracy w Polsce jest jednym z najdłuższych w Europie i wynosi ok. 500 godzin więcej niż w Niemczech. Myślimy tu szczególnie o kobietach, które nie tylko pracują 40 godzin tygodniowo, lecz także wykonują dodatkową pracę związaną z opieką czy rozwojem osobistym. W 1998 roku Francja wprowadziła skrócenie tygodniowego czasu pracy z 39 do 35 godzin. Hiszpania poszła w jej ślady. Warto spojrzeć na efekty – dla kobiet 35-godzinny czas pracy okazał się wystarczający. Dzięki temu zdobyły więcej czasu na rozwój osobisty. Mężczyźni stali się bardziej zaangażowani w obowiązki rodzinne. Takich efektów oczekujemy. Kolejny postulat dotyczy obowiązkowych urlopów rodzicielskich dla mężczyzn. W 2019 roku tylko 12 tys. mężczyzn skorzystało z przysługującej im części urlopu macierzyńskiego. Kobiet z kolei było ok. 400 tys. Głównym powodem takiej sytuacji jest m.in. tradycyjny podział ról płciowych oraz rachunek ekonomiczny. Mężczyźni częściej zarabiają więcej, dlatego rezygnacja z 40% lub 20% wynagrodzenia ojca w większym stopniu zmniejsza łączny przychód gospodarstwa domowego. Ostatnim postulatem jest dodatkowe 12 dni wolnych od pracy w ciągu roku dla każdego rodzica dzieci do lat 14. Obecnie rodzice mają prawo do jedynie 2 takich dni w roku. To zdecydowanie za mało. Cieszę się, że wasze postulaty sprowadzają się do odciążenia niezwykle przeciążonych już przez system osób. Nie da się pomagać innym, jeżeli najpierw nie zaopiekujemy się sobą. Dodatkowy czas, o który walczymy, nie musi sprowadzać się tylko do pracy opiekuńczej czy domowej. Możemy przeznaczyć go na rozwój osobisty i odpoczynek, żeby zadbać o zdrowie psychiczne i fizyczne. Bez wypoczętych i usatysfakcjonowanych życiowo kobiet, gospodarka nie będzie dalej funkcjonować. Źródła: Raport „Time to care” organizacji Oxfam Raport ONZ Kobiety Postulaty pracownicze Rady Konsultacyjnej przy OSK
Pokolenie covidowe – co ze zdrowiem psychicznym młodych osób?
Z początku w rozmowach na temat pandemii dominowała kwestia zdrowia i bezpieczeństwa osób starszych. Dziś coraz częściej przyglądamy się temu, jak izolacja społeczna wpływa na kondycję psychiczną dzieci, młodzieży i młodych dorosłych.
Wielogodzinne wykłady i seminaria na Zoomie. Komunikacja ze znajomymi przez Messengera. Nauka i odpoczynek w tej samej, domowej przestrzeni. Brak dotyku, nowych bodźców zmysłowych czy możliwości podróżowania. Tak maluje się obraz pandemicznej rzeczywistości, która zmusiła nas do wytworzenia nowych mechanizmów adaptacyjnych. Z początku wizja wykładów w łóżku jawiła się jako wygodne rozwiązanie. Jednak po roku izolacji psychologowie, psychiatrzy i psychoterapeuci odnotowują znaczące pogorszenie się kondycji psychicznej młodych osób. O to, jak wspierać w kryzysie, zapytałam Joannę Gutral, psycholożkę i psychoterapeutkę poznawczo-behawioralną z Uniwersytetu SWPS w Warszawie. Kama Wojtkiewicz: Coraz częściej rozmawiamy o długofalowych konsekwencjach izolacji społecznej, szczególnie w kontekście zdrowia psychicznego. Jak z perspektywy psychologów i psychoterapeutów pandemia wpłynęła na kondycję psychiczną młodych osób? Joanna Gutral: Większość z nas psychologów czy psychoterapeutów ma obecnie zapełniony grafik. W obliczu pandemii dużo młodych osób straciło pracę w kinach, teatrach czy kawiarniach. Zgłasza się do nas mnóstwo licealistów i tzw. młodych dorosłych, czyli studentów lub osób dopiero wkraczających na rynek pracy. I choć sama pandemia nie powoduje zaburzeń psychicznych per se, tak jednak jej konsekwencje w postaci utraty pracy, pogorszenia sytuacji finansowej czy osłabienia relacji są zatrważające. Po raz pierwszy od wprowadzenia stanu wojennego nie odbyła się studniówka dla maturzystów. Osoby, które zaczęły dopiero studia, nie miały nawet okazji zobaczyć swoich rówieśników na żywo. Niektórzy zrezygnowali z wyjazdu na studia czy wyprowadzki od rodziców, co również jest ważnym etapem wkraczania w dorosłość. Przede wszystkim nastąpiła utrata regulacji emocjonalnej w postaci przerwy od nauki czy spotkań z przyjaciółmi. Do tego doszła troska o egzaminy i nadchodzące matury oraz martwienie się o naszych dziadków czy starzejących się rodziców. Wszystkie te wyzwania są bardzo lękorodne i stresogenne. Z jakimi problemami zgłaszają się do gabinetów młodzi ludzie? Przeróżnymi. Od obniżonego nastroju, przez zaburzenia lękowe, problemy z regulacją emocjonalną, aż po smutek po utracie ważnych etapów życiowych czy bliskich osób. Głód skóry, czyli o zmysłowym odbiorze rzeczywistości Potrzebujemy czterech dotyków dziennie, by przeżyć, ośmiu, by zachować zdrowie i dwunastu, żeby być szczęśliwymi. Brak dotyku i interakcji społecznej potęguje poczucie lęku. Czy możemy mówić już o długofalowych zagrożeniach dla naszej kondycji psychicznej? Aby móc ocenić zagrożenia długofalowe, będziemy musieli poczekać na badania podłużne. Na ten moment wiemy z badań prof. Małgorzaty Dragan z Uniwersytetu Warszawskiego, że 62% osób w przedziale wiekowym 18-78 doświadczyło nasilonych objawów lęku uogólnionego, polegających na stałym odczuwaniu lęku lub nadmiernym zamartwianiu się. Pojawia się pytanie, czy te objawy miną wraz z zakończeniem pandemii? Wśród ilu osób zaburzenia pozostaną? I czy kiedy minie zagrożenie, będziemy umieli wrócić do prawidłowego funkcjonowania? Mam na myśli umiejętności społeczne, które ucierpiały w obliczu izolacji, czy chociażby zdolność do przemieszczania się lub korzystania z codziennych dóbr takich jak siłownia. Zachwiała się równowaga pomiędzy pracą a odpoczynkiem. Brak aktywności fizycznej i przebywanie w tej samej przestrzeni pozbawiają nas możliwości regulacji napięcia emocjonalnego. A to bezpośrednio wpływa na koncentrację, pamięć czy funkcje poznawcze. To, co może być zagrażające, to również uzależnienie od gier czy mediów społecznościowych, na które jesteśmy narażeni w obliczu przeniesienia wszystkich aktywności do świata wirtualnego. Bardzo niepokojący jest też wzrost prób samobójczych wśród młodych osób, a nawet dzieci. Ten wskaźnik rośnie sukcesywnie od lat, nie tylko przez pandemię, ale również sytuację rodzinną, przemoc domową, przemoc ekonomiczną i psychiczną. Brak dostępu do opieki psychiatrycznej czy psychologicznej jest palącym problemem, który przybrał obecnie na sile. Podczas lekcji online nauczyciele nie są w stanie wszystkiego zaobserwować. Kwestia włączania kamerek rodzi różne problemy, takie jak zaglądanie w prywatność młodego człowieka. A co jeżeli on się wstydzi tego, jak wygląda jego pokój? Nie mamy obecnie wentyli bezpieczeństwa w postaci wyjścia z domu na spotkanie ze znajomymi czy lekcji WF-u. Niektórzy z nas wrócili do domu rodzinnego, żeby nie płacić za mieszkanie w innym mieście podczas nauki zdalnej. Możliwe, że w domu nie znajdują wsparcia i nie czują się wśród domowników komfortowo. Doszedł do tego element niepewności w postaci zmieniających się obostrzeń i decyzji, braku pewności co do planów. Odnoszę wrażenie, że to mocno wznieca w nas niepokój. Każdy z nas ma inny poziom tolerancji niepewności. Istnieją osoby, które potrzebują mieć wszystko pod kontrolą. Są też takie, które wolą spontaniczność. Sama możliwość zaplanowania czegoś w swoim życiu, jak chociażby pójścia na studia, aplikacji na staż, przebiegu kariery czy wyjścia za mąż, została w tym momencie zachwiana. Robienie planów daje nam poczucie bezpieczeństwa. Pandemia udowodniła nam, że świat nie jest przewidywalny, przez co musimy nauczyć się przeorganizowywania założonych planów. To szczególnie trudne dla osób, które dopiero wchodzą w dorosłość. Została im odebrana możliwość zdobycia doświadczenia zawodowego. Stanowiska praktykantów czy tzw. juniorów poszły na odstrzał jako pierwsze. Jak to się odbija na poczuciu sprawczości młodych ludzi? Przede wszystkim cierpi na tym nasza samoocena oraz poczucie wpływu. Według prof. Wojciszke jednymi z kluczowych właściwości psychologicznych dobrostanu są właśnie sprawczość, wspólnotowość i autonomia. Jeżeli przestajemy być sprawczy w kontekście życia zawodowego, odczuwamy bezradność, czyli znaczące obniżenie motywacji i nastroju. Brak poczucia wpływu na swoje życie może uruchamiać także strategię zamartwiania się i katastrofizacji. Często zaczynamy myśleć zero-jedynkowo – skoro coś się raz nie udało, to już nigdy się nie uda. Obecna sytuacja jest obiektywnie trudna. Jeżeli jednak zapętlimy się w myśleniu, że straciliśmy życiową szansę, to zaczniemy budować lęk i bezradność. Zamiast tego proponuję ukoić smutek samowspółczuciem. Przyznać, że jest mi trudno i straciłam ważną dla mnie szansę. Następnie zadać sobie pytanie, czy jest coś innego, co będzie teraz choć trochę satysfakcjonujące? Jeżeli nie da mi 100% zadowolenia, to chociaż 10 czy 20%? W ten sposób odbudowuję w sobie poczucie sprawczości. Brzmi jak narzędzie dla osoby, która jest w kontakcie ze swoimi emocjami i ma dostęp do psychoterapii. Co jeżeli mamy do czynienia z nastolatkiem, który mieszka z rodzicami i doświadcza przemocy domowej lub poczucia niezrozumienia? Jak taka osoba może sobie poradzić w kryzysie? Chciałabym podkreślić, że dostęp do psychoterapii jest obecnie możliwy. W ramach swoich świadczeń NFZ przeszedł na terapię online, która nie podlega rejonizacji. Można więc umówić się na konsultację z psychoterapeutą z Rzeszowa, mieszkając na Pomorzu. Działają także fundacje, oferujące bezpłatną pomoc psychologiczną dla osób, wobec których jest stosowana przemoc fizyczna lub psychiczna. Jest też mnóstwo webinarów czy kursów online. Wiem, że to nie jest rozwiązanie równie dobre jak terapia twarzą w twarz, ale jest to rozwiązanie minimum. To lepsze niż brak jakichkolwiek możliwości. Skoro nie mamy wymarzonej pracy, podróży i spotkań na żywo, to może telefon do przyjaciółki, jakakolwiek praca online i spacer będą wystarczająco dobre na ten moment. Możemy skorzystać z telefonów zaufania, żeby uzyskać wsparcie psychologiczne czy prawne. Dostępne są także telefony interwencyjne i telefony wsparcia. Klinika Uniwersytetu SWPS oferuje darmowe konsultacje dla studentów. Portal Twój Psycholog organizuje bezpłatne konsultacje psychologiczne. Korzystajmy z tego, co dostępne, nawet jeśli nie jest idealne. Co w przypadku dzieci, które nie mają jeszcze autonomii, żeby umówić się samodzielnie na terapię? Jak dorośli mogą wesprzeć dzieci, które często współodczuwają lęk swoich rodziców? Przede wszystkim nie unieważniać ich emocji i nie oszukiwać, że wszystko jest w porządku. Dzieci czują dysonans, jeśli rodzic się martwi, a mówi, że nic się nie stało. Warto być szczerym i komunikować, że jest nam trudno, jeśli straciliśmy pracę. Podkreślajmy jednak, że szukamy rozwiązań. To buduje w dzieciach przekonanie, że nawet jeśli jest źle, to nie znaczy, że zawsze tak będzie. Warto pytać dziecko o to, jak się czuje. Jest przecież częścią systemu rodzinnego i ma w nim głos oraz wpływ. I nie chodzi tu o przerzucanie odpowiedzialności na dziecko czy kazanie mu zarobić na dom. Chodzi o wspieranie się w tym, co kolektywnie przeżywamy. Jako rodzice możemy także odpuścić swoim dzieciom, które tak samo jak my są zmęczone. Ustalmy harmonogram, w którym każdy z domowników ma ustalony czas dla siebie. Zaplanujmy wspólne aktywności, takie jak rower czy wycieczka do lasu. Kiedy pracuję w gabinecie z rodzicami, nadrzędnym tematem jest lęk o maturę. Staram się uświadamiać, że w obliczu pandemii ważniejsze jest zdrowie i dobrostan psychiczny dziecka niż wynik na maturze. Egzamin można przecież poprawić. Dodatkowy rok przerwy na naukę jest dużo bardziej rozwojowy niż utracone zdrowie, obniżona samoocena czy zaburzenia lękowe, z którymi nastolatek wkroczy w dorosłość. Zarówno rodzicom, jak i dzieciom jest teraz trudno. Uważniajmy emocje i bądźmy ze sobą blisko w tej trudności. Akceptujmy i pytajmy o to, co możemy dla siebie zrobić. A czy jest coś, co młodzi ludzie mogą zrobić sami dla siebie, żeby zadbać o zdrowie psychiczne? Szukajmy wentyli bezpieczeństwa. Dla jednych będzie to spacer, dla drugich telefon do przyjaciółki, a dla trzecich układanie puzzli. Spróbujmy rzeczy, na które dotychczas brakowało nam czasu. Pamiętajmy o tym, żeby serwować sobie małe przyjemności. Izolacja nie oznacza, że nie możemy zrobić dla siebie czegoś dobrego. Nie będzie to przyjemność na 100%, taka jak wyjście z przyjaciółmi na imprezę, ale może chociaż dosięgnie poziomu 30 czy 40%. Taka czynność będzie w jakiś sposób regulowała nasz nastrój. Zrezygnujmy także z wygórowanych wymagań, jeśli mierzymy się z trudną sytuacją ekonomiczną, studiami online i wsparciem innych osób w kryzysie. Nie oczekujmy od siebie, że będziemy najzdrowiej się odżywiać, robić formę życia i uczyć się 5 języków obcych na raz. Jeżeli jakieś konta na mediach społecznościowych obniżają nasz nastrój, odobserwujmy je. Nasze samopoczucie jest już wystarczająco obniżone. To są decyzje, które możemy podejmować dla siebie, bez poczucia słabości. W moim gabinecie często używam metafory wchodzenia na Giewont. Jeżeli jedna osoba idzie w klapkach z pięćdziesięciokilowym plecakiem, a druga w specjalistycznych butach i bez obciążenia, to jak myślisz, kto dotrze do celu szybciej? Podobnie wygląda obecna sytuacja. Pozwólmy sobie na to, żeby brać pod uwagę okoliczności i robić rzeczy w swoim tempie. Nie mówię o tym, żeby usiąść na kamieniu i zrezygnować z wejścia na ten przysłowiowy Giewont. Weźmy jednak poprawkę na to, że zajmie nam to więcej czasu, bo będziemy iść wolniej. I to też jest OK. *** Źródła wsparcia: Bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych: 116 123 Bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111 Bezpłatny ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy w rodzinie – Niebieska Linia: 800 120 002 Bezpłatny telefon wsparcia dla osób po stracie bliskich – Nagle Sami: 800 108 108 Bezpłatny telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci: 800 100 100 Antydepresyjny telefon zaufania Fundacji Itaka: 22 484 88 01 Całodobowa, bezpłatna infolinia dla dzieci i młodzieży, rodziców oraz nauczycieli: 800 080 222 Telefon grupy edukatorów seksualnych „Ponton”: 22 635 93 92 Centrum Praw Kobiet: 22 621 35 37; 600 070 717 Stowarzyszenie Lambda Warszawa: 22 628 52 22 Bezpłatne konsultacje psychologiczne: https://twojpsycholog.pl/darmowe-wizyty Badania i webinary: „Zdrowie psychiczne w czasie pandemii Covid-19”. Raport wstępny z badania naukowego kierowanego przez dr hab. Małgorzatę Dragan z Wydziału Psychologii UW „Zdrowie, relacje w związkach i życie seksualne Polek i Polaków w czasach epidemii COVID-19” autorstwa prof. Zbigniewa Izdebskiego z Wydziału Pedagogicznego UW Webinar Strefy Psyche Uniwersytetu SWPS – Wpływ pandemii na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży
Narasta w nas globalny głód skóry. Dotyczy każdego, bez wyjątku
Potrzebujemy czterech dotyków dziennie, by przeżyć, ośmiu, by zachować zdrowie i dwunastu, żeby być szczęśliwymi.
W tym artykule: Klasyfikacja zmysłów Dlaczego warto dbać o harmonię zmysłów? Szałas na hałas, czyli sposoby na dostrojenie zmysłów Zmysły kojarzą nam się z sensualnością. Mówimy o nich w kontekście afrodyzjaków, zapominając, że odgrywają kluczową rolę w naszym codziennym poczuciu bezpieczeństwa. Współczesny człowiek doświadcza przebodźcowania zmysłowego na każdej płaszczyźnie. Kakofonia zapachów, dźwięków i obrazów buduje w nas permanentne napięcie. I zamiast pochylić się nad harmonią wszystkich zmysłów, często przytłaczamy się jednym na rzecz drugiego. W efekcie znajdujemy się w okulocentrycznym punkcie, gdzie świat odbieramy głównie wzrokowo, dziwiąc się, skąd w nas globalny głód skóry. Klasyfikacja zmysłów Tradycyjnie wyróżniamy pięć zmysłów: dotyk, słuch, węch, smak i wzrok. Nauka cały czas rozpoznaje kolejne, takie jak nocycepcja (odczuwanie bólu skóry, stawów i narządów), zmysł temperatury czy równowagi, propriocepcja (zmysł ułożenia części ciała względem siebie) czy percepcja czasu. – Istnieje wiele zmysłów, które zagubiliśmy na przestrzeni wieków, takie jak magnetorecepcja, czyli rozpoznawanie pola magnetycznego ziemi. Kiedyś niektóre plemiona posługiwały się tym zmysłem podczas żeglowania. Jesteśmy także zdolni do echolokacji tak jak walenie czy nietoperze. Rozwój technologii poszedł jednak tak daleko, że w dużej mierze zapomnieliśmy o tych zmysłach, choć cały czas są obecne w naszym mózgu – opowiada Joanna Jurga, projektantka, innowatorka, specjalistka od designu synestetycznego i poczucia bezpieczeństwa w przestrzeni. Możliwość widzenia, odczuwania dotyku, temperatury, położenia ciała, słyszenia dźwięków, znajdowania się w przestrzeni czy czucia smaku to nasze fizjologiczne podstawy bytu. Pozwalają nam funkcjonować w świecie. Najstarszy jest zmysł węchu, dzięki któremu umiemy rozpoznawać, czy pożywienie jest dla nas dobre. Węch przenosi nas także w świat wspomnień i odpowiada za dobór partnerów. – W czasach, kiedy ludzie poznają się przez internet, bywa tak, że rozmowy są świetne, a przy spotkaniu na żywo nie ma chemii. Okazuje się, że nasze feromony pachną w pewien sposób, który nie jest odbierany jako atrakcyjny przez drugą osobę. Nasza fizyczność i organiczność, którą w posthumanizmie XXI wieku chcielibyśmy wytępić, jest bardzo zwierzęca i atawistyczna – mówi ekspertka. Dotyk stanowi podstawowe narzędzie wzmacniania więzi u wszystkich ssaków. Występujące u zwierząt zjawisko iskania (pielęgnacji sierści) czy podawania sobie jedzenia z pyska do pyska to ewolucyjne podstawy czułości. U człowieka przybrały formę pocałunku czy pieszczot. Dotyk pozwala nawiązywać relacje i kształci w nas poczucie bezpieczeństwa. Psychoterapeutka Virginia Satir twierdziła, że potrzebujemy czterech dotyków dziennie, by przeżyć, ośmiu, by zachować zdrowie i dwunastu, żeby być szczęśliwymi. Słuch jest określany jako najważniejszy zmysł społeczny. Odbiera bodźce bez udziału naszej woli, działając nawet we śnie. Odgrywa ważną rolę w komunikacji, orientacji przestrzennej i poznawaniu rzeczywistości, podobnie jak wzrok. Wiemy, że ok. 80 proc. informacji, które trafiają do mózgu człowieka, pochodzi właśnie z komunikatów wzrokowych. Według architekta Juhaniego Pallasmy dominacja wzroku prowadzi do stłumienia pozostałych zmysłów, co przekłada się na poczucie wyłączenia, izolacji i powierzchowności. Dlaczego warto dbać o harmonię zmysłów? Gwałtowny rozwój świata spowodował, że zatraciliśmy umiejętność dostrajania zmysłów do swoich potrzeb. – Wzrok jest przeciążony, a zmysł węchu zaburzony przez notoryczne używanie Domestosa i mycie się pięć razy dziennie. Dysharmonia prowadzi nas do momentu, w którym nasz odbiór świata jest fundamentalnie zniekształcony – tłumaczy Jurga. W okresie społecznej izolacji doświadczamy jeszcze większego przebodźcowania lub dominacji jednego zmysłu nad drugim. Nie ubieramy nowych ubrań, nie mamy rytuału przejścia do innej przestrzeni i brakuje nam realnej, fizycznej interakcji z drugim człowiekiem. Rozmawiając z ludźmi przez kamerkę, nie czujemy ich zapachu, nie widzimy gestykulacji i tracimy punkt odniesienia. Deprywacja zmysłowa prowadzi także do zjawiska głodu skóry, czyli tęsknoty za ludzkim dotykiem. – Głód skóry zaobserwowano po raz pierwszy u więźniów w latach 80. Bez dotyku zapadamy się w sobie, zaczynamy chorować na egzemę, robimy się nerwowi lub doświadczamy stanów depresyjnych. Obecność drugiego człowieka jest konieczna, aby zachować dobrostan psychiczny. To podstawa naszego zdrowia i gwarancja poczucia bezpieczeństwa – opowiada ekspertka. Nie musi to być wyłącznie dotyk ludzki. Wystarczy żywa istota taka jak pies czy kot, której głaskanie przez 8 sekund redukuje poziom kortyzolu. Równie skuteczny będzie masaż, którego kojące właściwości przekładają się na zmniejszenie napięcia mięśniowego czy emocjonalnego. – W niektórych krajach, takich jak Holandia, firmy gwarantują swoim pracownikom singlom dodatki do pensji, dzięki którym mogą pójść na masaż albo terapię manualną. Pracodawcy zdają sobie sprawę z tego, że dotyk jest konieczny, aby psychika mogła działać normalnie – dodaje. Dlaczego kontakt z innymi ludźmi jest niezbędny a samotność zabija? Ekspertka zdradza 5 powodów Szałas na hałas, czyli sposoby na dostrojenie zmysłów Żyjąc w permanentnym hałasie, jesteśmy daleko od siebie i swoich potrzeb. Pierwszym krokiem powinien być oddech dla zmysłów w postaci detoksu dopaminowego czy przebywania w naturze. – Nie zdajemy sobie nawet sprawy, że nie mamy już praktycznie kontaktu z ciszą, która jest dla nas tak istotna. Nie zauważamy, że jesteśmy w ciągłym hałasie, który prowadzi do pogłębiania się zaburzeń psychofizycznych – mówi Jurga. Kierując swoją uwagę do zmysłowego odbioru rzeczywistości, możemy lepiej zrozumieć, jakie materiały czy zapachy są dla nas przyjemne. – Stwórzmy swój własny szałas na hałas, czyli miejsce z naszymi ulubionymi zapachami, kolorami czy smakami. Zadajmy sobie pytanie o to, co robi nam dobrze i zadbajmy o wprowadzenie tych rzeczy do życia codziennego. To najtańszy i najprostszy self-care – dodaje. Zwróćmy uwagę na ciepłe światło w domach, które nawiązuje do światła ogniska, nie tworząc ostrych kontrastów. Zadbajmy też o akustykę, wprowadzając dywany i zasłony, które powstrzymają niesienie się dźwięków. Zainwestujemy w dobre okna, które zapewnią komfort akustyczny i wyciszenie od sąsiadów. Sprawmy, że dom będzie komfortową i bezpieczną przestrzenią, w której słuch może odpocząć. Otaczajmy się zapachami, które nas relaksują i kojarzą się z przyjemnością. Jeżeli lubimy spacery po lesie, wprowadźmy zapach sosny w postaci olejku aromaterapeutycznego. Jeżeli zapach pomarańczy kojarzy nam się ze świętami i odpoczynkiem, postawmy owoce na stole. – Zwróćmy uwagę na to, jakimi materiałami się otaczamy i czy są dla nas komfortowe. Wiele rzeczy robimy nawykowo i nie zdajemy sobie sprawy z tego, że wcale nam nie służą. Wybierajmy dobre jakościowo, przyjemne dla ciała ubrania i meble, na których siedzi się przyjemnie. Dbając o poczucie komfortu i bezpieczeństwa, sprawimy, że nasze ciało i głowa odzyskają balans – zapewnia ekspertka. Inspiracje ● Książka – Juhani Pallasmaa, „Oczy skóry: Architektura i zmysły” ● TED Talk – Jinsop Lee, „Projekt o pięciu zmysłach” ● Joanna Jurga – projektantka i specjalistka od budowania poczucia bezpieczeństwa w przestrzeni ● Odc. 20 podcastu „Sznurowadła myśli” z Joanną Jurga o zmysłowym designie i podróżach w kosmos