Aktywistki Inicjatywy Wschód: „Pójdziemy na wybory z szacunku do siebie” [WYWIAD]
Dziewczyny wybierają! Redaktorka naczelna magazynu GLAMOUR, Katarzyna Dąbrowska rozmawia z aktywistkami Inicjatywy Wschód – Wiktorią Jedroszkowiak, Mają Włodarczyk i Anią Piętą.
Aktywistki Inicjatywy Wschód są pewne, że jeśli my, dziewczyny, pójdziemy na wybory, przyszłość będzie lepsza. Bo wiemy, jak mądrze wybierać. Wiktoria Jędroszkowiak, Maja Włodarczyk i Ania Pięta tłumaczą, dlaczego każdy dziewczyński głos ma znaczenie. Katarzyna Dąbrowska: Wszystkie badania wskazują, że szczególnie młode kobiety – uogólniając – nie widzą sensu, by zagłosować w najbliższych wyborach parlamentarnych. Nie wierzą, że to cokolwiek zmieni, niektóre twierdzą, że nie mają swoich reprezentantek lub że polityka ich nie interesuje. Czy dlatego postanowiłyście zaktywizować je i przekonać, że jednak warto oddać głos? Maja: Zajęłyśmy się wyborami, bo pierwsze prognozy są rzeczywiście takie, że młode dziewczyny nie zamierzają głosować. A te wybory będą kluczowe w kontekście naszej przyszłości. Wschód tworzą głównie młode osoby i chcemy zaangażować nasze rówieśniczki i rówieśników, by na wybory poszły i poszli. Chcemy pokazać Polkom, że ten kraj też może być dla nich. I że to nie jest normalne, że spotykamy się regularnie na czarnych marszach. Ania: To nieprawda, że nie mamy na kogo głosować. Jest mnóstwo świetnych kandydatek, tylko niestety trzeba ich poszukać na listach. My oczywiście znamy nazwiska superkandydatek, ale nie chcemy wskazywać konkretnych osób. Proponujemy, żeby poświęcić chwilę na research i sprawdzić, jakie doświadczenie za tymi osobami stoi, co chcą zrobić i czy reprezentują ważne dla nas wartości. Nie da się inaczej, trzeba trochę nad tym posiedzieć, ale warto wykonać tę pracę, bo możemy potem mieć w Sejmie i Senacie naprawdę bardzo podobną do nas osobę. To niesamowite uczucie znać i obserwować „swoją” posłankę, „swojego” posła. Daje to ogromną sprawczość i o tym jest dla mnie polityka. Chciałabym, żebyśmy ją odzyskały i poczuły, że mamy swoje reprezentantki u władzy. Maja: Teraz tylko 29 proc. polityków w polskim Sejmie to kobiety. Może dlatego dziewczyny w Polsce mają wrażenie, że polityka nie jest dla nich, że nie mają na kogo głosować, po prostu nie widzą osób, z którymi mogłyby się utożsamić, pomyśleć: „Hej, ona jest do mnie podobna i zależy jej na tym samym”. I to też trzeba zmienić. Ten test pokaże, do deklaracji której partii jest ci najbliżej. Sprawdź swoje poglądy przed wyborami 2023 i podejmij świadomą decyzję Powstało narzędzie, dzięki którym każda osoba może sprawdzić zgodność swoich poglądów z deklaracjami poszczególnych komitetów wyborczych. Wzięcie udziału w teście pozwoli podjąć świadomą decyzję podczas wyborów parlamentarnych 2023. Te same badania pokazują, że młodzi mężczyźni będą głosować chętniej niż kobiety. Dlaczego wciąż chcemy oddawać przyszłość mężczyznom i ich wyborom? Bo to trochę tak wygląda… Ania: Nie mam poczucia, że oddajemy władzę mężczyznom. Tylko wciąż mierzymy się z przeszłością, bo kulturowo, religijnie i historycznie jesteśmy socjalizowane do tego, by się mniej interesować polityką. W imię zasady „nie zaprzątaj tym swojej ślicznej główki” albo że polityka to brud i trud tylko dla prawdziwych mężczyzn. Polityka to nasze życie, a dziś wszystko jest polityczne: od powietrza i wody po nasze ciała. Wiem, że jest też część kobiet, które nie zagłosują, bo są sfrustrowane, wkur…ne i beznadziejnie zmęczone sytuacją. Ja sama nie potrafię odpowiedzieć sobie na pytanie, jak to możliwe, że wciąż w naszym kraju nie słucha się 52 proc. społeczeństwa, a tyle stanowią kobiety w Polsce. One są zmęczone latami dobijania się o swoje. Myślę, że kobiety mają też jasno określone priorytety, najważniejsze dla nich teraz sprawy to: koszty życia, prawa kobiet, zdrowie psychiczne, edukacja i ekologia. Zaczęłyście swoją akcję zachęcania do głosowania już na Open’erze. Jaki był odzew? Wiktoria: Na Open’erze postawiłyśmy symboliczną urnę do głosowania, do której każdy mógł wrzucić głos. Ludzie mogli głosować nie na polityków i nie na partie, tylko na to, o jakiej Polsce marzą. Oddawali głosy na czyste powietrze, zdrową przyrodę, możliwość decydowania o swoim ciele, miłość bez względu na płeć. Wiele osób dopisywało własne postulaty. To było naprawdę ekstra. Chciałyśmy pokazać, że głosowanie jest „cool”, jest czymś prostym i dostępnym i ma nam wszystkim pomóc w budowie lepszego kraju. To jest nasz ważny przywilej i warto z niego korzystać. Maja: Podczas Open’era odbyłyśmy ponad 1000 rozmów na temat polityki z młodymi ludźmi. Okazało się, że temat polityki nie jest im obcy, tylko nie podoba im się sposób, w jaki o polityce się w Polsce mówi i jak się ją prowadzi. Podajcie mi powód, dla którego pójdziecie na wybory. Ania: Będę głosować na kobiety, bo chcę, by 52 proc. społeczeństwa miało równą reprezentację we władzy. A potem żeby nasze reprezentantki wprowadzały zmiany, na które czekamy już o wiele za długo. Wiktoria: Dla mnie przede wszystkim to bardzo ekscytujące, bo to będą pierwsze wybory parlamentarne, w których wezmę udział. Pójdę głosować, bo moim zdaniem to pierwszy krok do zmiany. Marzę, by w Polsce żyło się dobrze wszystkim, nie tylko grupie 52 proc., ale też 48 proc., które stanowią faceci. Myślę sobie, że to nie są najczarniejsze czasy naszej historii, z dużo czarniejszych wychodziliśmy cało. Lubię używać metafory o tym, jak odbudowywano Warszawę po II wojnie – ludzie zebrali się i odbudowali swoją stolicę, chociaż wielu polityków mówiło, że się nie da i że trzeba przenieść ją do innego miasta. Podobnie jest teraz z Polską – musimy ją sobie wspólnie odbudować. I wybory będą początkiem. Co macie do stracenia, głosując? Maja: Pójdę na wybory z szacunku do siebie. Pójdę, bo chcę zawalczyć o klimat. Pójdę, bo w tym roku kończę licencjat i nie chcę stąd wyjeżdżać, mimo że w obecnej sytuacji politycznej to coraz bardziej kusząca opcja. Zagłosuję, bo chcę móc pójść do lekarza po pomoc medyczną, a nie na pseudokomisariat. Dlaczego jesteście aktywistkami, a nie polityczkami? Ania: Ja nie powiedziałam ostatniego słowa. Wiktoria: Ja też nie! Gwiazdy zachęcają dziewczyny do wzięcia udziału w wyborach w nowym filmie Nataszy Parzymies Pokażcie to młodszej siostrze, koleżance i każdej dziewczynie, która nie wierzy, że jej głos ma znaczenie. Natasza Parzymies oraz rodzime gwiazdy zachęcają młode kobiety do wzięcia udziału w wyborach w poruszającym filmie krótkometrażowym „Też to słyszycie”. Co zmieniłybyście w Polsce od razu, gdybyście miały taką możliwość? Ania: Prawo do aborcji. Ale przy urnie prawdopodobnie zagłosuję w pierwszej kolejności za klimatem i sprawiedliwą transformacją energetyczną, bo uważam, że tu i teraz najważniejsze jest uwolnienie odnawialnych źródeł energii, co naprawdę można zrobić bardzo łatwo i szybko. To znacząco obniży koszty życia, a podwyższy jego jakość np. dzięki czystości powietrza, bo przez smog w Polsce rocznie umiera prawie 100 tys. osób – to jest całe miasto! Maja: Dla mnie najważniejsza jest kwestia aborcji, praw kobiet i osób LGBT. Wierzę, że to jest progresywne w kontekście Polski i jeszcze większego sojuszu z Unią Europejską. Wiktoria: Odebrałabym wielkie pieniądze facetom z wielkich spółek, głównie skarbu państwa, i oddała w ręce ludzi. Bo nie wystarczy dać ludziom prawa, trzeba też dać im pieniądze. Nie zapominajmy o tym. Aktywizm to trudna działalność, bardzo wypalająca. Co Was napędza, by walczyć, by tu żyć? Wiktoria: Polska jest pięknym krajem. Ludzie są tu super, to jest niesamowicie inspirujące. Miałam podejście do życia za granicą, ale czułam, że muszę wracać. To ważne, gdzie się czujesz jak w domu, ja się tak czuję w Polsce. Chciałabym żyć w Polsce, która jest fajną sąsiadką, która jest otwarta dla wszystkich ludzi, którzy nie są białymi hetero Polkami i Polakami. Maja: Polska to mój dom, ale w każdym domu czasami trzeba zrobić generalne sprzątanie i myślę, że teraz jest na to czas. A potem w tym czystym domu, w salonie, usiądziemy wszyscy i pogadamy. I każdy będzie miał coś do powiedzenia i zostanie wysłuchany. Ania: Odpowiedź na to pytanie nie będzie dla mnie łatwa. Myślę sobie, że jeśli kocham Polskę, to jestem w toksycznym związku i to jest moja najtrudniejsza relacja w życiu. Polska mi dużo dała, ale też wiele razy strasznie zawiodła. Przede wszystkim moje prawa nie są równoważne z prawami mężczyzn – to mocno mnie poobijało. Ale wciąż jeszcze chcę udowodnić, że coś może być inaczej. Mam w sobie bunt, by pokazać, że można coś zmienić. Walczę dla ludzi, których kocham, i dla przyrody, która jest tu wspaniała. Dokończcie, proszę, zdanie: Dziewczyny, idźcie na wybory, bo… Wiktoria: Bo to pierwszy, ale na pewno nie ostatni krok do prawdziwej zmiany w Polsce. Ania: Bo jak nie będziecie zabierać głosu w swojej sprawie, to ważne dla was tematy i problemy do załatwienia nigdy nie będą przy decyzyjnym stole. Zawsze będzie coś ważniejszego. Maja: Bo jesteście ważne i wasze zdanie się liczy, serio. Mnie podtrzymuje ciągle ta energia i wspólnota, jaką stworzyłyśmy w czasie strajków, to chyba najważniejsze moje doświadczenie pokoleniowe. I mam mocne przekonanie, że jesteśmy siłaczkami i piszemy nową herstorię Polski. Polska jest kobietą i Polska jest nasza. Rozgośćmy się w niej, na naszych zasadach, bo jesteśmy u siebie.
„Love Story Called Life”. Jacek Jelonek i Oliwer Kubiak wydali komiks o prawach LGBTQI+ w Polsce [WYWIAD]
„W naszym codziennym życiu walczymy o równe prawa oraz traktowanie osób ze środowiska LGBTQI+. Jeśli ktoś uzna nas za aktywistów, to będzie nam bardzo miło”, mówią Jacek Jelonek i Oliwer Kubiak, współautorzy komiksu „Love Story Called Life”.
Od „Prince Charming” po „Taniec z Gwiazdami”, Jacek Jelonek wskoczył na głębokie wody najbardziej mainstreamowej telewizji, wcielając się w niej w rolę wielkiego różowego słonia - wyoutowanego geja. To zadziwiające, ale w całej 18-letniej historii „Tańca z Gwiazdami” nie było przed nim ani jednej osoby, która przyznała się do swojej nieheteronormatywności. Z kolei przed „Princem” nie istniał ani jeden program traktujący o społeczności LGBTQI+. Czy homoseksualizm to w Polsce temat tabu? Podejrzewamy, że tak. A zakażenie HIV, sex working, kryzys bezdomności wśród nastolatków albo kradzież tożsamości w mediach społecznościowych? Niestety, chyba tym bardziej. Na fali popularności po występie w "TzG", Jacek Jelonek, we współpracy z partnerem Oliwerem Kubiakiem i mecenas Magdaleną Niewelt, przygląda się tym problemom w komiksie „Love Story Called Life”. Wydawnictwo, wydane pod patronatem Kampanii Przeciw Homofobii, w oparciu o 18 scenek prezentuje porady prawne dla społeczności LGBTQI+. Sytuacje są przeróżne, ale życiowe – od molestowania i prawa do odmowy zeznań aż po rozliczenie związku, założenie spółki i dziedziczenie ustawowe i testamentowe. Powstaje pierwszy w Polsce reality show z udziałem par LGBT. „Walka o miłość i wielkie pieniądze, na rajskiej wyspie” Wygląda na to, że randkowy program „Prince Charming Polska” z Jackiem Jelonkiem przetarł szlaki kolejnym produkcjom telewizyjnym o tematyce LGBT. Oto wszystko, co wiemy o pierwszym w Polsce reality show, w którym wezmą pary o różnej orientacji seksualnej. Na chwilę przed premierą komiksu rozmawiamy z Jackiem Jelonkiem, Oliwerem Kubiakiem i Magdaleną Niewelt o sile telewizji, pink washingu i aktywizmie w social mediach. Arek Zagata / GLAMOUR: Jacku, twój program „Prince Charming” to pierwszy – i nadal jedyny – polski reality show o osobach nieheteronormatywnych. Dalej: jesteś pierwszym wyoutowanym gejem w „Tańcu z Gwiazdami”. Opowiedz o tych projektach. Jacek Jelonek: Oba programy okazały się ogromnym sukcesem. „Prince Charming”, bo pokazał chłopaków z różnych środowisk. W dodatku z problemami, które bardzo rzadko dotykają osoby heteronormatywne: bezdomnością, odrzuceniem przez rodziny, gnębieniem, i różnymi innymi kryzysami. Ich szczere historie trafiły do serc widzów. A „Taniec z Gwiazdami”? Bo to głosy publiczności doprowadziły nas, pierwszą jednopłciową parę, do finału! Jaki z tego wniosek -- że Polacy nie są aż tak homofobiczni, jak się utarło. Udział w programach nauczył mnie, by iść dalej. Jeśli ma to pomóc komuś poczuć się lepiej w swojej skórze, bo koleś z TV otwarcie mówi, że jest gejem, że ma partnera, że jest zakochany i pokazywać to u siebie na socialch i w największych stacjach telewizyjnych w Polsce to naprawdę jest to warte wszystkiego. To ważna lekcja. A jak was ona doprowadziła do pomysłu „Love Story Called Life”? JJ: Po zakończeniu Prince Charming i powstał pomysł podcastu, który poruszałby trudne kwestie związane ze zdrowiem osób LGBTQ+. Chciałem rozmawiać o HIV, sex workingu, pomysłów było wiele i dokładnie rok temu nagrałem już nawet pierwszy odcinek, z prezydentem Rafałem Trzaskowskim. Po TzG projekt ten schowałem do szuflady, cały czas szukając nowych możliwości, by jakoś przysłużyć się społeczności i wykorzystać głos, który niejako został mi dany. Oliwer Kubiak: Pomysł narodził się spontanicznie podczas jednego z naszych spotkań z Magdą. Siedząc wspólnie przy kolacji, rozmowa zeszła na kwestie prawne. W trakcie rozmowy okazało się, że nie wiedzieliśmy o jednym ze swoich praw. Doszliśmy do wniosku, że skoro my nie wiemy (a uważamy się za osoby świadome), to ile innych osób musi o takich podstawowych kwestiach nie wiedzieć. I tak narodził się pomysł na „Love Story Called Life”. Prawo w kontekście LGBTQI+ to temat szeroki jak ocean. Jak wybieraliście kazusy, które komiks porusza? JJ: Ja chciałem, żeby nasza publikacja była gotowym rozwiązaniem, by każda osoba, która weźmie go do ręki dostała wszystko na srebrnej tacy! Magda uświadomiła nas, że każda sprawa i każdy problem jest zupełnie inny i nie możemy dać „gotowca”. Dlatego nasz komiks traktujemy jako drogowskaz. Po pierwsze ma uświadamiać o podstawach prawnych w każdej z historii, ale i podpowie, co zrobić, gdzie się udać i jakie pismo napisać. Poznawszy podstawę, łatwiej będzie nam zadać właściwe pytania adwokatowi. Które z tematów znasz z autopsji? JJ: Jak tylko światło dzienne ujrzała informacja, że mam być „Księciem”, w internecie wybuchła burza. Ilość wyssanych z palca historii była naprawdę przytłaczająca. Że jestem escortem, że jestem zarażony wirsuem HIV i wiele, wiele innych. Zdałem sobie sprawę, że nie jestem w tym sam. Większość ludzi dalej uważa, że w internecie jest się anonimowym – nic bardziej mylnego. A który uważasz za najważniejszy? JJ: Narażenie na zakażenie. Dla mnie kwestie zdrowia są bardzo ważne i wiele godzin poświęciłem na to, by edukować sam siebie. Młodzi nie wiedzą, co to jest PrEP (profilatyka przedekspozycyjna zakażenia HIV – dop. red.), albo że w Polsce trwają badania kliniczne nad szczepionką przeciwko HIV (miałem nawet brać w nich udział, ale plany zawodowe pokrzyżowały mi plany). Młodzi nie wiedzą, że umyślne zarażenie kogoś chorobami zakaźnymi jest karalne. Komiks to fajna, ale rzadko spotykana forma. Skąd taki pomysł? JJ: Wychowałem się z komiksami i dobrze pamiętam, jaką frajdę sprawiało mi ich czytanie. Od bardzo długiego czasu obserwuję rysowników i storyboardzistów na Instaramie i potrafię godzinami przeglądać ich prace -- wpadam w rabbit hole i znikam! Formę rysunkową zawsze uważałem za bardzo lekką i przystępną i w zasadzie wszystko, co jest narysowane, wygląda lepiej. Sam jestem po architekturze krajobrazu i fajny rysunek zawsze przykuwał moją uwagę OK: Uznaliśmy, że komiks jest bardzo przystępną i lekką formą przekazu. Dlatego trochę zbalansuje skomplikowane kwestie prawne. Poza tym, kto nie chciałby zostać bohaterem komiksu? Nasze postacie stworzone przez Tysirr są genialne! Komiks wychodzi z początkiem czerwca, czyli miesiąca dumy. Przez cały miesiąc w branży marketingowej roi się od kampanii, którymi marki chcą pokazać, że są sojusznikami LGBTQI+. Jak wyłapać wśród nich pink washing? OK: Niestety problem pink washingu jest dosyć powszechny. Jako influencerzy, mamy pewną odpowiedzialność. Patrzymy, żeby promowane przez nas rzeczy miały nie tylko tęczę na produkcie, ale i realnie wspierały społeczność, także finansowo. Zanim zdecydujemy się na jakąkolwiek współpracę związaną z Pride Month, weryfikujemy czy dana firma rzeczywiście wspiera środowisko LGBTQ+ przez cały rok. Jeśli chodzi o udaną kampanię, to na pewno wiązałaby się z jakąś formą wsparcia dla którejś z organizacji walczących o lepszą sytuację osób LGBTQ+, oraz tym, że niosłaby ze sobą edukujące treści, mówiące np. o języku inkluzywnym. Andrzej Piaseczny o życiu z partnerem na wsi: „Chodzimy na zakupy, jesteśmy widoczni, mojego partnera się rozpoznaje i to nie wywołuje emocji” Wokalista Andrzej Piaseczny w ostatnim wywiadzie otworzył się na temat swojej relacji i stosunku do ślubów par jednopłciowych. Wy wspieracie, bo część dochodów, a dokładnie 8%, ze sprzedaży „Love Story Called Life” trafi do Kampanii Przeciw Homofobii. To również wasi patroni. Dlaczego wasz wybór padł akurat na tę organizację? OK: Kampania Przeciw Homofobii w ciągu 21 lat działania przyczyniła się w bardzo dużym stopniu do poprawienia sytuacji osób LGBTQ+ w Polsce. Nasza współpraca z KPH przy tym projekcie tworzy pełne koło – Kampania sprawdzała pod kątem języka inkluzywnego program „Prince Charming”. O to samo poprosiliśmy organizację względem tekstu naszego komiksu. JJ: To ja może powiem skąd 8%… Otóż chcieliśmy zrobić fajna klamrę, która zepnie nasz projekt z tym co było. Pierwsza flaga LGBT stworzona Gilberta Bakera w 1978 miała właśnie 8 kolorów. Pomyśleliśmy, że to będzie symboliczny gest z nawiązaniem do przeszłości, która tak naprawdę jest przyszłością. Magdalena Niewelt: Chcieliśmyby w komiksie zastosowano język inkluzywny. Nie jest to proste, bo musieliśmy korzystać z definicji ustawowych. Jednak dzięki pomocy Kampanii Przeciw Homofobii udało się to połączyć. Mamy nadzieję, że ułatwi to odbiór treści komiksu. Czym jest dla was aktywizm? OK i JJ: Nie nazwalibyśmy się aktywistami, niestety wiele osób już określa się tym słowem, nie mając z aktywizmem zbyt wiele wspólnego. Daleko nam do Barta Staszewskiego, którego można nazwać aktywista pełną gębą i którego podziwiamy za determinację i upór i pokłady cierpliwości i siły by walczyć z systemem. My staramy się pokazywać codzienność, normalność i nasze nudne życie J Wiele osób zmienia przez to percepcję związku dwóch chłopaków. Wydaje nam się, że właśnie przez taką codzienność, udaje nam się dotrzeć do większego grona osób nie tylko młodych, ale także tych starszych, którzy cenią sobie takie wartości jak związek, miłość i te „nudne” życie w związku. Jeśli ktoś uzna nas za aktywistów, to będzie nam bardzo miło J W naszym codziennym życiu walczymy na pewno o równe prawa oraz traktowanie osób ze środowiska LGBTQ+, mamy nadzieje że „Love Story Called Life” będzie małym krokiem właśnie w stronę równości. Jakie są wasze nadzieje na przyszłość? OK i JJ: Nadzieje są duże. Liczymy, że w Polsce pojawi się równość małżeńska a osoby LGBTQ+ przestaną być uznawane przez niektóre środowiska polityczne za ideologię. Liczymy po prostu na równe traktowanie. Komiks „Love Story Called Life” jest dostępny w formie fizycznej i cyfrowej. 8% wpływów ze sprzedaży komiksu zostanie przekazane na rzecz Kampanii Przeciw Homofobii.
Natalia Panchenko: Działam, bo inaczej nie umiem
Jedna z najbardziej znanych i najintensywniej działających ukraińskich aktywistek w Polsce, współzałożycielka inicjatywy społecznej Euromaidan Warszawa. Wesoła, mówi dużo i szybko, energiczna, jakby była non stop podłączona do prądu. Mieszka w Polsce od ponad 10 lat, ma męża i dwuletnią córeczkę. Natalia Panchenko opowiada, że aktywizm to piękna, ale też niebezpieczna profesja.
Jak się czujesz? I kiedy ostatnio zadałaś sobie to pytanie? Wiesz, od czego zacząć (śmiech). Jestem bardzo zmęczona, ale to, że mogę pomagać, a nie bezsilnie patrzeć, co się dzieje, daje mi dużo siły. Kiedy coś mi się udaje, natychmiast czuję przypływ energii. Pracuję ze swoim coachem nad tym, by nie wykończyć się fizycznie i żeby siła, której mam mnóstwo wewnątrz, nie wykończyła ciała. Nam, aktywistkom i aktywistom, wydaje się, że mamy co niemiara siły, a to nieprawda. Ciało nie nadąża. Doświadczyłam tego boleśnie. Opowiedz. W 2016 przeżyłam wypalenie zawodowe w związku z moją działalnością aktywistyczną. Wychodziłam z tego ponad rok, oczywiście z pomocą psychologa i wielu różnych lekarzy. W wypaleniu najtrudniejsza jest diagnoza. Ja się psychicznie świetnie czułam, ale moje ciało nie wytrzymywało. Miałam przewlekłe zapalenie spojówek, nie działały żadne antybiotyki. Potem zdrętwiał mi palec u ręki i nie mogłam nim ruszać. Następnie doszły zawroty głowy, takie, że nie mogłam wstać z łóżka. Przy którymś kolejnym badaniu pielęgniarka zmierzyła mi temperaturę. Miałam 34,2 stopni Celsjusza. I wtedy internistka wysłała mnie do psychologa. Tam zaczęłam opowiadać, że pomagam żołnierzom ukraińskim na froncie, że wysyłam im paczki, że niektórzy nie zdążyli ich otrzymać, bo zginęli… Mieszkałam już wtedy w Polsce, ale całą energię wkładałam w pomoc Ukraińcom, bo wojna w Ukrainie trwa od 2014 roku. Wtedy pomagaliśmy żołnierzom bez pośredników. Nie zdawałam sobie sprawy, jakie to jest dla mnie obciążenie. Nie płakałam, nie opowiadałam o tym nikomu. I tak nieświadomie doprowadziłam się do takiego stanu. Jak z tego wychodziłaś? Przede wszystkim długo. Poszłam na terapię, to po pierwsze. Gdy zaczęłam regularnie jeść i spać, zniknęły fizyczne dolegliwości. Wyjechałam na dwa miesiące na Maltę, wynajęłam tam mieszkanie i nie robiłam nic. Jadłam, spałam i chodziłam na plażę. Po miesiącu poczułam się lepiej. Z psycholożką zaczęłyśmy analizować wszystkie projekty, w które byłam zaangażowana – to było o wiele za dużo jak na jedną osobę. Wyszłaś na prostą, a po chwili zaczęła się pełnoskalowa wojna, która trwa już ponad rok. Jesteś czujniejsza, by nie powtórzyć tej historii? Przez pierwszy miesiąc byłam jak we mgle, prawie nie spałam – tyle było do zrobienia. Wisiałam non stop na telefonie. Szybko jednak zrozumiałam, że aby funkcjonować dalej, natychmiast muszę się ogarnąć. Zadzwoniłam do swojego coacha. On zawsze się śmieje, że z większością ludzi pracuje nad efektywnością, a ze mną nad tym, by mnie hamować. Raz w tygodniu robimy plan działania i ustalamy, z czego mam zrezygnować, co przekazać innym, co odłożyć na za tydzień. Planuję też odpoczynek: kiedy pójdę na jogę, kiedy do kina, kiedy na masaż. Bo sama nie czuję potrzeby odpoczynku. I dzięki temu, że tak pracujemy z coachem, wciąż mogę być aktywistką. Teraz też inaczej zarządzam naszymi wolontariuszami. Wcześniej myślałam, że lepiej mieć kilkoro takich ludzi jak ja, bo ogarną i zrobią wszystko. Okazało się, że nie, bo tacy szybko się wykończą. Dziś w Euromaidanie działa około tysiąca wolontariuszy. Nie obciążamy ich nadmiernie – czasami muszą napisać kilka maili, czasami opublikować post na Instagramie. Dla jednej osoby to niewiele, ale w skali tysiąca osób wychodzi konkretna praca, a ludzie nie są obciążeni i nie wypalają się. Obserwujesz swoich wolontariuszy, by nie doświadczyli tego co Ty? Tak, jestem na tym punkcie bardzo przeczulona. Nie życzę nikomu, by przeżył to co ja. Dlatego obserwuję współpracowników i reaguję, gdy widzę, że ktoś za bardzo się angażuje. Do lipca działaliśmy bardzo intensywnie. W lipcu zmusiłam wszystkich do miesiąca urlopu. Po prostu zamknęliśmy działalność. Dla większości wolontariuszy to był szok, mówili, że się nie da. Okazało się, że nic się nie zawaliło, od sierpnia wszystko ruszyło z większą siłą. Jak w ogóle zaczął się Twój aktywizm? Od dziecka było mnie wszędzie pełno. Udzielałam się już w szkole, potem na studiach byłam bardzo aktywna w samorządzie studenckim – skończyłam zarządzanie (od zawsze wiedziałam, że chcę zarządzać ludźmi). Zaczęłam na uniwersytecie w Połtawie w Ukrainie, potem wygrałam konkurs naukowy, w którym nagrodą było miesięczne stypendium na SGGW w Warszawie. I tak znalazłam się w Polsce. Pod koniec stypendium dziekan zaproponował mi, bym została i zarobiła tu magisterkę. Ale że zawsze byłam ambitna, to postanowiłam jednocześnie dokończyć studia w Ukrainie. Czasami było tak, że w poniedziałek zaliczałam coś w Warszawie, we wtorek wsiadałam w pociąg do Połtawy, zdawałam tam egzamin i w piątek byłam z powrotem w Warszawie. Byłam wtedy jedyną Ukrainką na wydziale. Myślałam, że wrócę po studiach do Ukrainy, ale z kolegą założyliśmy koło naukowe, zrobiliśmy konferencję i po tej konferencji zaproponowano mi tu pracę. Podjęłam ją, szło mi świetnie, aż wydarzyła się rewolucja godności. Wtedy z innymi mieszkającymi tu Ukraińcami założyłam Euromaidan Warszawa i zaczęliśmy wpierać protestujących w Ukrainie. Bardzo nam zależało, by Ukraina stała się częścią Unii Europejskiej. W 2014 roku zaczęła się wojna. Wtedy zwolniłam się z ówczesnej pracy, bo chciałam więcej pomagać Ukrainie, i poszłam działać do jednej z fundacji, gdzie zajmowałam się organizacją zbiórek na potrzeby Ukrainy. Od tego czasu wszystkie swoje prace próbowałam łączyć z aktywizmem. Bo z aktywizmu niestety nie da się wyżyć. Trzeba gdzieś zarabiać. Dlatego od początku mojej działalności aktywistycznej staram się brać prace projektowe, by mieć czas na pomaganie Ukrainie. To, jak dzielić czas, też ustalam z coachem. Kiedyś pracowałam 18 godzin na dobę, teraz 12. Mam wrażenie, że w Polsce trochę przyzwyczailiśmy się do wojny, że ona nam spowszedniała. Jak Ty się z tym czujesz? Tak, widzę to. Czasami mnie to irytuje, czasami chce mi się płakać. Siłą rzeczy funkcjonuję w dwóch rzeczywistościach – tej w Polsce i tej w Ukrainie. A to bywa nieznośne. W jednej dostaję wiadomość, że zrzucamy się na wieniec, bo jest pogrzeb naszego znajomego ze studiów, który zginął na froncie, a tego samego dnia dostaję od kogoś z warszawskich znajomych zaproszenie na koncert. Rozumiem ludzi tutaj, naprawdę. Ale dla mnie to jest bardzo trudne. I nie idę na koncert, bo cały czas myślę o tym chłopaku, który właśnie stracił życie. Widzę też, że coraz trudniej jest zbierać pieniądze. Rozumiem mechanizm, który tym kieruje. Ludzie nie chcą żyć w stresie, chronią się. Przebywanie w wojnie jest strasznie trudne i wykańczające. Rzeczywiście wojna spowszedniała, ale to jest oszukiwanie się, uśpienie. Nie możemy udawać, że wojny nie ma, bo to jest nasza wspólna rzeczywistość. Niestety, jeśli pozwolimy sobie dzisiaj zasnąć, to za kilka lat nie wiemy, czy wojna nie przeniesie się tutaj. Jedynym sposobem, by uniknąć jej rozprzestrzenienia się, to pomóc Ukrainie wygrać. Wierzysz, że to się wydarzy? Wierzę! Jeśli świat nadal będzie wspierać Ukrainę, to tak. Ukraina już niejednokrotnie pokazała rzeczy, które nie mieszczą się w głowie analitykom wojskowym. Pytałaś, czy czuję, że wojna nam spowszedniała. Mnie nie, bo codziennie rozmawiam z rodzicami i przyjaciółmi, którzy zostali w Ukrainie. I codziennie słyszę alarmy i strzały. To mi nigdy nie spowszednieje. Jak pomagać? Natalia nie ustaje w staraniach, by mówić o konieczności wsparcia Ukrainek i Ukraińców. Według niej teraz najważniejsze są pieniądze. Jeśli chcesz pomóc, obserwuj @euromaidan_waw i reaguj. Teraz trwa zbiórka na agregaty prądotwórcze. Wywiad ukazał się pierwotnie w magazynie Glamour 6/2023.
Zosia Zochniak: „Nie ma znaczenia, czy kupisz coś w pierwszym, czy drugim obiegu, bo odpowiedzialna moda zaczyna się, gdy będziesz z tej rzeczy korzystać”
Można szukać przyszłości mody w metawersum i cyfrowych ubraniach, można też ją odnaleźć w zmianie przepisów i nawyków konsumenckich. W jakim kierunku pójdzie branża i co dla lepszej przyszłości może zrobić każda i każdy z nas? Zosia Zochniak, współzałożycielka marki Ubrania do oddania i niezłomna propagatorka mody cyrkularnej, namawia, by być jak własna babcia.
Opamiętaliśmy się wreszcie i kupujemy mniej? Nie. I nie będziemy kupować mniej. Strategia Komisji Europejskiej dotycząca wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym – oficjalna dyrektywa przyjęta w marcu 2022 roku – definiuje cele dla przemysłu tekstylnego. Określa, co zrobić, by ubrania służyły nam dłużej, żeby poprawić ich jakość, zagwarantować klientom marek odzieżowych prawo do reklamacji, naprawy itd. W tej samej strategii znajdziemy też informację, że do 2030 roku konsumpcja w obszarze tekstyliów wzrośnie o 60 proc. Już teraz produkujemy rocznie 100 miliardów sztuk ubrań, butów i akcesoriów – dla 8 miliardów ludzi na świecie. Jemy i będziemy jeść jeszcze więcej mody. Z czego wynika ten wzrost? Mamy mniej pieniędzy, jesteśmy bardziej świadomi – te dwa czynniki powinny zmniejszać konsumpcję ubrań. To wynika z tego, że ubrania są bardzo tanie. Inflacja i wojna w Ukrainie wpłynęły na ceny produktów i usług w każdej branży poza odzieżową. Tam nie zostały podniesione ceny produktów, ponieważ branża odzieżowa pracuje na bardzo wysokich marżach. A poza tym kupujemy, żeby poprawić sobie humor. Ubrania są tak tanie, tak łatwo dostępne, tak dynamicznie zmieniają się trendy, a my chcemy być tego częścią. Nie chcę dyskredytować takich decyzji zakupowych, mówić, że jesteśmy egoistami, którzy ponosząc wszystkie koszty środowiskowe i ekonomiczne, decydują się na kupowanie ubrań, żeby poprawić sobie nastrój. Tak jednak jest. Kupowanie daje poczucie sprawczości, podnosi naszą samoocenę. Co ciekawe, tylko do momentu powrotu z zakupami do domu, bo potem, jak pokazują badania, często dopadają nas niezrozumiałe wyrzuty sumienia. W zeszłym roku dołączyłaś do grona ekspertek i ekspertów, które miało opracować kodeks etyczny dla branży mody. Co to za grupa? To grupa powstała z inicjatywy Sekretarza Generalnego ONZ, działamy w ramach UN Global Compact. Spotykamy się raz w miesiącu, nazywamy te spotkania naszym okrągłym stołem na rzecz odpowiedzialnej mody. Opracowujemy nową definicję mody w Polsce – tak należy to nazwać. Strategia Komisji Europejskiej zawiera jasno określone założenia dotyczące ekoprojektowania, metek i cyfrowych paszportów, jakości produktów, polityki cenowej, jawnego łańcucha dostaw, prawa do rękojmi i tysiąca innych rzeczy. My opracowujemy scenariusze dla polskiej branży, które pomogą zaadaptować się do zmian. Złożyliśmy naszą interpretację strategii do ministerstwa i czekamy, aż ruszy jej realizacja. Strategia Komisji Europejskiej musi zostać wdrożona w 2025 roku. Jako kraj członkowski Unii Europejskiej nie mamy wyjścia, przedsiębiorstwa będą musiały wprowadzić i realizować postanowienia dyrektyw. Powiedziałaś, że pięć lat temu, gdy startowały Ubrania do Oddania, nie wiedziałaś zbyt wiele o branży mody. Wiedza, którą zdobyłaś po drodze, wpłynęła na Twoje postrzeganie przemysłu tekstylnego? Impulsem do założenia Ubrań do Oddania była moja własna szafa. Sama byłam kompletnie nieświadomą osobą na konsumpcyjnym haju. Jako dziewczyna z małego miasta żyjąca w Warszawie uważałam, że jak cię widzą, tak cię piszą, więc na każdą sobotnią imprezę na Mazowieckiej musiałam iść w całkowicie nowym outficie, od butów, przez sukienkę, po bieliznę i torebkę. W czwartek po pracy szłam do galerii na zakupy. Nie miałam świadomości, w jakich warunkach i z czego są produkowane ubrania, przez kogo, za jakie pieniądze. Zobaczyłam prawdę o konsumpcji mody w Polsce, gdy uruchomiliśmy Ubrania do Oddania, a nasz magazyn zaczęły zalewać ciuchy często nowe, z metkami. Całe kartony rzeczy. Mnóstwo butów, które pewnie zostały raz włożone. Najpierw zobaczyliśmy w drugim obiegu szansę na biznes, potem możliwość wyregulowania rynku, który jest ogromny. Dopiero obsługa drugiego obiegu uświadomiła mi, że my, konsumenci, jesteśmy na końcu łańcucha, który gdzieś się przecież zaczyna i warto zobaczyć, jak ten początek wygląda. Zaczęłam zdobywać informacje, choć nie było to proste, bo przecież branża odzieżowa nie ma interesu w tym, żebyśmy widzieli, jak i za ile została wyprodukowana bluza czy sukienka, która wisi na ładnym wieszaku w pachnącym sklepie. Na początku bardzo krytykowałam modę. Byłam krzykaczką, która namawiała ludzi, żeby przestali kupować, i mówiła im, że branża odzieżowa powinna zniknąć. Z czasem otworzyłam się na dialog i zrozumiałam, że wielką szansą jest wejście w struktury legislacyjne, współpraca z Komisją Europejską czy ONZ, jakakolwiek możliwość zderzenia się z tym światem pozwoli nam wprowadzić zmianę. Odeszłam od krytyki na rzecz szukania rozwiązań. Paradoksalnie nie ma znaczenia, czy kupisz coś w pierwszym, czy drugim obiegu, bo odpowiedzialna moda zaczyna się, gdy będziesz z tej rzeczy korzystać. Ważne jest, ile razy tę rzecz włożysz, jak ją będziesz prała, jak ją będziesz trzymała w szafie i co z nią zrobisz, gdy uznasz ją za nieprzydatną. Bardzo trudno zobaczyć ten cały cykl w momencie zakupu, który jest często impulsywną decyzją. I nie ma tu idealnego rozwiązania. Ja dzielę się ze swoją społecznością wskazówkami, które sprawdziłam na sobie. Przejrzałam szafę, sprawdziłam składy ubrań i nagle okazało się, że chodzę cała w plastiku, więc nic dziwnego, że mam ciągłe problemy ginekologiczne. Wystarczyło zamienić poliestrowe koronkowe majtki z Victoria’s Secret na takie z bawełnianą wkładką. Dla mnie to było „wow”, dla innych może też będzie. Dlatego namawiam, by być wybrednym konsumentem. Wydajemy na ubrania pieniądze, na które ciężko pracujemy. Warto więc kupować rzeczy, które będą nam służyć. Mówiąc o przyszłości mody, skupiamy się na technologii, nowych materiałach, ubraniach cyfrowych. A może przyszłością jest właśnie zmiana podejścia? Przyszłość mody odkryły nasze babcie. Dziś odmieniamy przez wszystkie przypadki modę cyrkularną i zachwycamy się, że ktoś uszył sobie fartuch z prześcieradła. A przypomnij sobie czasy dzieciństwa i babcię, która wykładała kosz na śmieci gazetami, a zużytą pościel przerabiała na ścierki. Nie wiem, czy metawersum i skóra z ananasa są przyszłością mody. Wiem jednak, że przyszłościowa jest troska o to, co już mamy, i korzystanie z zasobów już wyprodukowanych. Przyszłością jest odpowiedzialność. Całą rozmowę Angeliki Kucińskiej z Zosią Zochniak przeczytacie w nowym numerze magazynu GLAMOUR (03/2023). Marcowe wydanie GLAMOUR z awatarką na okładce już w sprzedaży. Oto 6 powodów, dla których warto je mieć Co tym razem w nowym wydaniu magazynu GLAMOUR? Mamy wyjątkową bohaterkę okładkową – awatarkę Wero a numer poświęcony jest modzie przyszłości.
Aktywistki oblały zupą „Słoneczniki" van Gogha. „Co jest ważniejsze – sztuka czy życie?” – krzyczały
Aktywistki klimatyczne oblały zupą słynne na całym świecie „Słoneczniki" van Gogha, które wiszą w National Gallery w Londynie. Sprzeciwiały się działaniom rządu oraz koncernów paliwowych.
W ubiegły piątek (14 października) doszło do niecodziennego zdarzenia w National Gallery w Londynie. Dwie aktywistki klimatyczne z ruchu Just Stop Oil oblały zupą wiszące tam „Słoneczniki” van Gogha, a następnie przykleiły się do ściany. Co jest ważniejsze – sztuka czy życie? Jest ważniejsza niż jedzenie? Sprawiedliwość? Bardziej przejmujecie się ochroną obrazu niż ochroną naszej planety i ludzi? – krzyczały. Obie zostały aresztowane. Aktywistki oblały zupą „Słoneczniki" van Gogha Aktywistki poruszyły temat kryzysu klimatycznego i rosnących cen ogrzewania czy przygotowywania jedzenia. Sprzeciwiały się rządowi, a także koncernom paliwowym. Całość została zarejestrowana przez wspomniany już ruch. W tej galerii pokazywana jest ludzka kreatywność i błyskotliwość, ale nasze dziedzictwo jest niszczone przez niezdolność naszego rządu do przeciwdziałania kryzysowi klimatycznemu i rosnącym kosztom życia – czytamy w opisie filmu, który został opublikowany na oficjalnym profilu Just Stop Oil na Twitterze. View oEmbed on the source website Z materiału dowiadujemy się, że zachowanie aktywistek zaskoczyło i oburzyło zgromadzone w galerii osoby. Wezwano strażników, a następnie – jak wynika z relacji brytyjskich mediów – policję. Serwis „Daily Mail” poinformował, że kobiety zostały odczepione od ściany i aresztowane. Usłyszały zarzuty. Dieta planetarna: czy nasze wybory żywieniowe naprawdę mogą uratować Ziemię? Odpowiadają ekspertki z WWF Polska O tym, że każdy z nas ma narzędzia do zmiany świata na lepsze w zasięgu własnego widelca, mówią Ewa Chodkiewicz i Magdalena Wieczerzyńska z Fundacji WWF Polska. I dodają, że musimy działać teraz! Warto dodać, że „Słoneczniki” van Gogha nie zostały zniszczone. Obraz, którego wartość szacuje się na 84 miliony funtów, znajduje się za szybą, co tym razem ochroniło go przed zupą z puszki. Drobne uszkodzenia są widoczne jedynie na ramie. Okazuje się, że nie była to jednorazowa akcja. Jak podały brytyjskie media, na czele z „The Guardian”, już od dwóch tygodniu Just Stop Oil organizuje protesty w Wielkiej Brytanii. Co więcej, członkinie i członkowie organizacji zapowiedzieli kolejne „akty oporu”.
Tańcząca z wilkami. „Simona” – obejrzyjcie świetny dokument Natalii Korynckiej-Gruz o „czarownicy z Puszczy Białowieskiej”
Simona Kossak została zabita trzy razy – przez rodzinę. Umarła za czwartym razem, kiedy dopadł ją rak. W fascynującym filmie Natalii Korynckiej-Gruz poznajmy słynną naukowczynię od strony trudnych relacji z bliskimi. To właśnie odrzucenie przez ludzi sprawiło, że zamieszkała w dziczy, gdzie „przekroczyła granicę, która dzieli świat człowieka od świata zwierząt”. Absolutnie wyjątkowa postać i takaż opowieść o niej.
W tym artykule: Simona Kossak: zoopsycholożka Matka Simona od myszołowów „Simona”: współodczuwająca Simona Kossak: zoopsycholożka Simona Kossak. Biolożka, profesorka nauk leśnych, popularyzatorka nauki, zoopsycholożka. Aż chciałoby się powiedzieć „polska Jane Goodall”. Ale gdzie tam Jane Goodall do niej. „Czarownica z Puszczy Białowieskiej” była jedyna w swoim rodzaju, niepowtarzalna. Jeśli jakimś cudem jeszcze jej nie znacie, to szybko biegnijcie po książkę Anny Kamińskiej „Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak”. Tam znajdziecie chyba najpełniejszy obraz wybitnej badaczki przyrody i obrończyni zwierząt, niezwykle skomplikowanej osoby, która pomimo bolesnych doświadczeń znalazła swoje miejsce na ziemi. W surowej, pradawnej puszczy, z dala od ludzi, kilka kilometrów od Białowieży. Nie macie czasu na czytanie? Nic nie szkodzi, bo w kinach jest właśnie świetny (powtarzam: świetny!) dokument Natalii Korynckiej-Gruz „Simona”, poświęcony „tańczącej z wilkami”. No dobrze, może nie tańczącej. Ale żyjącej, mieszkającej i – przede wszystkim – współodczuwającej z dzikimi zwierzętami jak najbardziej. Powstała lalka Barbie wzorowana na wybitnej przyrodniczce Jane Goodall. Wyprzedała się na pniu „W uznaniu dziesięcioleci poświęcenia, przełomowych badań i heroicznych osiągnięć jako obrończyni przyrody” firma Mattel uhonorowała 88-letnią Jane Goodall lalką Barbie, wzorowaną na wizerunku badaczki. To pierwsza w kolekcji Barbie Inspiring Women lalka wykonana z plastiku z recyklingu. Towarzyszy jej szympans David Greybeard, któremu słynna przyrodniczka poświęciła swoje pierwsze przełomowe prace. Matka Simona od myszołowów Opiekowała się osieroconymi sarnami. W jej leśniczówce schronienie miały popielice, ranne jeże i sowy. Na łóżku lubiła sypiać dzika locha – choć Simona kochała Żabkę miłością nieskończoną, innym nie polecała trzymania takich zwierzaków w mieszkaniu (zwłaszcza jeśli nie ma w nim prądu ani bieżącej wody, a tak żyło się w Dziedzince, w której Simona rezydowała aż do lat 90.!). Była matką dla łosi Pepsi i Coli, które wykarmiła mlekiem z butelek po tych napojach. Śmierć rysicy Agatki okupiła żałobą jak po stracie dziecka... Udowodniła bzdurność powiedzenia, że „dzieci i ryby głosu nie mają”, wkładając do akwarium otulony prezerwatywą mikrofon. Rozumiała, co mówią zwierzęta. Kruk Korasek, z którym się zaprzyjaźniła, terroryzował okolicę, atakował rowerzystów i kradł pieniądze, ją tylko ciągnął za warkocze... Wszystko to możecie zobaczyć na pełnych czułości zdjęciach wykonanych przez jej wieloletniego partnera, fotografa Lecha Wilczka (kilka z nich znajdziecie w naszej GALERII). I jeśli film Korynckiej-Gruz będzie waszym pierwszym zetknięciem z Simoną Kossak, to już te obrazy sprawią, że ją pokochacie. Jeżeli jednak wcześniej mieliście lub miałyście przyjemność poobcować z postacią słynnej naukowczyni (na przykład poprzez napisane przez nią „Sagę Puszczy Bialowieskiej”, „Opowieści z Dziedzinki” czy „O ziołach i zwierzętach”), ten dokument pozwoli wam odkryć Simonę na nowo. Nie tylko poprzez jej pracę naukową, bezkompromisowe działania na rzecz ochrony przyrody i fascynujące relacje z nie-ludzkimi zwierzętami, ale także (a raczej przede wszystkim) przez ekosystem rodzinny. Zaburzony, powiedziałby przyrodnik. Na pewno bardzo niesprzyjający wzrastaniu i rozwojowi. Aktywistki i aktywiści: ludzie, którym chce się zmieniać świat „Simona”: współodczuwająca Simona pochodziła z „tych” Kossaków. Prawnuczka Juliusza, wnuczka Wojciecha, córka Jerzego. Jej ciotkami były Maria Pawlikowska-Jasnorzewskiej i Magdalena Samozwaniec. Rodzina zabijała ją trzy razy. Przynajmniej tak twierdzi siostrzenica słynnej naukowczyni. W filmie „Simona” Joanna Kossak wraz z Idą Matysek – cioteczną wnuczką głównej bohaterki – odsłaniają przed kamerami mroczny obraz skomplikowanych relacji rodzinnych. A postawa samej zainteresowanej udowadnia, że nawet odrzucenie przez najbliższych nie oznacza, iż nie można wieść dobrego życia, wypełnionego miłością. I to chyba najpiękniejsze, co udało się uchwycić Natalii Korynckiej-Gruz w jej filmie. „Simona” to opowieść o mądrej i zdeterminowanej kobiecie, która miała odwagę iść po wolność. Miała siłę wyrwać się z toksycznych relacji i zbudować nowe, na własnych zasadach. Nie pozwoliła się złamać i nie zgorzkniała. I nigdy nie zabrakło jej tego, czego tak bardzo brakuje (nie tylko) dzisiejszemu światu: ponadgatunkowej empatii. View oEmbed on the source website
Jason Momoa ściął włosy! Zgolił głowę na oczach internautek i internautów – miał ku temu ważny powód
Filmowy „Aquaman” przeszedł radykalną metamorfozę. 43-letni Jason Momoa na oczach instagramowiczów i instagramowiczek z całego świata ściął swoje długie, będące jego znakiem rozpoznawczym włosy. Zrobił to, by nagłośnić bliski sercu temat.
W tym artykule: Jason Mamoa: działalność proekologiczna Jason Momoa ścina włosy w ważnej sprawie Jason Mamoa: działalność proekologiczna Po tym, jak w styczniu tego roku Jason Momoa i Lisa Bonet oficjalne ogłosili zakończenie swojego 16-letniego związku i kilkuletniego małżeństwa, media interesują się głównie perypetiami uczuciowymi aktora. Stosunkowo mało mówi się o działalności aktywistycznej gwiazdora „Aquamana”, a stanowi ona ważny element jego życia. Pochodzący z Hawajów aktor od lat wspiera działalność Greenpeace i angażuje się w walkę ze zmianami klimatu. Szczególnie bliski jest mu – jak przystało na Aquamana – temat wody i zanieczyszczenia oceanów. Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) nadał mu nawet miano „obrońcy życia”, a on sam podczas jednego ze spotkań dotyczących ochrony oceanów przyznał, że jako dzieciak marzył o tym, by zostać biologiem morskim. Stworzona przez 43-latka firma produkująca wodę butelkowaną we współpracy z platformą rePurpose Global stworzyła program, w ramach którego „za każdą zakupioną przez ciebie butelkę Mananalu, usuwamy z oceanicznych odpadów równowartość jednej plastikowej butelki”. Nie możemy dłużej czekać. Czas przestać wskazywać na problem i zająć się rozwiązaniem. Plastik jednorazowego użytku jest szkodliwy dla ludzi i dla planety. Czas przejść na aluminium – czytamy wypowiedź Jasona na stronie Mananalu. W ramach promocji inicjatywy były mąż Lisy Bonet został nawet... stewardem. Na pokładzie linii lotniczych Hawaiian Airlines roznosił pasażerom i pasażerkom butelki z produkowaną przez siebie w proekologiczny sposób wodą. Jason Momoa ścina włosy w ważnej sprawie Teraz aktor postanowił ponownie zwrócić uwagę swoich fanów i fanek na wagę problemu i po raz kolejny obrał ku temu niestandardowy sposób. By zainteresować ludzi, postanowił ich nieco zszokować. Na oczach użytkowników i użytkowniczek Instagrama ściął swoje długie, charakterystyczne włosy, a w czasie transformacji opowiedział o powodzie. Podaj mi te warkocze – poprosił osobę odpowiadającą za zmianę fryzury i ze ściętymi kosmykami w rękach, głaszcząc się po bokach zgolonej głowy, z właściwym sobie poczuciem humoru stwierdził: Chyba nigdy tu nie czułem wiatru. Następnie przeszedł do rzeczy. Golę włosy, robię to z powodu plastiku jednorazowego użytku. Jestem zmęczony tymi plastikowymi butelkami, musimy przestać. Plastikowe widelce, całe to g***o – zaczął gwiazdor. To trafia do naszej ziemi, do naszego oceanu. Widzę takie plastikowe rzeczy w oceanie. To smutne, proszę was, postarajcie się wyeliminować plastik ze swojego życia, pomóżcie mi – zaapelował do swoich obserwatorek i obserwatorów. Musimy lepiej chronić naszą ziemię i oceany. Musimy wyeliminować plastikowe jednorazówki z naszego życia i z naszych mórz. Plastikowe butelki, plastikowe torby, opakowania, przybory – wszystko – dodał gwiazdor w opisie do wideo. Co tu dużo mówić – choć płaczemy po pięknych puklach Jasona, sprawa ochrony środowiska jest nam bardzo bliska. Przyłączamy się do apelu Aquamana Jason Momoa i Eiza González rozstali się? „Są na innych etapach życia” W lutym amerykańskie media żyły sensacją: Jason Momoa, który cztery miesiące wcześniej zakończył swój wieloletni związek z Lisą Bonet, ma nową dziewczynę. Niestety relacja z pochodzącą z Meksyku aktorką Eizą González nie przetrwała próby czasy – donoszą dziś serwisy plotkarskie.
Weronika Marczuk wspomina początki w Polsce: „Słyszałam: po co tu przyjechałaś, chcesz nam zabrać mężów?”
Weronika Marczuk miała 20 lat, gdy samotnie wyemigrowała do Polski. Otwarcie przyznaje, że początki w naszym kraju nie były dla niej łatwe. W nowym wywiadzie opowiada też o tym, jak przez lata zmienił się stosunek Polaków do Ukraińców.
W tym artykule: Weronika Marczuk wspomina swoje początki w Polsce Weronika Marczuk o stosunku Polaków do uchodźców z Ukrainy Weronika Marczuk to prawniczka i autorka książek. Nie jest jednak tajemnicą, że rozpoznawalność zdobyła głównie za sprawą małżeństwa ze znanym aktorem Cezarym Pazurą oraz występów w telewizji. Można ją było oglądać m.in. w programach „Taniec z Gwiazdami”, „Dzień Dobry TVN”, „Miasto kobiet” i „You Can Dance”. Próbowała też swoich sił jako aktorka oraz producentka filmowa. Jakiś czas temu zniknęła z mediów i skupiła się na karierze w biznesie oraz działalności społecznej. Obecnie spełnia się przede wszystkim jako prezeska warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Ukrainy. Jej fundacja zajmuje się m.in. pomocą uchodźcom i uchodźczyniom w zorganizowaniu im nowego życia w naszym kraju. W najnowszym wywiadzie opowiedziała o swoich własnych doświadczeniach jako Ukrainki mieszkającej od lat w Polsce. Weronika Marczuk wspomina swoje początki w Polsce Weronika Marczuk pochodzi z Kijowa i tak naprawdę nazywa się Ołena Marczuk. Do Polski przeprowadziła się w wieku zaledwie 20 lat z powodów ekonomicznych. W Ukrainie był taki kryzys, że moi rodzice naprawdę nie mieli za co żyć - wspomina w podcaście „Tak Mamy”. Mama dwuletniej Anny nie ukrywa, że jej start na obczyźnie nie należał do najprostszych. Byłam najlepszą uczennicą w klasie, uwielbianą liderką i przewodniczącą szkoły. A przyjechałam do Polski i byłam nikim - opowiada w rozmowie z Natalią Hołownią i Martyną Wyrzykowską. Weronika Marczuk o stosunku Polaków do uchodźców z Ukrainy Schronienie przez rosyjską inwazją w Polsce znalazło do tej pory już ponad 2,5 miliona osób z Ukrainy. Skala pomocy, jaką Polki i Polacy niosą nieustannie od końca lutego ofiarom wojny w Ukrainie, imponuje całemu światu. Słowa Weroniki Marczuk przypominają jednak o tym, że obywatele naszego kraju nie byli zawsze tak otwarci na gości ze wschodu. Gdy mówiłam, skąd pochodzę, słyszałam: po co tu przyjechałaś, chcesz nam zabrać mężów? Na szczęście trafiałam zawsze na dobrych ludzi - słyszymy. Weronika Marczuk cieszy się więc podwójnie z postawy, jaką w obliczu wojny za naszą wschodnią granicą wykazują Polki i Polacy. Teraz jest zupełnie inna sytuacja i Polacy z otwartymi ramionami witają Ukraińców, co jest bardzo dobre. Dziękuję za to w imieniu całego narodu ukraińskiego. Gdybyście wiedziały, ile mam smsów, ile w nich miłości do Polaków! Moi rodacy twierdzą, że jesteście ich bohaterami i że tylko pomniki wam stawiać. Ja też tak uważam - wyznaje. Działaczka przyznaje jednak, że bagatelizowanym przez wiele osób problemem migrantów jest bariera językowa. Jej zdaniem powszechne w naszym społeczeństwie przekonanie, że nauka polskiego nie sprawia ludziom z Ukrainy żadnych trudności, nie ma wiele wspólnego z rzeczywistością. Wszyscy myślą, że polski jest dla Ukraińców łatwy. Nie jest! Ja przez pierwsze trzy miesiące miałam wręcz wrażenie, że polski jest gorszy od chińskiego i że się go nigdy nie nauczę - tłumaczy. Jak pomagać uchodźcom i uchodźczyniom na granicy polsko-ukraińskiej? Jak bezpiecznie korzystać z pomocy? Jak uchronić uchodźczynie i uchodźców przed nieuczciwymi ofertami „pomocy”? I co możesz zrobić, by osoby przekraczające granice poczuły się z tobą bezpiecznie? Oto garść wskazówek i niezbędnych informacji – przekaż je swoim bliskim, kolegom, znajomym, którzy uciekając przed wojną, chcą znaleźć schronienie w Polsce, ale także tym, którzy chcą pomagać.
„Nie kupuję feminizmu”. Dlaczego sklep Martyny Kaczmarek tak bardzo oburzył feministki?
Martyna Kaczmarek w założonym przez siebie sklepie Herstoria razem z ubraniami postanowiła sprzedawać feministyczny przekaz. Feministki nie mają dla niej jednak litości. O co chodzi?
W tym artykule: Martyna Kaczmarek i jej Herstoria – co to za historia? Feministki odpowiadają Kaczmarek: „Feminizm nie jest na sprzedaż” Martyna Jałoszyńska: „Naprawdę uważasz, że robisz feministkom, przysługę?” Herstoria stanie się Herstorem? Martyna Kaczmarek i jej Herstoria – co to za historia? Martyna Kaczmarek – jak sama o sobie mówi – jest feministką oraz promotorką idei ciałopozytywności i siostrzeństwa. Aktywna w mediach społecznościowych, na Instagramie walczy ze stereotypami na temat feministek i feminizmu, dyskryminacją oraz body-shamingiem. „Opowiadam o tym, dlaczego potrzebujeMY feminizmu. Walczę o równe szanse i prawa” – tak pisze na swój temat. Niestety aktywistka zdenerwowała ostatnio bardzo inne feministki, które w social mediach nie mają dla niej litości. Jak każda szanująca się influencerka, Martyna Kaczmarek założyła bowiem swoją markę odzieżową. Niestety swój brand nazwała Herstoria, a obok sprzedawanych przez siebie ubrań zdecydowała się sprzedawać następujący przekaz: „Herstoria to my. Chcemy zmieniać naszą teraźniejszość i przyszłość po to, aby nasza historia stawała się coraz… sprawiedliwsza. To nasza misja. Aby nasze córki zarabiały tyle samo za pracę na tym samym stanowisku. Aby nikt, nigdy, nie doświadczał przemocy seksualnej. Aby nieodpłatna praca była doceniana i egalitarnie dzielona. Aby dostęp do praw reprodukcyjnych przestał być czymś, o co musimy walczyć na ulicach. Aby seksizm w przestrzeni publicznej stał się już tylko historią”. Czy jesteś feministką? Świadomość na temat feminizmu wzrosła w ostatnich latach, w Polsce zwłaszcza po wydarzeniach związanych ze Strajkiem Kobiet jesienią 2020 roku. Jednak wiele osób wciąż ma opory przed nazywaniem się feministką (czy feministą), bo z tyłu głowy mają stereotypy i uprzedzenia. Kim więc jest dziś feministka? Jaka jest definicja feminizmu? Feministki odpowiadają Kaczmarek: „Feminizm nie jest na sprzedaż” Najtęższe działa wytoczyły m.in. instagramerki prowadzące profile: @mi.lulilu, @zexcet czy @nie.pelnosprytna. „Wyrażam sprzeciw przeciwko wykorzystywaniu sytuacji kobiet w Polsce do budowania biznesu przez Martynę Kaczmarek (oraz jej męża) w firmie odzieżowej Herstoria – napisała @mi.lulilu, opatrując swój wpis hashtagiem #niekupujefeminizmu. „Feminizm nie istnieje bez sprzeciwiania się kapitalizmowi” – stwierdziła @zexcet. „Feminizm nie jest na sprzedaż” – oznajmiła @nie.pelnosprytna. W dużym skrócie: dziewczyny krytykujące Herstorię zarzucają Kaczmarek m.in. „wyrachowane wykorzystywanie aktywizmu do budowania grupy odbiorczyń, aby rozwinąć firmę”, „wykorzystywanie wrażliwości kobiet do kształtowania nieekologicznych postaw” oraz „napędzanie kapitalizmu”. Żadną z komentujących nie satysfakcjonuje to, że – jak można przeczytać na stronie Herstorii - 16,8 proc. dochodu z każdego sprzedanego produktu przekazywane jest na cele feministyczne („cele, inicjatywy, fundacje, które dążą do wyrównania naszych szans i praw”). Martyna Jałoszyńska: „Naprawdę uważasz, że robisz feministkom, przysługę?” Nieco mniej emocjonalny, ale jednocześnie mocny merytorycznie, jest komentarz, który na swoim instagramowym profilu zamieściła Martyna Jałoszyńska. Autorce bloga „Feminizm Daily” przeszkadza przede wszystkim wykorzystanie pojęcia ukutego w ramach feminizmu drugiej fali, niezwykle ważnego dla tego ruchu, w celu sprzedaży sukienek czy apaszek. „Gdy dziś wpisuję hasło 'herstoria' w przeglądarkę, jednym z pierwszych wyników jest... sklep z ubraniami” – pisze aktywistka. „Tysiące badaczek, historyczek, naukowczyń, aktywistek i pisarek włożyło ogrom pracy w to, by kobiety zaczęły w końcu być dostrzegane w historii. Przeszukiwały archiwa w poszukiwaniu pamiętników, relacji, artykułów, tworzyły życiorysy, walczyły o upamiętnienie zasłużonych kobiet w postaci nazw ulic, tablic pamiątkowych czy matronatów - tylko po to, by ich praca posłużyła do promocji czyjegoś biznesu” - zauważa dalej Jałoszyńska. I odwołuje się do wypowiedzi Kaczmarek, która w odpowiedzi na krytykę tłumaczy, że jej działania służą szczytnym celom. W końcu nie zastrzegła nazwy, choć mogła, ale za bardzo zależy jej na popularyzacji „herstorii”. „Martyno, naprawdę uważasz, że robisz nam, feministkom, w ten sposób jakąś przysługę? A nie uważasz, że zastrzeżenie takiej nazwy byłoby po prostu głęboko nieetyczne i zupełnie nie w duchu siostrzeństwa, na które tak lubisz się powoływać?” – zauważa autorka „Feminizm Daily”. Zwracając się dalej do właścicielki sklepu Herstoria, Martyna Jałoszyńska podsumowuje: „Oczywiście, że zależy ci na popularyzacji - bo tak się składa, że im popularniejsze będzie teraz to słowo, tym popularniejsza będzie twoja marka”. Herstoria stanie się Herstorem? Odpowiadając na zarzuty koleżanek, Kaczmarek zamieściła na Instagramie emocjonalne wpisy. „Nikogo świadomie nie krzywdzę. Staram się robić jak najwięcej dobrego. Moje intencje są szczere. Wiem, że nigdy nie będę pasować wszystkim i nawet nie próbuję tego robić” – oznajmiła. I niewiele później: „Wiem, że każdy/-a ma swój sposób na aktywizm, żaden nie jest idealny i każdy zasługuje na szacunek. Nie ma jednego przepisu na aktywizm”. Ostatecznie jednak pod wpływem krytyki Martyna Kaczmarek poinformowała, że zmieni nazwę marki z Herstorii na Herstore. Na oficjalnej stronie sklepu tej zmiany jeszcze nie widać. Co myślicie o tej historii?
Czy dzisiejszej młodzieży chce się... chcieć? Zastanawia się Karolina Tulik, uczestniczka programu mentoringowego Girls Future Ready
10-latkowie, którzy godzinami grają w minecrafta, 16-latkowie trudzący się z wyliczeniem delty w zadaniach maturalnych i studenci, czyli dwudziestoparolatkowie, którzy wyprowadzają się z domów rodzinnych i zaczynają samodzielne życie – ci wszyscy już za kilka lub kilkanaście lat zostaną specjalistami w swoich dziedzinach i zaczną podejmować decyzje, które będą miały wpływ na życie każdego z nas. To właśnie w rękach tych młodych leży los przyszłego świata. Czy mamy się zatem czego bać?
My Europejczycy XXI wieku żyjemy w bardzo wygodnych czasach. Od ponad 75-lat nie jesteśmy zaangażowani w żaden zbrojny konflikt, a na dodatek zdecydowana większość z nas żyje w warunkach, o których sto lat temu ludzie mogli tylko pomarzyć. Z każdej strony otacza nas mnóstwo możliwości. Pragniesz nauczyć się nowego języka? Zainstaluj w telefonie aplikację i rozpocznij naukę. Chciałbyś trenować koszykówkę? Nic prostszego – dołącz na dodatkowe zajęcia prowadzone przez szkołę. Śnisz o czytaniu wartościowych książek w oryginale? Wystarczy, że założysz buty i wybierzesz się do pobliskiej biblioteki. Pytanie brzmi tylko, czy młodym osobom chce się w ogóle z tego wszystkiego korzystać? Czasem może nam się wydawać, że młodzież – w porównaniu do szans jakie posiada – jest zwyczajnie bierna. Z jednej strony mamy wspaniałą 15-letnią kompozytorkę Almę Deutscher, przedszkolaka Owena Colley’a, który sprzedaje stworzone z modeliny koale, aby zebrać pieniądze dla Australii zniszczonej przez pożary, czy przyszłą astronautkę Allysę Carson, która pomimo młodego wieku pracuje dla NASA. Z drugiej zaś mamy miliony zwyczajnych (co nie oznacza, że gorszych) dzieci oraz licealistów, którzy po prostu gubią się w tłumie. Nie każdy bowiem ma odpowiedni kapitał kulturowy wyniesiony z domu, takie same możliwości finansowe, wsparcie bliskich czy zwyczajnie – nie każdy musi chcieć dążyć do rzeczy wielkich. Prawda jest taka, że nie „możemy wszystkiego” jak głoszą motywacyjne hasła. Możemy tyle, na ile mamy szanse, chęci i sprzyjające temu okoliczności. Nie ma tak, że wszyscy w tym temacie jesteśmy sobie równi. Ale podobnie możemy korzystać z możliwości zabierania głosu w ważnych dla nas sprawach. Wystarczy przecież internet lub skrzyknięcie znajomych i wyjście na spacer, co pokazały ostatnio chociażby Młodzieżowy Strajk Klimatyczny oraz Ogólnopolski Strajk Kobiet. Siła dziś jest właśnie w młodych. Oczywiście – wielki wpływ na każdego młodego, kształtującego swoje postawy i poglądy człowieka mają bliscy, rodzice, nauczyciele oraz przyjaciele czy podziwiane osoby publiczne. Jeśli są oni inspiracją i motywacją do działania, to taka osoba z pewnością szybciej będzie mogła odnaleźć swoją drogę i zacząć przekazywać dobro dalej, albo robić cokolwiek w zgodzie z własnym sumieniem i sercem. Młodym ludziom chce się chcieć, robić, marzyć, zdobywać szczyty (a nie tylko jak wielu myśli – siedzieć bezmyślnie z telefonem w ręku), niektórzy jeszcze po prostu o tym nie wiedzą, że mogą coś zrobić, że mają wpływ. Jednostka ma znaczenie, co pokazują przykłady z życia wzięte. W 2009 roku niespełna dwunastoletnia Malala Yousafzai zaczęła prowadzić bloga na stronie BBC URDU. Opisywała na nim niezwykle trudną sytuację panującą w Pakistanie – przejęcie władzy przez talibów oraz wprowadzenie zakazu edukacji wśród dziewcząt. Pisząc swój dziennik poruszyła serca ludzi na całym świecie, zwróciła uwagę na istotne problemy i doprowadziła do realnej zmiany, choć ściągnęła na siebie niebezpieczeństwo i gniew talibów, przez których została postrzelona w głowę w wieku 14 lat. Za swoją heroiczną postawę i walkę na rzecz praw wszystkich dzieci do edukacji, sprzeciw przeciwko ich prześladowaniom została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla jako najmłodsza osoba w historii. Dzisiaj jest jedną z najbardziej wpływowych osób na świecie, działaczką na rzecz praw kobiet, a założona przez nią fundacja Malala Fund walczy po dziś dzień z wykluczeniem dziewcząt z edukacji. Przykładów Wielkich młodych jest naprawdę wiele, choćby 19-letni Michał Rogalski z Torunia, który koordynuje pracę grupy wolontariuszy zbierających dane dotyczące zachorowań na koronawirusa. Są też Katarzyna Smętek, która utworzyła Młodzieżową Radę Klimatyczną i Michał Raczkowski, który jeszcze w gimnazjum wydrukował dla swojej nauczycielki protezę. Nie można zapominać także o bezimiennych działaczach: tysiącach nastoletnich wolontariuszy kwestujących co roku na rzecz Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, dzieciach i młodzieży wyprowadzającej psy ze schronisk na spacery i o każdej osobie, która jest wrażliwa na drugiego człowieka i stara się coś dla niego zrobić. Ich są nie setki, nie tysiące, a miliony. I oni właśnie mogą być realną zmianą, jeśli dostaną szansę i wsparcie. Myślę jednak, że jedną z pośrednich przyczyn marnowania przez młodych potencjału jest nie tylko brak wiary we własne możliwości (co ja jeden sam mogę zrobić?), ale także fakt, że nierzadko dorośli zmuszają dzieci do spełniania nie swoich marzeń. Ile razy słyszeliśmy historie, że ktoś zrezygnował z otworzenia własnego biznesu, bo rodzice przekonali go, że najlepiej będzie dla niego jak skupi się na nauce i zostanie lekarzem czy prawnikiem? Kariera w najlepiej płatnych i szanowanych zawodach jest dobrą decyzją, jeżeli dana osoba sama... ją podejmie. W przeciwnym razie grozi to wieczną frustracją i zniszczeniem relacji z rodzicami. Dajcie więc sobie szansę na pójście własną drogą, szukanie, popełnianie błędów i czasem robienie kroku w tył. Nie zawsze musicie przeć do przodu. Ale za parę lat to Wy będziecie decydować o losach innych ludzi, a nawet świata. Cała nadzieja w Was, że pójdziecie za głosem serca. Niech nie przestaje się Wam... chcieć. Artykuł powstał w ramach programu mentoringowego organizowanego przez fundację Girls Future Ready, którego Karolina Tulik jest uczestniczką.
Greta Thunberg w Polsce. Wiemy, po co aktywistka przyjechała do naszego kraju
Greta Thunberg przyjechała do Polski z nieoficjalną wizytą. Znamy powód!
Greta Thunberg z nieoficjalną wizytą w Polsce O jej przyjeździe do Polski nie mówiło się wcale. Grata Thunberg nie chwaliła się nią także na Instagramie. Przed internautami nic się jednak nie ukryje – szwedzka aktywistka odwiedziła nasz kraj, a konkretnie Gdańsk oraz… Kleszczów (w województwie łódzkim). Nad morzem najprawdopodobniej była tylko przejazdem – widziano ją jedynie w wegetariańskiej restauracji Avocado SPOT (właściciele lokalu pochwalili się tym w mediach społecznościowych). Do Polski Greta przyjechała właśnie do Kleszczowa, a właściwie do tamtejszej kopalni węgla oraz położonej nieopodal Elektrowni Bełchatów. Greta Thunberg okrzyknięta Człowiekiem Roku 2019 według magazynu „Time”! Szwedzka aktywistka odwiedziła Elektrownię Bełchatów Elektrownia Bełchatów, choć produkuje 20% energii w Polsce i jest jednym z największych pracodawców w okolicy, odpowiada także za jedne z największych zanieczyszczeń powietrza w Europie. Greta Thunberg najprawdopodobniej przyjechała do Polski, by nakręcić film dokumentalny na ten temat. W Kleszczowie zjawiła się bowiem w towarzystwie ekipy filmowej (na miejsce przyjechała Teslą). Na tamtejszym tarasie widokowym nagrała kilkunastominutową wypowiedź, nie udało jej się jednak nagrać nic w Elektrowni Bełchatów – nastoletnia aktywistka nie uzyskała na to zgody spółki PGE. Z Polski Thunberg ruszyła prosto na Światowe Forum Ekonomiczne w Davos, gdzie miała spotkać się z Donaldem Trumpem. Posłanka PiS o kryzysie klimatycznym w Polsce: „Ustawodawca to nie rozhisteryzowana nastolatka”. Serio?