Białe kłamstwo pojawia się w każdym związku. Mylone z czymś dobrym, może być naprawdę niebezpieczne
Białe kłamstwo bywa nazywane „prospołecznym”, bo ma chronić cudze emocje i oszczędzać przykrości. Tyle że w relacjach partnerskich granica między troską a unikaniem szczerości potrafi się niebezpiecznie przesunąć. Jak rozpoznać białe kłamstwa, skąd się biorą i kiedy zaczynają szkodzić?
Everybody lies (ang. Wszyscy kłamią) - to hasło, które dr House nosił na t-shircie w serialu. I choć brzmi prowokacyjnie, trudno udawać, że temat nas nie dotyczy: większości osób przynajmniej raz zdarzyło się powiedzieć coś nie do końca zgodnego z faktami, czasem w imię „świętego spokoju”, a czasem z troski o drugiego człowieka. Na czym polega białe kłamstwo i dlaczego bywa akceptowane? Białe kłamstwo to drobna nieprawda, która ma „zadziałać łagodząco”: nie urazić, nie zawstydzić, nie zepsuć komuś dnia. Zwykle dotyczy spraw małych, często wręcz błahych, dlatego łatwo je usprawiedliwić. W relacji partnerskiej przybiera formę grzecznościowych odpowiedzi, omijania trudnych tematów albo delikatnego podkolorowania rzeczywistości, by nie wywołać napięcia. Kłamiemy z różnych powodów i w różnym celu, a intencje często przedstawiamy jako szlachetne. Właśnie temu postanowili przyjrzeć się naukowcy z Instytutu Psychologii Uniwersytetu SWPS: dr Katarzyna Cantarero, prof. Katarzyna Byrka i prof. dr hab. Dariusz Doliński. Badali „preferencje wobec prawdy i kłamstwa w sytuacji, w której kłamstwo przynosi korzyści drugiemu człowiekowi”. Badania nad białym kłamstwem. Co pokazały wyniki? W eksperymencie wzięło udział 317 kobiet i 127 mężczyzn (ośmiu uczestników nie podało swojej płci) w wieku między 19. do 70. rokiem życia. Badanych poproszono m.in., by wyrazili swoją opinię na temat kiepskiego dania wykonanego przez nieznaną im osobę; wiadomo było jednak, że autor dania pozna ich opinię i że zostanie ona opublikowana w mediach społecznościowych. Uczestnicy badania mieli do wyboru dwie opcje: mogli powiedzieć przykrą prawdę albo wybrać tzw. mniejsze zło, czyli kłamstwo prospołeczne - czytamy na stronie swps.pl. Wyniki nie są jednoznaczne, ale dobrze pokazują mechanizm działania białych kłamstw. 54 proc. osób badanych postawiło na szczerość. Jednocześnie uczestnicy częściej wybierali kłamstwo w sytuacji, gdy mieli przekonanie, że oceniana osoba gorzej znosi porażkę, a do zadania podeszła serio i próbowała wykonać je jak najlepiej. Gdy badani uznawali, że rozmówca jest odporny na stres i niepowodzenia, łatwiej było im przekazać prawdziwą, nawet nieprzyjemną, opinię. Podobnie, kiedy pojawiała się ocena, że autor dania nie włożył w zadanie większego wysiłku, skłonność do „zmiękczania” przekazu spadała. W praktyce oznacza to, że białe kłamstwo uruchamia się często tam, gdzie widzimy czyjąś kruchość. Jaką rolę pełni białe kłamstwo i co ma chronić? W opisanej sytuacji białe kłamstwo miało funkcję ochronną wobec osoby postrzeganej jako słabsza. Chodziło o zabezpieczenie jej samooceny - ocenianej jako chwiejna i podatna na wpływy z zewnątrz. Taka motywacja bywa odruchem: chcemy uniknąć czyjegoś smutku, poczucia wstydu czy upokorzenia, zwłaszcza gdy widzimy, że ktoś nie jest silny psychicznie. Białe kłamstwa pojawiają się zwykle bardzo wcześnie. Christian L. Hart, profesor psychologii z Texas Woman's University, opisywał je jako łagodną i społecznie akceptowaną formę mijania się z prawdą. Dziecko słyszy je w rodzinnych opowieściach, w wersjach zdarzeń wygładzonych przez lata, ale też w krótkich odpowiedziach dorosłych, którzy chcą zamknąć temat i wrócić do swoich spraw. Pozornie takie drobne nieprawdy nie wydają się groźne, bo nie dotyczą wielkich spraw. Jednak badania psychologów wskazują, że dzieci, które często doświadczają białych kłamstw, mogą w przyszłości mieć trudność z nawiązywaniem i utrzymywaniem relacji. W dorosłych, stałych związkach może się to z kolei objawiać tendencją do przesady, wyolbrzymiania albo zwodzenia partnera. Jak rozpoznać, że białe kłamstwo zaczyna szkodzić relacji? W małych dawkach białe kłamstwo bywa elementem codziennej „uprzejmości” i nie musi być niebezpieczne. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się nawykiem i zastępuje normalną rozmowę. Powinna zapalić ci się w głowie czerwona lampka, jeśli zauważasz te sygnały: coraz częstsze unikanie konkretów i odpowiadanie półprawdami; poczucie, że w związku „nie można” mówić o trudnych emocjach; narastająca nieufność (nawet bez twardych dowodów); przekonanie, że trzeba chronić partnera przed prawie każdą niewygodą. Co można zrobić zamiast stosowania białego kłamstwa? Jeśli intencją jest troska, nie zawsze trzeba wybierać między brutalną szczerością a kłamstwem. Czasem wystarczy inaczej ułożyć komunikat. Pomaga prosty schemat rozmowy: Opisz fakt bez ocen (co widzisz/słyszysz). Dodaj swój odbiór (jak się z tym czujesz). Powiedz, czego potrzebujesz (np. jasności, czasu, wyjaśnienia). Zaproponuj rozwiązanie lub pytanie otwierające. Takie podejście pozwala dbać o wrażliwość drugiej osoby bez budowania relacji na „bezpiecznych” mini-kłamstwach. Jeśli białe kłamstwo nie jest nadużywane, zwykle nie dzieje się nic alarmującego - ale gdy staje się stałym sposobem radzenia sobie z emocjami, potrafi po cichu niszczyć zaufanie.
Syndrom odrzuconego dziecka potrafi zrujnować dorosłe życie. Wpływa na związki, samoocenę i zdrowie psychiczne
W psychologii mówi się o schematach, czyli utrwalonych wzorcach myślenia, odczuwania i reagowania, które powstają szczególnie intensywnie w pierwszych latach życia. Syndrom odrzuconego dziecka to właśnie taki schemat. Jest rezultatem sytuacji, w których mały człowiek doświadcza braku bliskości, niedostatecznej opieki emocjonalnej albo poczucia pozostawienia samemu sobie. Zdarza się, że nie ma tu spektakularnej przemocy czy jawnego porzucenia. Częściej chodzi o serię drobnych, powtarzających się doświadczeń ignorowania, niezauważania, bagatelizowania emocji.
Syndrom odrzuconego dziecka rzadko bywa nazywany wprost. Objawia się raczej tym, że człowiek żyje w ciągłym napięciu, nie wierzy w swoją wartość, boi się bliskości albo trzyma się jej kurczowo. Podłoże często leży we wczesnych relacjach z opiekunami, zwłaszcza tam, gdzie zabrakło autentycznej uwagi, czułości i emocjonalnej dostępności. Psychologia pokazuje jednak, że nawet bardzo stare schematy da się stopniowo modyfikować. Skąd bierze się syndrom odrzuconego dziecka? Kontakt dziecka z głównym opiekunem zaczyna się jeszcze przed urodzeniem. Układ nerwowy płodu reaguje na głos, poziom stresu i rytm dnia osoby, która je nosi. Po narodzinach organizm noworodka jest biologicznie zaprogramowany na bliskość i regulowanie się przez kontakt z drugim człowiekiem. W praktyce chodzi o kojący głos, powtarzalność rytuałów, czuły dotyk, przewidywalne reagowanie na sygnały z ciała. To nie musi być idealne, wystarczy wystarczająco dobre. Kiedy źródła bezpieczeństwa zaczyna brakować, system alarmowy dziecka uruchamia się częściej. Przedłużona rozłąka po porodzie, pobyt w inkubatorze, komplikacje medyczne czy inne sytuacje, w których noworodek długo nie ma dostępu do opiekuna, potrafią zaburzyć początkową więź. Nie jest to jeszcze wyrok, bo więź ma zdolność do naprawy. Jednak jeśli po takim doświadczeniu dziecko trafia do środowiska, w którym główny dorosły jest stale zmęczony, obciążony własnymi problemami, emocjonalnie nieobecny, szansa na odbudowę maleje. Równie dotkliwa bywa sytuacja, w której rodzic jest w domu fizycznie, lecz jego uwaga i emocje są gdzie indziej. Zdarza się, że ktoś zapewnia dziecku właściwą opiekę medyczną i materialną, ale nie ma przestrzeni, żeby regulować z nim emocje. Płacz jest traktowany jak przeszkoda, radość jak nadmierne pobudzenie, lęk jak fanaberia. Dziecko przestaje mieć poczucie, że jego wnętrze kogokolwiek interesuje. To tak, jakby mówiło w języku, którego nikt nie chce zrozumieć. W gabinetach psychologicznych wielokrotnie powtarza się opowieść o rodzicach, którzy byli zajęci pracą, własnymi konfliktami, uzależnieniami czy chorobą. Dzieci pozostawiano pod opieką innych, a czasem praktycznie samym sobie. Można mieć wtedy wrażenie, że trzeba szybko dorosnąć, zadbać o siebie, nie sprawiać kłopotu. Zamiast doświadczać dzieciństwa jako przestrzeni, w której ktoś bierze odpowiedzialność za bezpieczeństwo, dziecko zaczyna przejmować tę odpowiedzialność na siebie. Co wywołuje syndrom odrzuconego dziecka? Umysł małego człowieka stara się wytłumaczyć sobie to, czego doświadcza. Ponieważ nie ma jeszcze narzędzi, by zobaczyć ograniczenia dorosłych, łatwiej mu przyjąć, że problem leży w nim samym. Tworzy wtedy rdzenne przekonania. Mogą brzmieć na przykład „jestem nieważna”, „nie zasługuję na uwagę”, „muszę się postarać, żeby ktoś mnie chciał”, „jeśli pokażę, co czuję, zostanę odrzucona”. Z takich przekonań wyrasta niskie poczucie własnej wartości. Człowiek wewnętrznie czuje się gorszy, choć jednocześnie może odnieść wiele zewnętrznych sukcesów. Zdarza się, że ma dobre wykształcenie, ciekawą pracę, bliskich ludzi wokół, a jednak cały czas towarzyszy mu poczucie „byle mnie nie przejrzeli”. To zjawisko bywa określane mianem syndromu oszusta, ale u osoby z historią odrzucenia ma szczególny, emocjonalny ciężar. Psychika włącza mechanizmy obronne. U jednej osoby dominującą strategią staje się nadmierna samowystarczalność. Taka osoba nie prosi o pomoc, bierze na siebie większość zadań, rzadko się skarży, czuje się bezpieczniej, kiedy wszystko organizuje sama. Ten wzorzec często jest nagradzany społecznie, bo wygląda jak zaradność i siła. W środku jednak to stale napięty układ nerwowy, który nie ufa, że ktoś inny może być stabilnym oparciem. Inna możliwa strategia polega na emocjonalnym wycofaniu. Człowiek niejako „odcina” się od części własnych uczuć, żeby nie dopuścić do głosu cierpienia. Tłumienie emocji działa jak filtr, który minimalizuje intensywność przeżyć, ale jednocześnie odbiera dostęp do autentycznej radości i głębokiej satysfakcji. Z zewnątrz taka osoba bywa odbierana jako chłodna, racjonalna, zdystansowana. Wewnętrznie to często ktoś, kto ogromnie boi się powtórki z dziecięcego odrzucenia. Jeśli w domu obowiązywała zasada, że trzeba się dopasować, zadowalać dorosłych, nie sprawiać problemów, dziecko uczy się, że jego przetrwanie zależy od cudzych nastrojów. W dorosłości ten schemat może przyjąć postać chronicznego zadowalania innych. Człowiek rezygnuje z własnych potrzeb, zgadza się na dodatkową pracę, nie odmawia, gdy ktoś czegoś chce, rzadko wyraża sprzeciw. W środku narasta poczucie, że jego własne życie jest jakby „obok”, podporządkowane cudzym oczekiwaniom. Style przywiązania w dorosłych relacjach Te utrwalone w dzieciństwie wnioski o sobie samym przenoszą się na relacje romantyczne. Widać to szczególnie w stylach przywiązania, które badacze podzielili na bezpieczny, lękowy, unikający oraz mieszane formy. U osób z historią emocjonalnej deprywacji często pojawia się styl lękowo-ambiwalentny albo unikający. Styl lękowy przejawia się silną potrzebą bycia blisko i równocześnie ogromnym niepokojem, że relacja się skończy. Partner staje się punktem odniesienia dla poczucia własnej wartości. Każde opóźnienie w odpowiedzi na wiadomość, każda zmiana tonu, każde niedoprecyzowane „odezwę się później” może uruchomić wewnętrzną burzę. Człowiek zaczyna sprawdzać, czy na pewno wszystko jest w porządku, szukać potwierdzenia, że jest nadal kochany, próbować kontrolować sytuację. Takie zachowania wynikają z lęku przed opuszczeniem, lecz często są odbierane jako brak zaufania. Styl unikający wygląda inaczej. Tutaj dominuje strategia trzymania emocjonalnego dystansu. Osoba wchodzi w relacje, ale pilnuje bezpiecznego marginesu. Gdy związek zaczyna się pogłębiać, rośnie napięcie. Mogą pojawić się myśli, że „to za poważne”, „za szybko się rozwija”, „potrzebuję więcej przestrzeni”. Czasem wtedy następuje wycofanie, zajęcie się pracą, hobby, innymi znajomymi. Dla partnera sygnał jest jasny: kiedy robi się blisko, druga strona znika. U podstaw często leży przekonanie, że prawdziwa bliskość nieuchronnie kończy się bólem. W gabinetach terapeutycznych regularnie można obserwować pary, w których jedna osoba ma bardziej lękowy styl przywiązania, a druga bardziej unikający. To szczególnie trudne połączenie. Jedno pragnie więcej kontaktu i zapewnień, drugie broni się dystansem, a im bardziej jedno naciska, tym bardziej drugie się wycofuje. Bez świadomości mechanizmu łatwo zinterpretować to jako złą wolę czy brak miłości, podczas gdy u obu stron aktywuje się po prostu dawno utrwalony schemat reagowania. Jak syndrom odrzuconego dziecka wpływa na codzienne funkcjonowanie? Syndrom odrzuconego dziecka nie dotyczy tylko związków. Wpływa także na to, jak człowiek radzi sobie z codziennością, obowiązkami zawodowymi, stresem i odpoczynkiem. Wiele osób opisuje, że żyje w stałym poczuciu napięcia, nawet gdy obiektywnie nic się szczególnego nie dzieje. Organizm jest jak system alarmowy ustawiony na bardzo wysoką czułość. Najpierw zaczyna mówić ciało. Pojawiają się nawracające bóle głowy, brzucha, napięcie karku i ramion, poczucie ścisku w klatce piersiowej. Sen nie przynosi prawdziwego odpoczynku. Rano dominuje wrażenie, że człowiek budzi się już zmęczony. Psychika reaguje trudnością w koncentracji, skłonnością do odkładania rzeczy, spadkiem motywacji. Zadania, które kiedyś sprawiały radość, stają się ciężarem, a to, co kiedyś cieszyło, przestaje budzić emocje. Do tego często dochodzi perfekcjonizm. Utrwalone przekonanie, że trzeba być świetnym, żeby zasłużyć na uwagę, pcha człowieka do stawiania sobie wyśrubowanych wymagań. Na krótką metę przynosi to nagrody. Szef chwali za zaangażowanie, znajomi widzą w tej osobie kogoś niezawodnego. Na dłuższą metę prowadzi to do wyczerpania i wypalenia. Gdy organizm nie ma przestrzeni na regenerację, zaczynają się stany obniżonego nastroju, utrata energii, poczucie bezsensu, a niekiedy symptomy depresji. Niektóre osoby próbują regulować napięcie przez sięganie po substancje psychoaktywne, kompulsywne jedzenie, zakupy, seks albo nadmiar pracy. Mechanizm jest podobny. Coś z zewnątrz ma dać chwilowe ukojenie tam, gdzie brakuje wewnętrznego poczucia bezpieczeństwa. Takie strategie tylko pogłębiają poczucie braku kontroli. Jednocześnie schemat „nie zasługuję na dobre rzeczy” zaczyna przeciekać do decyzji życiowych. Człowiek z góry rezygnuje z możliwych awansów, interesujących znajomości, marzeń. Zatrzymuje się tuż przed drzwiami, za którymi mogłoby się wydarzyć coś dobrego. Po czym poznać, że ten schemat przejmuje stery i kiedy warto poszukać wsparcia? Syndrom odrzuconego dziecka nie ma jednego charakterystycznego objawu. Jest raczej zbiorem powtarzających się wzorców. Sygnałem ostrzegawczym bywa przewlekłe zmęczenie, które nie mija mimo urlopu i snu. Towarzyszą mu często napięcia w ciele, dolegliwości ze strony układu trawiennego, uczucie ciężkości w klatce piersiowej, problemy z oddechem o podłożu lękowym, nie zaś kardiologicznym. Na poziomie zachowania pojawia się tendencja do wycofywania się z relacji i aktywności, które kiedyś przynosiły przyjemność. Człowiek ogranicza kontakty z innymi, rzadziej wychodzi z domu, weekendy spędza głównie samotnie przed ekranem. Coraz częściej ma poczucie, że „nie ogarnia”, więc przekłada ważne sprawy na później. Pomimo realnych osiągnięć nie jest w stanie uznać swojej wartości. Kiedy te elementy zaczynają układać się w wyraźny wzorzec, warto rozważyć skorzystanie z profesjonalnego wsparcia. Chodzi nie tylko o sytuacje skrajnego wyczerpania, choć wtedy pomoc jest pilna. Równie uzasadnione jest sięgnięcie po nią w momencie, gdy człowiek zauważa, że wciąż przyciąga podobne, raniące relacje, że trudno mu ufać innym, że wewnętrzny krytyk nie daje mu spokoju. Wczesna praca nad tymi obszarami chroni przed pogłębianiem się objawów i pozwala odzyskać wpływ na własne życie. Co robić, jeśli cierpisz na syndrom odrzuconego dziecka? Jedno z najważniejszych odkryć współczesnej psychologii dotyczy plastyczności psychiki. Wczesne doświadczenia mają ogromne znaczenie, ale nie są jedynym czynnikiem decydującym o przyszłości. Mózg przez całe życie zachowuje zdolność tworzenia nowych połączeń, a człowiek może budować inne niż dotychczas wzorce reagowania. Praca nad syndromem odrzuconego dziecka polega w dużej mierze na rozpoznaniu, jak działa ten mechanizm w konkretnej osobie. Chodzi o zauważenie, w jakich sytuacjach włącza się lęk przed odrzuceniem, jak ciało reaguje na sygnały potencjalnej straty, jakie myśli pojawiają się automatycznie. To przypomina uświadamianie sobie autopilota, który przez lata kierował zachowaniem. Kolejny krok to stopniowe budowanie nowych przekonań. Zamiast wewnętrznego komunikatu „nic nie znaczę” pojawia się doświadczenie, że można być ważnym dla innych bez ciągłego udowadniania czegokolwiek. Zamiast strategii „muszę radzić sobie sama” pojawia się próba zaufania, że ktoś może zostać przy mnie także wtedy, gdy nie jestem idealna. Zamiast automatycznego wycofania się z relacji w obawie przed zranieniem pojawia się odrobina ciekawości, co się stanie, jeśli tym razem wytrwam choć o krok dłużej. Pomaga w tym relacja z drugą osobą, która jest w stanie konsekwentnie, bez oceny i pośpiechu, towarzyszyć w tym procesie. W takim kontekście człowiek ma szansę po raz pierwszy doświadczyć tego, czego kiedyś zabrakło. Z czasem zaczyna przenosić nowe doświadczenia także poza gabinet, do codziennych kontaktów z bliskimi, współpracownikami, partnerami. Syndrom odrzuconego dziecka nie znika magicznie. Nadal pozostaje częścią historii danej osoby. Różnica polega na tym, że przestaje on definiować teraźniejszość i przyszłość. Z czasem dawny ból staje się jednym z elementów biografii, a nie niewidzialnym reżyserem wszystkich decyzji. Psychologia jasno pokazuje, że choć nie mamy wpływu na to, co spotkało nas w dzieciństwie, mamy realny wpływ na to, jak będziemy żyć teraz. Rozpoznanie syndromu odrzuconego dziecka, zauważenie sygnałów wysyłanych przez ciało i emocje oraz skorzystanie z profesjonalnej pomocy tworzą przestrzeń do zmiany. To proces, który wymaga czasu, ale pozwala przenieść punkt ciężkości z historii odrzucenia na doświadczenie realnej, dorosłej sprawczości i bardziej bezpiecznej bliskości z innymi ludźmi oraz z samą sobą.
Chińczycy robią to teraz masowo. Nowy trend na radzenie sobie z rozstaniem zszokował świat!
Na chińskich platformach społecznościowych użytkownicy po rozstaniu robią coś, co dla wielu osób w Polsce brzmi jak scenariusz science fiction. Byli partnerzy zaczynają o sobie pisać w sposób, który przypomina połączenie ogłoszenia matrymonialnego i referencji do pracy. Ten trend wygląda jak... żart, ale w rzeczywistości odsłania bardzo konkretne mechanizmy psychologiczne.
W internetowych relacjach dominują dziś filtry, podkoloryzowane opisy i starannie dobrane wizualnie kadry. Na tym tle trend z Chin działa jak kontrast. Po rozstaniu użytkownicy publikują posty, w których o byłych partnerach mówią jasno, konkretnie i bez demonizowania. To nowa forma opowiadania o zakończonych związkach, która rzuca światło na to, jak młode pokolenie rozumie lojalność, odpowiedzialność i szacunek po rozstaniu. Na czym polega chiński trend po rozstaniu? Na chińskich portalach społecznościowych młodzi dorośli opisują swoich byłych partnerów w formie rozbudowanego profilu. Pojawiają się wiek, wzrost, zawód, miasto, styl bycia, zainteresowania, mocne strony i drobne wady ujęte z humorem. Autor dopisuje także powód rozstania. Najczęściej coś w rodzaju różnych planów na przyszłość, związku na odległość albo tego, że obie strony były na innym etapie życia. Całość przypomina jednocześnie CV, ogłoszenie randkowe i krótki raport z kilku wspólnych lat. Zamiast dramatycznych wyznań i gorzkich aluzji pojawia się spokojny opis. Ton jest zazwyczaj życzliwy. Były partner nie jest przedstawiany jako wróg, ale jako ktoś, kto po prostu nie był odpowiednią osobą dla autora, choć może być dobrą osobą dla kogoś innego. Z psychologicznego punktu widzenia to forma rekonstrukcji narracji o relacji. Po rozstaniu umysł i tak buduje historię: kim byliśmy, co się stało, czyja to „wina”. Ten trend zamienia prywatną opowieść w publiczny, uporządkowany komunikat z naciskiem na to, że koniec związku nie przekreśla wartości żadnej ze stron. Co mówi o nas ten sposób mówienia o byłych? To zjawisko łączy kilka dobrze znanych mechanizmów psychologicznych. Pierwszy z nich to odejście od myślenia w kategoriach czerni i bieli. Widać dwa skrajne style przeżywania rozstania. Albo były partner długo pozostaje „jedyną prawdziwą miłością”, albo natychmiast zamienia się w „toksyczną pomyłkę”. W chińskich postach pojawia się trzecia opcja. Były partner jest osobą z konkretnymi zaletami, ograniczeniami i określonym poziomem dopasowania po prostu nie dla autora. Drugi widoczny mechanizm to budowanie kapitału społecznego. Dawniej w rolę „gwarantów” wchodziła rodzina, sąsiedzi, bliska społeczność. Polecali „porządnego chłopaka” albo „sensowną dziewczynę”. Dziś w dużych miastach częściej żyjemy w rozproszeniu, więc tę funkcję przejmują social media. Były partner staje się kimś, kto publicznie może poświadczyć, że dana osoba jest stabilna, lojalna albo empatyczna. Trzeci element to pragmatyzacja emocji. Język opisów przypomina raczej rozmowę z rekruterem niż dramat romantyczny. Pojawiają się informacje o trybie życia, gotowości do poważnej relacji, podejściu do pracy, umiejętności rozwiązywania konfliktów. To sposób, by wprowadzić porządek tam, gdzie zwykle dominuje chaos emocjonalny. Uporządkowanie historii daje psychice poczucie bezpieczeństwa. Zmęczenie aplikacjami randkowymi: tło, którego nie widać na pierwszy rzut oka Ten trend nie wyrósł z niczego. W wielu badaniach nad randkowaniem online, publikowanych m.in. w „Computers in Human Behavior”, pojawia się zjawisko określane jako wypalenie randkowaniem. Osoby, które długo korzystają z aplikacji, opisują powtarzalny cykl. Na początku ekscytacja i poczucie dużego wyboru. Później seria rozczarowań, nieudanych spotkań i kontaktów, które urywają się nagle. W końcu poczucie zniechęcenia i przekonanie, że profile są mało wiarygodne. Dochodzi do tego spadek zaufania. Ludzie coraz częściej mówią, że boją się zbyt idealnych zdjęć i opisów. Mają wrażenie, że rozmawiają z czyimś wizerunkiem, a nie z realną osobą. Na tym tle rekomendacja od byłego partnera staje się czymś w rodzaju zewnętrznego źródła informacji. Skoro ktoś, kto spędził z daną osobą lata, publicznie mówi, że to osoba odpowiedzialna, troskliwa czy stabilna, wielu odbiera to jako bardziej wiarygodne niż opis na profilu. To działa podobnie jak referencje zawodowe. CV można ładnie napisać, ale dopiero głos kogoś, kto z nami pracował, ma realną moc. Gdy profesjonalny język wchodzi do miłości Ten trend pokazuje też, jak przenosimy schematy z jednego obszaru życia do drugiego. W psychologii mówi się o transpozycji schematów. Przyzwyczajamy się do określonego sposobu myślenia w pracy, a potem nieświadomie kopiujemy go do innych sfer. W świecie korporacji funkcjonują CV, rekrutacje, referencje, wewnętrzne polecenia. W chińskich postach po rozstaniu ten kod zostaje użyty do opisania relacji. Były partner jest przedstawiany jak „kandydat” z konkretnymi cechami i „historią zatrudnienia” w poprzednim związku. To daje iluzję mniejszego ryzyka. Osoba, która boi się kolejnego zawodu, łatwiej wejdzie w relację z kimś, o kim była partnerka napisała publicznie, że jest lojalny, nie ma skłonności do zdrad i nie unika rozmów o trudnych sprawach. To przypomina emocjonalny odpowiednik sytuacji, w której znajomy poleca kogoś do pracy, „ręcząc za niego”. W tle pojawia się też zjawisko utowarowienia relacji. Autoironiczne określenia w stylu „z drugiej ręki” czy „lekko używany” łagodzą przekaz, ale mechanizm jest wyraźny. Partner bywa opisywany jak oferta na rynku. Psychika próbuje w ten sposób poradzić sobie z lękiem przed bliskością. Zamienia relację w coś bardziej przewidywalnego i „do zarządzania”. Jak to może wyglądać w praktyce? Wyobraźmy sobie związek, który rozpada się bez dramatycznej przyczyny. Para jest razem kilka lat. Ona zaczyna myśleć o dziecku i wspólnym kredycie, on nie jest na to gotowy. Po wielu rozmowach decydują się rozstać. Nie dlatego, że ktoś kogoś zdradził, tylko dlatego, że różnie widzą najbliższe lata. W klasycznym scenariuszu każde idzie w swoją stronę. Czasem zostaje neutralny kontakt, czasem zupełne zerwanie. W wersji, którą obserwujemy w Chinach, jedna ze stron decyduje się opisać byłego partnera w social mediach. Pisze, czym się zajmuje, jak funkcjonuje w codzienności, jak reaguje na konflikty. Dodaje krótką informację, że rozstali się z powodu innych planów na przyszłość, ale jako partner w stabilnej relacji ta osoba sprawdza się dobrze. Autorka takiego opisu nie musi już toczyć w głowie niekończącej się dyskusji, czy to była jej porażka, czy jego wina. Nadaje temu konkretną formę. Przy okazji wysyła w świat sygnał, że rozstanie nie oznacza automatycznie, że ktoś jest „złym materiałem na związek”. Kiedy to przejaw dojrzałości, a kiedy sygnał, że coś jest nieprzepracowane? Zachowanie, które z zewnątrz wygląda podobnie, może mieć różne motywacje. W psychologii zawsze kluczowa jest funkcja, jaką pełni dane działanie. Jeśli relacja jest już przeżyta i domknięta, a emocje opadły, publiczny opis byłego partnera może być wyrazem dojrzałości. Autorka potrafi oddzielić swoje rozczarowanie od ogólnej oceny człowieka. Nie potrzebuje robić z niego „czarnego charakteru”, żeby poradzić sobie z bólem. Taki post nie zawiera ukrytych wyrzutów, porównań do nowej partnerki nowego partnera, aluzji w stylu „oby następną traktował lepiej”. Jest raczej spokojnym podsumowaniem. Inaczej wygląda sytuacja, gdy ktoś pisze o byłym partnerze bardzo szybko po rozstaniu, śledzi nerwowo reakcje i ma nadzieję, że ten post coś w nim poruszy. Wtedy taka „referencja” bywa formą podtrzymywania więzi, od której trudno się oderwać. To sposób na pozostanie w czyimś życiu choćby pośrednio. Zamiast przejść żałobę po zakończonym związku, osoba buduje nowy kanał połączenia, na przykład przez komentarze i udostępnienia. Ważna jest też kwestia granic prywatności. Związek to wspólna historia. Decyzja o publicznym opisywaniu czyichś cech i prywatnych szczegółów bez uzgodnienia tego z drugą stroną może być naruszeniem tych granic. Nawet jeśli opis jest pozytywny, nie każdy chce być bohaterem czyjejś historii w social mediach. Co z tego trendu można wziąć dla siebie, nie kopiując zachowania 1:1? Nie każdy ma ochotę robić z życia uczuciowego temat postów. Ten trend można jednak potraktować jako inspirację do pracy wewnętrznej. Zamiast myślenia „on był fatalny, ja byłam naiwna” można spróbować spojrzeć na rozstanie przez pryzmat dopasowania. To zmienia narrację z „porażki” na „doświadczenie, które coś o mnie mówi”. W psychologii taki sposób myślenia wspiera proces adaptacyjny po trudnym wydarzeniu. Zamiast utknąć w żalu lub wściekłości, łatwiej pójść dalej. Można też wykonać ćwiczenie tylko dla siebie. Usiąść z kartką i opisać byłego partnera tak, jakby powstawała neutralna rekomendacja. Wymienić realne zalety, uczciwie nazwać trudne cechy, zapisać prawdziwy powód rozstania, bez ozdobników. To często porządkuje emocje skuteczniej niż kolejny monolog w głowie albo analizowanie pojedynczych wiadomości sprzed miesięcy. Szersza perspektywa: co ten trend mówi o współczesnych związkach? Nowy zwyczaj z Chin pokazuje kilka ważnych zjawisk. Po pierwsze, rośnie potrzeba transparentności. Ludzie chcą wiedzieć, z kim naprawdę wchodzą w relację, i przestają wierzyć w wyidealizowane profile. Po drugie, pojawia się coraz większa gotowość do bezkonfliktowego rozstawania się, przynajmniej w części środowisk. Rozstanie zaczyna być traktowane jak proces, który można przejść bez wojny. Po trzecie, coraz częściej patrzymy na związki przez pryzmat kompetencji emocjonalnych. Nie tylko „czy jest chemia”, ale też „czy ta osoba umie rozmawiać, brać odpowiedzialność, wracać do trudnych tematów”. Publiczne opisy byłych partnerów w Chinach są próbą nazwania tych kompetencji wprost. Niezależnie od tego, czy taki trend kiedykolwiek przyjmie się w Polsce, mechanizmy psychologiczne, które ujawnia, są uniwersalne. Potrzeba sensownej opowieści o rozstaniu, pragnienie zaufania i szukanie dowodów, że ktoś jest „prawdziwy”, a nie jest tylko cyfrowym wizerunkiem, to już stały element współczesnych relacji.
To nie jest tylko „niewinny flirt”. 5 nieoczywistych oznak mikrozdrady w związku!
Mikrozdrada to nie dramatyczna scena, gorący romans ani nagłe zniknięcie z domu na noc. To seria drobnych, na pozór niewinnych zachowań, które z czasem powodują, że w związku robi się chłodniej. Dla osoby, która tego doświadcza, to często stan zawieszenia. Oficjalnie „nic się nie stało”, ale intuicja podpowiada, że coś jest nie tak. W psychologii relacji mikrozdrada traktowana jest jak sygnał ostrzegawczy – nie zawsze oznacza koniec, ale prawie zawsze wskazuje na problem, którego para zaczyna unikać.
Nie każda wiadomość do kogoś atrakcyjnego jest zdradą. Nie każdy lajk, nie każde wyjście na kawę. Problem zaczyna się wtedy, gdy z takich sytuacji powstaje stały wzorzec, o którym partner ma nie wiedzieć. W psychologii mówi się wtedy o mikrozdradzie – formie zdrady emocjonalnej, która nie zawsze kończy związek, ale niemal zawsze pokazuje, że relacja wymaga pilnej uwagi. Czym jest mikrozdrada? Mikrozdrada to zbiór powtarzających się zachowań, które przesuwają uwagę emocjonalną poza związek. To nie musi jawny romans. To mogą być drobne interakcje, rozmowy, lajki, wiadomości, które dają osobie ich wykonującej poczucie atrakcyjności, wyjątkowości, bycia zauważoną, ale dzieją się poza wiedzą partnera. Kluczowe są tu dwa elementy. Pierwszy to tajemnica. Gdyby nie było nic do ukrycia, nie byłoby potrzeby kasowania historii, chowania telefonu czy półprawd. Drugi to powtarzalność. Jednorazowy flirt czy rozmowa nie muszą o niczym świadczyć. Jeśli jednak tworzy się z tego stały wzorzec, psychodynamika związku zaczyna się zmieniać. W praktyce klinicznej mikrozdradę traktuje się jak wczesny wskaźnik przesunięcia przywiązania. Energia, która kiedyś była wkładana w relację (uwagę, ciekawość, zaangażowanie), zaczyna płynąć w innym kierunku. Partner wciąż jest fizycznie obecny, ale emocjonalnie częściowo „wylogowany”. Badania psychologów z National University Philippines pokazują, że osoby doświadczające mikrozdrady zgłaszają podobne objawy jak po jawnej zdradzie, tylko w bardziej rozmytej formie. Spadek zaufania, poczucie dystansu i niższa satysfakcja z relacji pojawiają się nawet wtedy, gdy „obiektywnie” nic wielkiego się nie wydarzyło. To działa jak przewlekłe, niskiego stopnia napięcie, które z czasem wyczerpuje. Warto też pamiętać, że nie ma jednej uniwersalnej definicji mikrozdrady. Badania nad relacjami pokazują, że partnerzy często bardzo się różnią w tym, co uznają za przekroczenie granicy. Dla jednej osoby niewinny flirt online jest elementem codzienności. Dla drugiej jest jednoznacznie raniący. Dlatego ważne jest nie tylko to, co się dzieje obiektywnie, ale też to, jakie znaczenie nadaje temu każda ze stron. Telefon jak sejf. Ukrywanie cyfrowego życia Telefon stał się dziś czymś w rodzaju przenośnego pamiętnika. To tam są nasze rozmowy, zdjęcia, historia wyszukiwania. Nic dziwnego, że to właśnie wokół telefonu najczęściej pojawia się pierwszy sygnał mikrozdrady. Z perspektywy psychologii niepokojące jest nie samo korzystanie z telefonu, tylko sposób, w jaki zaczyna się to dziać. W praktyce wygląda to tak. Partner nagle wycisza wszystkie powiadomienia, odkłada komórkę ekranem w dół, zabiera ją wszędzie ze sobą, nawet do łazienki. Zdarza się, że budzi się w nocy i długo pisze, tłumacząc to „pracą” albo „scrollowaniem do snu”. W rozmowie o tym reaguje rozdrażnieniem, zarzutem o brak zaufania, odwracaniem uwagi. To może być przykład ukrytej podwójnej komunikacji. Na poziomie słów („przecież nic się nie dzieje”) i na poziomie zachowania (wyraźne sygnały, że jest coś, co dla partnera ma znaczenie, ale nie jest bezpieczne do ujawnienia). Jeśli taki schemat utrzymuje się tygodniami, włącza w relacji specyficzny mechanizm obronny: druga strona zaczyna nadmiernie analizować każdy gest, spojrzenie i odblokowanie ekranu. Lajki i komentarze, które zmieniają się w mini-flirt Media społecznościowe stworzyły nowy obszar dla mikrozdrad. To przestrzeń, w której łatwo zachować pozory niewinności. „Przecież to tylko serduszko”, „Przecież każdego tak komentuję”. Niepokojące bywa, gdy partner konsekwentnie skupia się na jednej lub kilku osobach, z którymi łączy go szczególne napięcie. Pojawia się powtarzający się schemat: ogień, serca, dwuznaczne komentarze, podkreślanie atrakcyjności wyglądu. Najczęściej przy jednoczesnym minimalizowaniu podobnych sygnałów kierowanych do ciebie. To działa jak subtelne przeniesienie energii flirtu poza związek. Badania nad tzw. Facebook jealousy pokazują, że aktywność partnera w social mediach ma realny wpływ na poczucie bezpieczeństwa w relacji. Częste interakcje z atrakcyjnymi osobami, szczególnie ukrywane lub bagatelizowane, korelują ze spadkiem zaufania i wzrostem napięcia w parze. Spotkania i zwierzenia poza związkiem, o których nie wiesz Nie każda bliska relacja z inną osobą jest zdradą. Nie chodzi o zakaz przyjaźni czy rozmów. Istotne jest to, kiedy i w jakim zakresie partner zaczyna lokować swoją intymność emocjonalną poza związkiem. Mikrozdrada często ujawnia się w dwóch obszarach. Pierwszy to regularne spotkania z jedną konkretną osobą, o których nie wspomina, choć normalnie dzieliłby się takimi szczegółami. Drugi to sytuacja, w której kluczowe tematy, lęki, plany, wątpliwości, najpierw trafiają do kogoś z zewnątrz, a dopiero ewentualnie do ciebie. Tu pojawia się pojęcie trójkąta emocjonalnego. Para to system dwóch osób. Gdy jedna z nich napotyka napięcie, zamiast skonfrontować się z nim w relacji, wprowadza trzecią osobę jako bufor. Może to być „koleżanka z pracy, z którą świetnie się rozmawia”. Emocjonalnie jednak zaczyna przypominać partnerkę zastępczą, z którą omawia się to, co powinno być przedmiotem dialogu w związku. W praktyce widać to po stopniowym wycofywaniu się z rozmów. Coraz mniej wiecie o swoich dniach, coraz rzadziej dzielicie się szczegółami, które kiedyś były oczywiste. Druga strona ma wrażenie, że czegoś jest mniej, ale nie potrafi tego od razu nazwać. To właśnie typowy klimat mikrozdrady. Coś się przesuwa, choć formalnie „nie ma dowodów”. Zachowywanie się jak singiel, gdy ciebie nie ma w pobliżu Kolejny sygnał to zmiana sposobu, w jaki partner funkcjonuje wśród innych. W psychologii relacji istnieje pojęcie jawności statusu. Oznacza, czy ktoś zachowuje się jak osoba w związku, czy jak ktoś, kto zostawia sobie szeroko otwarte furtki. Mikrozdrada może zaczynać się od pozornie niewielkich rzeczy. Na imprezach partner nie wspomina, że jest w relacji, chyba że ktoś zapyta wprost. W rozmowach z nowo poznanymi osobami utrzymuje klimat flirtu, nie sygnalizując jasno, że ma partnerkę. W social mediach nagle pojawia się dużo jego zdjęć solo, mniej wspólnych kadrów. Nowe znajome są zaskoczone, kiedy dowiadują się, że nie jest singlem. To wszystko tworzy obraz kogoś, kto emocjonalnie funkcjonuje na pograniczu dwóch światów. Z tobą jest w związku. Poza tym kontekstem testuje, jak byłoby „bez etykietki”. Ten rozdźwięk często bywa bagatelizowany. To wzmacnia poczucie zagrożenia przywiązania. Mózg osoby w relacji bardzo uważnie skanuje takie sygnały. Jeżeli status związku jest marginalizowany w ważnych dla partnera kontekstach, system alarmowy zaczyna się włączać, nawet jeśli trudno od razu wytłumaczyć, dlaczego. Aplikacja randkowa „tylko do patrzenia” Założenie profilu w aplikacji randkowej w trakcie związku to jeden z najbardziej wyrazistych przykładów mikrozdrady. Formalnie można powiedzieć, że „przecież nikogo nie spotkał”, w praktyce psychologicznej jest to jednak wyraźne przekroczenie granicy. Badanie z 2023 roku pokazało, że ponad 63% użytkowników Tindera jest już w związkach. Część szuka tam otwartego romansu, część mówi o potrzebie „porozmawiania z kimś z zewnątrz”, poczucia, że nadal jest się pożądanym. Tu wracamy do mechanizmu mikrozdrady. Osoba zakładająca konto w aplikacji zwykle ma konkretne potrzeby: zauważenia, docenienia, potwierdzenia własnej atrakcyjności. Problem zaczyna się wtedy, gdy te potrzeby są systematycznie zaspokajane poza relacją i w tajemnicy. Dla partnera informacja, że druga strona ma aktywny profil, działa jak wstrząs. To jedno z tych zachowań, które trudno zracjonalizować. Co robić, gdy widzisz te sygnały u partnera lub u siebie? Mikrozdrada rzadko zaczyna się od chęci zrobienia komuś krzywdy. Zwykle stoi za nią niezaspokojona potrzeba – bycia ważną, atrakcyjną, docenioną, wysłuchaną. Te potrzeby są normalne. Tym, co zaczyna niszczyć związek, jest sposób ich realizowania. Pierwszy krok to nazwanie dla siebie, co dokładnie zauważasz. Zamiast ogólnego „coś jest nie tak”, warto spojrzeć na konkretne zachowania: częste ukrywanie telefonu, intensywny flirt w komentarzach, powtarzające się niewspominanie o spotkaniach, profil w aplikacji. To pozwala wyjść z mgły przeczucia i zobaczyć realne wzorce. Drugi krok to rozmowa. Nie chodzi o przesłuchanie ani atak, ale o opisanie tego, co widzisz i co to z tobą robi. Język typu: „Zauważyłam, że ostatnio często piszesz z X w nocy i chowasz telefon, gdy wchodzę do pokoju. Czuję wtedy niepokój i dystans. Chciałabym zrozumieć, co się dzieje” jest dla psychiki drugiej strony mniej zagrażający niż: „Na pewno mnie zdradzasz”. Ważne jest też przyjrzenie się sobie. Czasem mikrozdrada jest obustronna, tylko przyjmuje inne formy. Jedna osoba flirtuje w sieci, druga tonie w intymnych rozmowach z „przyjacielem”. Obie tak naprawdę uciekają od trudnych tematów w związku. Jeśli rozmowa nie przynosi zmiany, a poczucie niepokoju narasta, to moment, w którym warto rozważyć konsultację z psychologiem lub terapeutą par. Nie po to, żeby ktoś orzekł „winę”, ale po to, żeby zobaczyć, co w dynamice tej relacji sprawia, że potrzeby zaspokajane są na zewnątrz. Mikrozdrada nie musi oznaczać końca związku. Często jest pierwszym wyraźnym sygnałem, że związek wymaga uwagi. Psychicznie działa jak kontrolka w samochodzie. Samo świecenie lampki nie psuje silnika, ale zignorowanie jej przez kolejne kilometry może już mieć poważne konsekwencje.
Lubisz ludzi, ale po spotkaniach z nimi czujesz się gorzej? To może być sygnał, że doświadczasz social bluesa!
Wracasz od znajomych, w głowie jeszcze słyszysz śmiech, w telefonie masz nowe zdjęcia, a w sercu zamiast lekkości rozlewa się ciężar. Zamiast radości pojawiają się przygnębienie, pustka, czasem wręcz złość na siebie, że „powinnaś czuć się inaczej”. To doświadczenie ma już swoją nazwę – social blues. Psychologowie opisują je jako naturalną reakcję układu nerwowego na społeczną „huśtawkę”, ale też jako ważny sygnał dotyczący twoich potrzeb w relacjach.
Po udanym spotkaniu ze znajomymi powinna pojawić się lekkość. Tak przynajmniej podpowiadają nam wyobrażenia o „idealnym życiu towarzyskim”. W praktyce wiele osób wraca do domu z zupełnie innym pakietem emocji: smutkiem, pustką, napięciem, czasem wręcz poczuciem, że coś jest z nimi nie tak. Psychologowie nazywają to social blues. To nie fanaberia ani niewdzięczność, tylko konkretna reakcja psychiki na intensywny kontakt z ludźmi i ważna informacja o tym, jakich relacji naprawdę potrzebujesz. Co dzieje się z psychiką po wyjściu z imprezy? Wieczór wydaje się udany. Rozmowy ze znajomymi się kleiły, nikt się nie pokłócił, atmosfera była dobra. Dopiero kiedy zamykasz drzwi mieszkania, czujesz, że coś się w tobie przestawia. Nagle robi się bardzo cicho, a ta cisza, zamiast uspokajać – uwiera. Z perspektywy psychologicznej to dość typowy scenariusz. Nasz układ nerwowy funkcjonuje jak wahadło. Po okresie wysokiego pobudzenia (kontakt z ludźmi, śmiech, intensywne bodźce) wchodzi w fazę „schodzenia z obrotów”. W trakcie spotkania rośnie poziom neuroprzekaźników związanych z przyjemnością i więzią społeczną, takich jak dopamina czy oksytocyna. Mózg dostaje sporo stymulacji i nagród. Gdy to się kończy, organizm wraca do stanu wyjściowego. Ten powrót często odczuwamy jako „zjazd”: pustkę, wyciszenie, obniżenie nastroju. To fizjologia, która nie zawsze nadąża za naszym wyobrażeniem, że po miłym wieczorze powinniśmy jeszcze długo „unosić się nad ziemią”. Social blues jako lustro naszych potrzeb Smutek po spotkaniu z innymi nie zawsze ogranicza się do krótkiego, biologicznego spadku. Dla wielu osób staje się czymś w rodzaju lustra. Pokazuje, co w obszarze relacji jest niezaspokojone. W grupie czujesz się częścią czegoś większego, ale po powrocie zostajesz sama ze swoimi myślami. To naturalny moment, w którym odzywa się pytanie: czy na co dzień też mam wokół siebie ludzi, do których mogę zadzwonić, kiedy jest mi trudno? Psychologowie podkreślają, że spotkania towarzyskie często odsłaniają głód głębszego kontaktu. Można spędzić wieczór na żartach, plotkach i planach wakacyjnych, a mimo to wyjść z poczuciem, że „nie dotknęliśmy tego, co naprawdę ważne”. Umysł zapisuje to jako emocjonalny niedosyt. Efekt przypomina trochę sytuację, w której zjadasz kaloryczny posiłek, ale bez wartości odżywczych, tj. jesteś pełna, a nadal czegoś potrzebujesz. Social blues bardzo często karmi się porównaniami. Spotkania ze znajomymi to idealne środowisko dla mechanizmu „sprawdzania się na tle innych”. Kto ma już ślub, kto poszedł do przodu zawodowo, kto planuje przeprowadzkę za granicę. Nawet jeśli nikt nie mówi tego wprost, mózg i tak układa z tych historii mały ranking. W psychologii społecznej mówi się o porównaniach „w górę” do osób, które wydają się radzić sobie lepiej. To właśnie one potrafią położyć się cieniem na twoim nastroju po powrocie do domu. Wracasz do swojej codzienności i nagle to, co jeszcze rano wydawało się w porządku, zaczyna wyglądać gorzej. Social blues bywa wtedy skutkiem zderzenia obrazu „ich życia” z twoją prywatną rzeczywistością. Ważne jest to, że reagujesz nie na obiektywne fakty, ale na własną interpretację opowieści, które usłyszałaś. Wysoka wrażliwość i „kac społeczny” U osób introwertywnych i wysoko wrażliwych ten stan ma jeszcze inne źródło. Samo bycie w grupie jest dla takich osób intensywnym doświadczeniem. Mózg rejestruje nie tylko to, co kto mówi, ale też drobne gesty, nastroje, napięcia. Ilość bodźców, którą trzeba przetworzyć, jest znacznie większa niż u osób o bardziej „gruboskórnym” układzie nerwowym. Po powrocie do domu ciało domaga się wyciszenia, ale umysł często dokleja do tego etykietkę: „coś ze mną nie tak, skoro po fajnym spotkaniu chcę mieć święty spokój”. W praktyce mamy tu raczej do czynienia z przeciążeniem niż z niechęcią do ludzi. Ten stan bywa nazywany potocznie „kacem społecznym”. Wczoraj było intensywnie, dziś system nerwowy próbuje to nadrobić. Dodatkowo perfekcjonistyczne oczekiwanie, że zawsze powinnaś być w formie i zachwycona, potrafi zamienić naturalne zmęczenie w poczucie winy. Cena ciągłego dopasowywania się do innych Social blues może też być skutkiem wysokiego kosztu, jaki płacisz za utrzymywanie relacji. Wielu z nas funkcjonuje w grupach w określonych rolach: „ta zabawna”, „ta ogarnięta”, „ta, która zawsze wysłucha”. Z zewnątrz wygląda to, jak towarzyski sukces, ale wewnętrznie wymaga stałej kontroli. W psychologii mówi się o regulacji wizerunku tj. wysiłku, który wkładamy w to, by wypaść w określony sposób. Po powrocie z takiego spotkania napięcie spada i dopiero wtedy czujesz, jak bardzo jesteś zmęczona. Oprócz fizycznego wyczerpania pojawia się pytanie: czy ci ludzie lubią mnie taką, jaka jestem, czy tylko tę wersję, którą im pokazuję? Smutek może być wtedy sygnałem, że brakuje w twoich relacjach przestrzeni na autentyczność. Im większa różnica między „mną prywatną” a „mną wśród znajomych”, tym większe ryzyko, że po spotkaniu zamiast satysfakcji poczujesz pustkę. Kiedy social blues to już nie tylko „chwilowy dół” Z punktu widzenia zdrowia psychicznego ważne jest, jak ten stan zachowuje się w czasie. Krótkotrwałe obniżenie nastroju po intensywnym wieczorze (zwłaszcza jeśli mija następnego dnia) mieści się w granicach normy. Organizm po prostu reguluje poziom pobudzenia. Niepokój pojawia się wtedy, gdy social blues staje się regułą. Smutek jest bardzo silny, ciągnie się przez kilka dni, wraca po każdym kontakcie z innymi i zaczyna wpływać na decyzje. Jeśli łapiesz się na myśli „nie pójdę, bo potem znowu będę mieć dół”, a do tego dochodzi poczucie bezsensu, niższej wartości, przewlekłej samotności, psychologowie traktują to jako potencjalny sygnał poważniejszych trudności. Social blues może być wtedy jednym z elementów obrazu depresji, zaburzeń lękowych czy konsekwencją wcześniejszych doświadczeń odrzucenia. Jak czuć się dobrze po spotkaniach z ludźmi? Pierwszy krok to zauważenie tego zjawiska bez obwiniania się. Zamiast narracji „przesadzam, dramatyzuję”, warto powiedzieć sobie: „po intensywnych spotkaniach mój nastrój ma tendencję do spadku”. To zmienia perspektywę. W psychologii nazywa się to mentalizacją, czyli nadawaniem sensu własnym reakcjom. Pomaga krótkie zatrzymanie się po powrocie do domu. Zamiast od razu sięgać po telefon czy włączać serial, można dać sobie kilka minut na sprawdzenie, co się dzieje w środku. Czy to bardziej zmęczenie fizyczne, czy raczej uczucie osamotnienia? Czy czegoś mi brakowało w tym spotkaniu? Czy porównywałam się dziś z innymi mocniej niż zwykle? Odpowiedzi nie muszą być idealne, ważne, że traktujesz swoje emocje jak informację, a nie przeszkodę. Dobrze działają też drobne rytuały „miękkiego lądowania”: krótki spacer, ciepły prysznic, kilka spokojnych oddechów przy otwartym oknie. To proste działania, które pomagają układowi nerwowemu zejść z wysokiego poziomu pobudzenia. Z psychologicznego punktu widzenia działają jak łagodny most między światem ludzi a chwilą tylko dla siebie. Co social blues mówi o twoich relacjach? Smutek po spotkaniu bywa też ważną wskazówką dotyczącą samej jakości relacji. Jeśli regularnie wracasz z poczuciem wyczerpania i myślą „po co ja tam właściwie chodzę”, warto się temu przyjrzeć. Czy w tych kontaktach możesz mówić o trudniejszych rzeczach? Czy jest miejsce na twoje „nie”? Czy czujesz się raczej wzmocniona, czy bardziej „wysysana” z energii? Czasem wystarczy drobna zmiana, np. powiedzenie, że dziś masz mniej siły, że nie chcesz wchodzić w pewne tematy, że potrzebujesz spokojniejszego wieczoru. Zwiększenie autentyczności często obniża koszt emocjonalny spotkań. Zdarza się jednak, że social blues sygnalizuje potrzebę większej selekcji – mniej czasu z osobami, przy których stale napinasz mięśnie psychiczne, więcej przy tych, przy których twoje ciało samo oddycha głębiej. Social blues jako kompas, a nie wyrok To doświadczenie nie musi być wrogiem, który trzeba za wszelką cenę uciszyć. Można potraktować je jak wewnętrzny wskaźnik – coś w rodzaju kontrolki na desce rozdzielczej. Informuje, że w obszarze relacji, bliskości, odpoczynku albo autentyczności dzieje się coś ważnego. Smutek po spotkaniu często mówi: „chcę więcej prawdziwego kontaktu”, „potrzebuję innego tempa”, „za mocno się dopasowuję”. Zamiast zagłuszać ten stan kolejną dawką bodźców, warto dać sobie do niego prawo i sprawdzić, co próbuje ci przekazać. A jeśli widzisz, że social blues zaczyna naprawdę ograniczać twoje życie towarzyskie i poczucie sensu, rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą może być dobrym krokiem. Nie po to, żeby „naprawić” to, że czujesz smutek, ale żeby zrozumieć, jaką historię o tobie samej opowiada ten stan i co można z nią zrobić w bezpiecznej, profesjonalnej przestrzeni.
Narcyz na randce bywa czarujący! Poznaj jego cechy i sygnały ostrzegawcze, zanim wciągnie cię w toksyczną relację!
Narcyz na randce często przypomina idealnego partnera – jest uważny, czarujący i doskonale wyczuwa, czego potrzebujesz. Psychologicznie to szczególnie trudny przeciwnik, bo wykorzystuje mechanizmy uwodzenia i manipulacji, które działają na najbardziej wrażliwe obszary naszej psychiki. W tym tekście opisuję cztery najczęściej spotykane typy narcyzów, ich charakterystyczne zachowania oraz subtelne sygnały, które pomagają rozpoznać zagrożenie na wczesnym etapie.
W psychologii klinicznej mówi się o narcystycznym zaburzeniu osobowości i cechach narcystycznych. To nie jest zwykła pewność siebie, lecz specyficzny wzorzec funkcjonowania. Osoba narcystyczna potrzebuje stałego podziwu i potwierdzania własnej wyjątkowości. Robi to kosztem innych, ich granic i poczucia bezpieczeństwa psychicznego. Dla zrozumienia narcyzmu przydatne jest porównanie do kruchej porcelanowej figury. Z zewnątrz wygląda na mocną i błyszczącą, w środku jest jednak pusta i bardzo podatna na pęknięcia. Narcyz buduje więc cały system zachowań, który ma chronić jego delikatne „ja”. Używa deprecjonowania innych, idealizowania siebie, a czasem udawanego altruizmu. Na randce przekłada się to na intensywne uwodzenie, szybkie tempo relacji i emocjonalną huśtawkę. Badacze, tacy jak Otto Kernberg czy Heinz Kohut, opisują narcyzm jako efekt zaburzonego rozwoju poczucia własnej wartości w dzieciństwie. Dziecko albo było wielbione bezwarunkowo, albo krytykowane i zawstydzane. Dorosły narcyz funkcjonuje więc jak ktoś, kto całe życie próbuje udowodnić, że jest wystarczająco dobry. Robi to jednak w sposób destrukcyjny dla otoczenia. Najsilniej cierpią osoby, które miały w dzieciństwie rolę „opiekuńczą” wobec rodziców. Dla nich narcyz jest podświadomie znajomy. To ktoś, kto dużo potrzebuje, ma silne emocje i daje krótkie momenty bliskości, przeplatane chłodem lub krytyką. Mózg odczytuje to jako „miłość”, bo taki wzorzec zna z domu. Dlaczego tak wielu narcyzów świetnie sobie radzi na randkach? Badania nad narcyzmem pokazują ciekawą zależność. Na początku znajomości narcyzi wypadają bardzo atrakcyjnie. Są pewni siebie, charyzmatyczni i towarzyscy. Autorzy badań, m.in. Joshua Foster czy W. Keith Campbell, zauważają, że narcyzi potrafią „sprzedać” się lepiej w pierwszym kontakcie niż osoby bez cech narcystycznych. Na dalszym etapie związków ich popularność spada, gdy wychodzą na jaw egoizm i brak empatii. To zjawisko można porównać do reklamy produktu premium. Opakowanie jest perfekcyjne, obietnica – kusząca, a prezentacja – dopracowana. Problem pojawia się przy „codziennym użytkowaniu”. Produkt nie spełnia obietnic, łatwo się psuje i wymaga ciągłej uwagi. Narcyz na randce działa podobnie. Inwestuje w pierwsze wrażenie, bo wie, że wtedy ma najwięcej do zyskania. Osoby po relacjach z narcyzami mówią, że nigdy wcześniej nie czuły się tak wyjątkowe, jak na początku tej znajomości. Podkreślają intensywny kontakt, szybkie deklaracje i poczucie „duszy bratniej”. Z perspektywy czasu nazywają to raczej „emocjonalnym dopingiem” niż prawdziwą bliskością. Typ 1: Narcyz jawny – król sceny, który nie zna słowa „dość” Narcyz jawny (grandiozny) to najbardziej stereotypowy obraz narcyza. Lubi być w centrum, mówi dużo o sobie i swoich sukcesach. Ma wrażenie, że zasługuje na specjalne traktowanie. Psychologicznie to osoba z rozdmuchanym obrazem własnego „ja”, która jednak musi nieustannie go podtrzymywać. Na randce działa jak charyzmatyczny showman. Opowiada o projektach, planach i osiągnięciach, często koloryzuje fakty. Z pozoru jest pewny siebie, w praktyce sprawdza, jak bardzo go podziwiasz. Każda Twoja reakcja staje się dla niego lustrem. Potrzebuje, żebyś się zachwycała, zgadzała, przytakiwała. Gdy próbujesz przejąć głos, może lekko zbagatelizować Twoje doświadczenia lub zmienić temat na siebie. Psychologicznie to mechanizm kompensacji. Narcyz jawny przykrywa swoje lęki przed porażką i przeciętnością, budując narrację o własnej wyjątkowości. Robi to automatycznie, niemal odruchowo. Dla partnerki oznacza to relację, w której potrzeby i emocje jednej strony są systematycznie deprecjonowane. Typ 2: Narcyz wrażliwy – cichy, rzekomo zraniony, ale emocjonalnie bardzo wymagający Narcyz wrażliwy bywa mylony z osobą nieśmiałą, introwertyczną lub „po przejściach”. W literaturze mówi się o narcystycznej kruchości. Taka osoba ma ogromną wrażliwość na krytykę, poczucie bycia niezrozumianą i skłonność do dramatyzowania swoich doświadczeń. Zewnętrznie może prezentować się jako skromna, wewnętrznie czuje się jednak wyjątkowa i niedoceniona. Na randce narcyz wrażliwy lubi narrację o cierpieniu. Opowiada o byłych partnerkach, które go nie doceniły, o szefach, którzy go nie rozumieli, i o świecie, który jest brutalny wobec tak „dobrych ludzi, jak on”. Często akcentuje swoją głębię i wyjątkową wrażliwość. W praktyce emocjonalnej to zaproszenie do roli wybawicielki. Psychologicznie to forma narcystycznej regulacji poczucia własnej wartości poprzez rolę ofiary. Narcyz wrażliwy nie potrzebuje wyłącznie podziwu. Potrzebuje także stałego potwierdzania, że jest krzywdzony przez innych i wyjątkowo wrażliwy. Partnerka staje się dla niego emocjonalnym „opiekunem”. Związek przyjmuje kształt relacji rodzic – dziecko, a nie dwóch dorosłych. Typ 3: Narcyz altruistyczny – ten, który „zawsze pomaga”, ale wystawia rachunek Narcyz altruistyczny to jeden z najbardziej mylących typów. Na zewnątrz wygląda jak osoba nadmiernie empatyczna. Zawsze ma czas, potrafi pomóc, angażuje się w projekty, często deklaruje wysoką wrażliwość społeczną. W psychologii opisuje się to jako „narcystyczny altruizm” – pomaganie innym, które jednocześnie służy budowaniu wizerunku własnej wyjątkowej dobroci. Na randce narcyz altruistyczny jest czarujący. Może opowiadać o wolontariacie, wspieraniu rodziny, o tym, jak „zawsze stawia innych na pierwszym miejscu”. Na początku daje dużo: czas, uwagę, czasem prezenty lub konkretne przysługi. Jego pomoc ma jednak ukryty warunek. Oczekuje wdzięczności, lojalności i szczególnego traktowania. Osoby, które były z nim w związku mówią często, że „przestały ufać własnej ocenie dobra”. Partner potrafił zrobić coś realnie pomocnego, a potem wielokrotnie to wypominał. Komentarze typu: „Tyle dla Ciebie zrobiłem, a Ty…”, „Nikt Cię tak nie wspierał, jak ja” stawały się stałym fragmentem komunikacji. Jego „dobroć” utrzymywała drugą stronę w poczuciu długu. Psychologicznie to strategia budowania pozycji moralnej wyższości. Narcyz altruistyczny widzi siebie jako lepszego człowieka. Utrzymuje ten obraz, podkreślając własne poświęcenie i jednocześnie umniejszając wkład innych. Na randce brzmi to jak piękne wyznanie wartości. W dłuższej perspektywie staje się narzędziem kontroli. Typ 4: Narcyz intelektualny – specjalista od wyższości, który używa wiedzy jak broni Narcyz intelektualny (czasem nazywany też cerebralnym) buduje swoją wartość na intelekcie, wiedzy i kompetencjach poznawczych. Czuje się lepszy, bo „więcej wie”, „lepiej rozumie świat” i ma bardziej „zaawansowane” zainteresowania. W psychologii mówi się tu o narcystycznej identyfikacji z intelektem – umysł staje się głównym źródłem poczucia wyjątkowości. Na randce taki narcyz często przyjmuje rolę eksperta. Wyjaśnia, tłumaczy, analizuje. Na początku bywa to atrakcyjne, bo druga strona czuje się jak w ciekawym wykładzie. Z czasem w tej „szkole” brakuje jednak miejsca na jej własne zdanie. Próby wyrażenia innej opinii spotykają się z subtelnym podważaniem lub żartami z Twojej „naiwności”. Psychologicznie to strategia budowania hierarchii w związku. Narcyz intelektualny dba o to, żeby jego pozycja „mądrzejszego” była utrzymana. Używa do tego wiedzy, specjalistycznego języka, czasem powołuje się na autorytety. W praktyce relacyjnej druga strona zaczyna wątpić we własne kompetencje i intuicję. Jak rozpoznać narcyza na randce: subtelne sygnały Narcyz na randce nie zdradza się od razu przemocą psychiczną czy otwartą agresją. Częściej są to mikrozachowania, które przy pierwszym spotkaniu wydają się drobiazgiem. Z punktu widzenia psychologii to jednak ważne wskaźniki stylu funkcjonowania. Wspólnym mianownikiem dla czterech opisanych typów jest specyficzna dynamika uwagi. Narcyz ma tendencję do zasysania przestrzeni psychicznej. Rozmowa jest bardziej o nim niż o Tobie. Gdy opowiadasz coś swojego, temat prędko wraca do jego przeżyć. Przyjemność czerpie głównie z bycia podziwianym, słuchanym, ratowanym lub podziwianym za „dobroć” czy „mądrość”. Drugi ważny sygnał to sposób reagowania na Twoje granice. Odmowa spotkania, sugestia, że coś Ci nie odpowiada, czy zwykłe „dzisiaj nie mogę” uruchamiają wyraźną zmianę w jego zachowaniu. Pojawia się chłód, lekka obraza, wycofanie, czasem sarkazm. Dla zdrowo funkcjonującej osoby „nie” jest naturalnym elementem relacji. Dla narcyza bywa zamachem na jego wartość. Trzeci element dotyczy tempa bliskości. Narcyzi bardzo często przyspieszają rozwój relacji. Propozycje wspólnej przyszłości, mówienie o „wyjątkowym połączeniu”, szybkie wyznania i intensywna obecność w komunikatorach pełnią funkcję testu. Narcyz sprawdza, czy uda się w krótkim czasie zbudować silną emocjonalną zależność. Co możesz zrobić: strategie ochronne, które nie wymagają rewolucji w Twoim życiu To nic innego jak zaufanie do własnych mikrosygnałów. Niewygoda, napięcie w ciele, wrażenie, że „za dużo się dzieje jak na ten etap” są ważnymi informacjami. Nie potrzebujesz dowodów na poziomie twardych faktów – wystarczy, że czujesz, że coś jest nie tak. To Twoja psychika sygnalizuje potencjalne zagrożenie. Pierwszym praktycznym krokiem jest spowolnienie. Dłuższe obserwowanie drugiej osoby w różnych sytuacjach pozwala zobaczyć wzorce zachowań, których nie widać na początku. Narcyz gorzej znosi brak natychmiastowej gratyfikacji. Przy spowolnieniu relacji pojawia się u niego zniecierpliwienie, wycofanie lub próby nacisku. Drugim krokiem jest ćwiczenie prostych granic. Krótkie komunikaty typu „Dzisiaj nie mogę się spotkać”, „Nie czuję się dobrze z takim żartem”, „Nie chcę o tym teraz rozmawiać” pokazują, jak druga strona reaguje na Twoją odrębność. Osoba, która ma stabilne poczucie własnej wartości, przyjmie to jako normalny element relacji. Narcyz często zareaguje zranieniem, złością lub próbą odwrócenia sytuacji tak, byś to Ty czuła się winna. Trzeci obszar dotyczy wsparcia z zewnątrz. Przy relacjach z narcyzami niezwykle ważne jest, by nie izolować się od przyjaciół i bliskich. Zewnętrzne spojrzenie działa jak dodatkowe lustro psychiczne. Inni czasem szybciej widzą, że partner Cię umniejsza, kontroluje lub zasysa całą Twoją energię. Jeśli czujesz, że wchodzisz w podobne relacje powtarzalnie, warto skonsultować się z psychologiem lub psychoterapeutą. To nie jest diagnoza na temat Twojej „winny”. To raczej sygnał, że Twój wzorzec przywiązania i granic został kiedyś ukształtowany w taki sposób, że narcyz wydaje się bezpiecznie znajomy. Praca nad tym mechanizmem pozwala inaczej wybierać w przyszłości. Narcyz na randce jako test Twoich granic psychicznych Narcyz na randce nie jest jedynie problemem jednostkowym. To zjawisko odsłaniające szersze mechanizmy społeczne – kult sukcesu, indywidualizmu i pozornego samorozwoju. Z psychologicznej perspektywy każdy z opisanych typów narcyzów używa innych strategii do regulowania kruchości własnego „ja”. Jawny szuka podziwu, wrażliwy – opieki, altruistyczny – moralnej przewagi, a intelektualny – poczucia wyższości. Dla Ciebie jako osoby randkującej to przede wszystkim test granic i zaufania do siebie. Twoje wrażenie, że coś jest zbyt intensywne, jednostronne lub dziwnie męczące, jest wystarczającym powodem, by się zatrzymać. Psychologia nie zachęca tu do paranoi, lecz do uważności. Świadomość tych mechanizmów nie ma Cię przestraszyć. Ma stać się narzędziem, które pozwala wybierać relacje, w których jest miejsce na dwie pełne osoby.
Najbardziej pożądana it-bag 2026 roku! Torba analogowa to nie tylko modny gadżet – to stan umysłu!
Fason schodzi na drugi plan. Najważniejsze jest to, co jest w środku. I co z tym zrobimy. Bo torba analogowa to nie tylko modny gadżet – to stan umysłu.
Jeśli na listę postanowień noworocznych, wpisałaś: skrócić czas spędzany przed ekranem telefonu, nie jesteś jedyna. Cała generacja Z zorientowała się, że doomscrolling jej nie służy (i nie chodzi tylko o wystawianie cery na działanie światła niebieskiego). Zaczęło nam być szkoda życia na bezmyślne oglądanie filmików na TikToku, które, choć krótkie, potrafią wciągnąć na całe godziny i zaczęliśmy łapać się na tym, że gdy choć trochę zaczynamy się nudzić, momentalnie sięgamy po smartfona. Efekt? Przebodźcowanie i zmęczenie. Które prowadzą do błędnego koła, bo w efekcie nie mamy siły na nic więcej poza scrollowaniem. Na szczęście jednak istnieje remedium. To torba analogowa. Już mówi się, że to najbardziej pożądany dodatek 2026 roku (mimo że dopiero się zaczął). Co kryje się w torbie analogowej? Nie pytaj, jak wygląda. W tym przypadku fason, wielkość i kolor schodzą na drugi plan. Bo choć jako torby analogowe najczęściej wykorzystywane są tote bags i shopperki (także te „zwykłe” – szmacianki z bawełny), o wiele ważniejsze jest to, co jest w środku. Stąd właśnie faworyzowane modele, bo pojemność torby analogowej jest nie bez znaczenia. Pomieścić musi ona bowiem: książkę, notatnik, piórnik z pełnym wyposażeniem (od pióra wiecznego po kredki), kolorowankę antystresową, 500 krzyżówek panoramicznych, a nawet ręczną robótkę (tym bardziej że branża mody także wróciła do dziergania). W skrócie – wszystko to, co może kreatywnie wypełnić nam czas, byśmy nie musieli sięgać po smartfona i jak najdłużej pozostali offline. Aż trudno uwierzyć, że ten trend narodził się na TikToku! Analogowa torba to remedium na „brain rot” Torba analogowa jest naprawdę wielofunkcyjna! Bo nie służy tylko do przenoszenia przydatnych w ciągu dnia przedmiotów. Przede wszystkim ma zmieniać nawyki. Bo skoro tak bardzo lubimy zajmować czymś umysł (w końcu taka już ludzka natura), lepiej zająć go czymś pożytecznym. Albo przynajmniej czymś, co naprawdę relaksuje, a nie tylko sprawia takie wrażenie, wysysając z nas resztki energii. Tym bardziej że analogowe przyjemności, takie jak pisanie, rysowanie czy szydełkowanie, nie tylko odprężają, ale i zmniejszają towarzyszący nam poziom lęku (w tym FOMO), a także przywracają poczucie kontroli nad własnym życiem. Co w dzisiejszych, niepewnych czasach jest szczególnie ważne.
Przez lata słyszały, że są zdolne, ale leniwe, że im się nie chce. Tak wygląda życie kobiet z ADHD
Neuroróżnorodność to nie jest problem, który trzeba rozwiązać, tylko sposób, w jaki funkcjonujemy – czasem trudniejszy albo zaskakujący, ale też pełen zasobów. I trzeba się nauczyć z nich mądrze korzystać - mówi Olimpia Jenczek, autorka książki „Życie z ADHD”.
ADHD to nie tylko problemy z koncentracją. Ale ile osób, tyle historii. I jeszcze więcej niewiadomych, mitów, stereotypów. Olimpia Jenczek rozbraja je w swojej książce. Wszystko po to, by tworzyć lepszy świat, w którym jest miejsce na (neuro)różnorodność. Marta Krupińska: Podtytuł Twojej książki brzmi „Brakująca instrukcja obsługi”. O swoim ADHD piszesz z kolei jako o brakującym puzzlu. Diagnoza, a potem podzielenie się tymi doświadczeniami w książce pomogły Ci lepiej zrozumieć siebie? Olimpia Jenczek: Na temat ADHD przeczytałam chyba wszystko, co jest dostępne na rynku. Nigdzie jednak nie znalazłam wiedzy w pigułce, poruszającej różne obszary, niekoniecznie kojarzone z ADHD, ale ściśle z nim związane. Jest więc rozdział o finansach, jedzeniu, stosunku do ciała, bliskości i seksie. Nie jestem psycholożką ani psychoterapeutką, korzystałam ze wsparcia ekspertów. Chciałam, żeby ta książka była różnorodna, więc są w niej praktyczne porady, np. jak ogarnąć przestrzeń, lista przedmiotów wspierających życie i doświadczenia różnych osób, w tym moje własne. Myślę, że to dobre podsumowanie drogi, jaką przeszłam. W social mediach ADHD jest nieraz przedstawiane jako atrybut ludzi kreatywnych czy wręcz supermoc. Ty piszesz jednak, że gdybyś mogła, wybrałabyś życie bez ADHD. Dlaczego to romantyzowanie ADHD może być szkodliwe? Z jednej strony osoby z ADHD przez lata słyszały, że są zdolne, ale leniwe, że im się nie chce. Nic dziwnego, że wiele z nich chce teraz pokazać światu: „Mam ADHD, a mimo to świetnie ogarniam swoje życie, jestem kreatywna, odnoszę sukcesy”. To bywa próbą odzyskania poczucia własnej wartości i sprawczości. Z drugiej strony ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, które realnie wpływa na funkcjonowanie w sferze uwagi, ale też emocji, relacji, finansów, zdrowia psychicznego. Na spotkaniach autorskich czasem pytam uczestników, kto – mając wybór – zdecydowałby się zachować ADHD, i zwykle podnosi się tylko połowa sali. Myślę, że łatwiej polubić ADHD albo się z nim pogodzić, gdy mieszkasz w dużym mieście, masz dostęp do terapii, leków, wspierającego środowiska. A nie wolno zapominać o całej grupie osób, które są niezdiagnozowane lub mieszkają w mniejszych miejscowościach, gdzie specjalistów po prostu nie ma. Dla nich ADHD to nie „supermoc”, tylko źródło cierpienia i wykluczenia, zwłaszcza gdy nie wiedzą, co się z nimi dzieje. Z badań wiemy, że osoby z ADHD są bardziej narażone na uzależnienia, ryzykowne zachowania, zadłużenie, wypadki drogowe. I właśnie dlatego romantyzowanie ADHD może być szkodliwe – bo pomija ten trudny, często niewidoczny kawałek rzeczywistości wielu osób. Które z tych trudności najbardziej odbiły się na Twoim codziennym funkcjonowaniu? Dla mnie najbardziej frustrująca jest impulsywność związana z nieprzemyślanymi zakupami i decyzjami finansowymi. I choć mam to względnie opanowane, dalej płacę za to podatek, o czym bardzo szczegółowo piszę w ostatnim rozdziale. Wciąż borykam się też ze ślepotą czasową i niedoczasem, wszędzie się spóźniam, choć wydaje mi się, że mam tyle czasu, że wszystko zdążę zrobić, a potem pędzę, spóźniam się i muszę przepraszać. Przez to mam non stop nieskończone zadania, źle szacuję, ile czasu dane zajęcie mi zajmie, co generuje codzienny stres. Zdarza mi się, zwłaszcza w sytuacjach wymagających profesjonalizmu, np. gdy prowadzę szkolenie, że w połowie zdania zapominam, co chciałam powiedzieć, i powtarzam się kilka razy. Ale jak sama piszesz, doceniasz też pewne korzyści, jakie daje Ci neuroatypowy mózg. Kiedyś wydawało mi się, że jest ich więcej. Teraz myślę jedynie o kreatywności, którą mogę wykorzystywać w życiu zawodowym. Choć bywa męcząca, gdy włącza się o trzeciej w nocy i nie mogę spać, bo obmyślam nowe plany. Powszechna wiedza o ADHD wciąż bazuje na stereotypach. Które z nich uważasz za najbardziej krzywdzące i niezgodne z prawdą? Choćby ten, że ADHD dotyczy tylko chłopców, że się z tego wyrasta albo że ADHD można nabyć. Że teraz wszyscy je mają, bo żyjemy w czasach, gdy mamy za dużo bodźców. No nie. Można wykazywać objawy ADHD, jeżeli się za bardzo przebodźcujemy. Joanna Jurga (neuroarchitektka, autorka podcastów – przyp. red.) mówi, że każdy z nas czasem bywa neuroatypowy, że kobiety, kiedy zachodzą w ciążę, pod wpływem hormonów mogą doświadczać objawów charakterystycznych dla ADHD. Tyle że ludzie z ADHD mają je stale i na dosyć wysokim poziomie. ADHD obejmuje trudności z utrzymaniem uwagi, ale też z jej regulowaniem. Z jednej strony możemy doświadczać tzw. hiperfokusu, czyli nadmiernego skupienia na czymś, co nas interesuje, czasem aż do zatracenia się w tym, a z drugiej – zupełnego braku możliwości skupienia się na czymkolwiek, co wydaje się nudne lub nie angażuje emocjonalnie. ADHD to jednak nie tylko kwestia uwagi – to również impulsywność, która może wpływać na różne obszary życia, np. podejmowanie ryzykownych decyzji, jazdę samochodem bez refleksji nad konsekwencjami, czy trudność z zatrzymaniem się w emocjach. Regulacja emocji to kolejny kluczowy aspekt – osoby z ADHD często przeżywają emocje bardzo intensywnie i mają trudność z ich wygaszaniem, co może prowadzić do wybuchów złości, frustracji albo przeciwnie – do nagłych stanów wycofania. Dlatego piszesz, że ADHD nie ma jednej twarzy? Tak jak nie ma dwóch takich samych osób z ADHD. Ono jest po prostu bardzo skrajne. Bo oprócz tego, że mój mózg inaczej funkcjonuje, wpływają na to szkoła, rodzice, otoczenie. Ponadto jedna rzecz to zrozumienie, czym jest ADHD, a druga – już po diagnozie – zmapowanie, jak ADHD wpływa na moje życie i jak u mnie się objawia. I że objawy mogą się wydawać wręcz sprzeczne. Bo jak mogę mieć problem z perfekcjonizmem, skoro nie jestem w stanie utrzymać porządku w domu? A jednak go mam, tyle że w innych obszarach, głównie w pracy, choć też nie we wszystkim, co robię. Gdy przygotowuję prezentację, to ona może mieć błędy ortograficzne, ale kolory muszą idealnie do siebie pasować. Albo to, co obserwuję u wielu znajomych – że świetnie ogarniają swoje życie zawodowe, ale w domu jest gorzej. Dają z siebie 100 proc. w pracy, tam dowożą, maskują wszystkie swoje objawy, a gdy wracają do domu, nie mają już siły zadbać o porządek, regularnie chodzić do lekarza czy nawet przygotowywać posiłków. W social mediach sporo jest opinii, że ludzie idą po diagnozy, żeby mieć wymówkę, i traktują je jak kiedyś w szkole zwolnienie z WF-u. Pewnie zdarzają się osoby, które tak do tego podchodzą, ale to nie powinno przesłaniać sensu diagnozy. Ona nie jest po to, żeby coś usprawiedliwiać, tylko żeby lepiej zrozumieć siebie i dostać wsparcie. Diagnoza to nie wymówka – to wyjaśnienie. Ma poprawić jakość życia, ale to nie jest droga na skróty. U mnie przyniosła ulgę i poczucie sensu, ale też otworzyła drzwi do trudnej pracy – terapii, leczenia, codziennego dbania o siebie. Samo umówienie się do psychiatry bywa barierą – wiele osób z ADHD prokrastynuje to tygodniami. A potem dochodzi koszt i trudna dostępność leków. Trzeba ogromnego samozaparcia, żeby to wszystko ogarnąć. Dla niektórych diagnoza będzie impulsem do działania, a inni mogą się zniechęcić już na samym początku. Działasz jako samorzeczniczka ADHD, prowadzisz fundację Mamy Podobnie, organizujesz psychoedukacyjne „Korki z neuroróżnorodności”. Łatwiej dogadujesz się z osobami z ADHD? Gdy ktoś mnie pyta, czy moi neurotypowi przyjaciele lepiej mnie rozumieją, to odpowiadam, że nie wiem, bo nie mam neurotypowych przyjaciół. W moim najbliższym otoczeniu wszyscy mają jakąś diagnozę z pogranicza ADHD i spektrum autyzmu. Dzięki temu zaczęliśmy więcej o tym rozmawiać i poczucie, że nie jestem w tym sama, na pewno mi pomogło. To samo mówią uczestnicy naszych spotkań na temat neuroróżnorodności. To poczucie, że jesteś częścią społeczności, grupy, że są wokół ciebie osoby, które mają podobnie i cię rozumieją, jest bardzo budujące. Poza tym z moich obserwacji wynika, że większość osób z ADHD jest w związkach z innymi neuroatypowymi, np. w spektrum autyzmu. Mamy podobne potrzeby, doświadczenia, wrażliwość – tę na świat, ale i sensoryczną, więc siłą rzeczy ciągniemy do siebie nawzajem. Choć znam też neuroatypowe pary, w których osoba z ADHD ciągle się spóźnia, żyje w chaosie i działa „na spontanie”, a druga, w spektrum, potrzebuje struktury, ułożonego planu dnia, lubi porządek. Ale jak mówi jedna z moich rozmówczyń, psycholożka i psychoterapeutka Marta Cieśla, jeśli partnerzy są gotowi na zrozumienie siebie i wprowadzanie rozwiązań, które działają w ich kontekście, takie relacje mogą być bardzo wspierające. Bo neuroróżnorodność to nie jest problem, który trzeba rozwiązać, tylko sposób, w jaki funkcjonujemy – czasem trudniejszy albo zaskakujący, ale też pełen zasobów. I trzeba się nauczyć z nich mądrze korzystać. Artykuł ukazał się w magazynie Glamour 9/25.
Dlaczego nie potrafisz odejść, mimo, że w twoim związku jest burzliwie? Tak działa mechanizm trauma bond
Niektóre relacje nie kończą się w momencie rozstania. Choć jedno z partnerów mówi „to koniec”, emocje nadal nie pozwalają odejść. Wracamy, mimo że boli, tłumacząc to miłością, tęsknotą albo nadzieją, że „tym razem się uda”. Jednak często to nie uczucie, lecz przywiązanie do emocji — nawet tych bolesnych — sprawia, że trudno przerwać ten cykl. To właśnie dlatego niektóre powroty potrafią ranić bardziej niż samo odejście.
W psychologii taki wzorzec nazywany jest trauma bond – czyli więzią, która powstaje wtedy, gdy miłość splata się z bólem i lękiem. Osoba uwikłana w taki związek doświadcza nieustannej huśtawki między czułością a odrzuceniem, nadzieją a rozczarowaniem. Z zewnątrz wygląda to jak namiętna relacja pełna pasji, ale w rzeczywistości to emocjonalne uzależnienie, które trzyma mocniej niż prawdziwe uczucie. Miłość czy uzależnienie emocjonalne? Trauma bond nie rodzi się z dnia na dzień. Zaczyna się od intensywnej więzi, w której wszystko wydaje się wyjątkowe — partner rozumie bez słów, relacja rozwija się błyskawicznie, emocje są skrajne, ale fascynujące. Potem pojawiają się pierwsze zranienia: chłód, krytyka, odrzucenie. Wkrótce po nich – przeprosiny, gesty bliskości, słowa, które gaszą ból i dają poczucie, że „to jednak miłość”. Ten cykl – cierpienie, pojednanie, ulga – działa jak emocjonalny narkotyk. Po każdym bólu przychodzi moment przyjemności, który wzmacnia więź jeszcze bardziej. Z czasem człowiek nie potrafi już odróżnić miłości od uzależnienia, a potrzeba intensywnych emocji staje się silniejsza niż potrzeba spokoju. Dlaczego wracamy, choć wiemy, że to nas niszczy? Ludzie uwikłani w trauma bond zwykle zdają sobie sprawę, że ta relacja im szkodzi. Wiedzą, że nie czują się w niej bezpiecznie, że zaufanie zostało nadwyrężone, a mimo to wracają. Psychoterapeuci tłumaczą, że to nie brak rozsądku, lecz efekt działania chemii mózgu. Wzloty i upadki emocjonalne powodują gwałtowne wyrzuty dopaminy i kortyzolu – hormonów odpowiedzialnych za przyjemność i stres. Po rozstaniu poziom tych hormonów spada, a ciało dosłownie domaga się „kolejnej dawki” emocji. Wtedy tęsknimy nie za osobą, lecz za reakcją, którą w nas wywoływała. To dlatego toksyczna relacja potrafi uzależniać tak samo jak substancje chemiczne – daje krótkotrwałe ukojenie i długofalowe zniszczenie. Mechanizm zranienia i nagrody Trauma bond działa jak mechanizm warunkowania: po bólu zawsze przychodzi nagroda. Wystarczy kilka chwil czułości, by zapomnieć o wcześniejszych łzach. W psychologii to zjawisko nazywa się „wzmocnieniem nieregularnym” – dokładnie tym samym, które utrzymuje ludzi przy automatach do gier. Bo nie chodzi o to, że zawsze jest źle. Chodzi o to, że czasem bywa dobrze. I właśnie ta nieregularność sprawia, że od relacji trudno się uwolnić. Każdy dobry moment utwierdza w przekonaniu, że „tym razem będzie inaczej”. A każdy kolejny powrót pogłębia emocjonalne uzależnienie i sprawia, że rozstanie staje się coraz trudniejsze. Jak przerwać cykl trauma bond? Uwolnienie się z takiej więzi wymaga przede wszystkim zrozumienia, że intensywność emocji nie jest dowodem miłości. To, że coś „czuć bardziej”, nie znaczy, że to dobre. Pierwszym krokiem jest dystans – ograniczenie kontaktu, czasem całkowite zerwanie komunikacji, nawet jeśli to boli. Pomagają też wsparcie bliskich i terapia, która uczy, jak odróżniać miłość od przywiązania do bólu. Zdrowa relacja nie przypomina emocjonalnego rollercoastera. Nie wywołuje lęku, ulgi, euforii i rozpaczy w jednym tygodniu. Daje spokój, zaufanie i poczucie, że można być sobą bez strachu, że za chwilę wszystko runie. Nie każdy powrót oznacza miłość Niektóre rozstania są konieczne, choć bolą. Bo nie każdy powrót oznacza szansę – czasem to po prostu kolejna runda w tym samym schemacie. Trauma bond sprawia, że tęsknimy nie za człowiekiem, lecz za emocjami, które w nas wywoływał. Dopiero gdy to zrozumiemy, możemy odejść naprawdę – nie z żalu, ale z troski o siebie. Bo prawdziwe uzdrowienie zaczyna się nie wtedy, gdy przestajemy kochać kogoś innego, ale gdy zaczynamy kochać siebie na tyle, by już nie wracać tam, gdzie boli.
To nie związek, ale też nie przyjaźń. „Prawie miłość”potrafi ranić bardziej niż jej brak
To nie jest związek, ale też nie przyjaźń. Piszecie do siebie codziennie, dzielicie się intymnymi szczegółami życia, może nawet sypiacie ze sobą. A jednak – nie jesteście razem. „Prawie relacja” to nowy rodzaj więzi, w której bliskość istnieje bez zobowiązań, a emocje są dawkowane jak dopamina z Instagrama.
„Półintymność” to stan pomiędzy samotnością a związkiem. Daje namiastkę czułości, bez ryzyka zranienia. Tyle że im dłużej trwa, tym bardziej boli. Bo „prawie miłość” potrafi ranić bardziej niż jej brak. Co to właściwie znaczy „prawie relacja”? To nie związek, ale też nie przyjaźń. Piszecie do siebie codziennie, znacie swoje nastroje, ulubione memy i historie z dzieciństwa. Spotykacie się, przytulacie, może nawet śpicie razem – ale nikt z was nie nazywa tego „miłością”. W „prawie relacji” wszystko dzieje się „prawie”: prawie blisko, prawie razem, prawie szczęśliwie. To emocjonalna szara strefa, w której intymność istnieje bez jasnych deklaracji. Niektórzy mówią o półintymności – relacji opartej na emocjonalnym zaangażowaniu, ale pozbawionej bezpieczeństwa i zobowiązania. To więź, w której jedna osoba często chce więcej, a druga woli zostawić sobie otwartą furtkę. I choć na pierwszy rzut oka wygląda to jak wolność, z czasem okazuje się pułapką. Dlaczego się na to godzimy? Bo „prawie relacja” daje nam to, czego najbardziej pragniemy – poczucie, że jesteśmy ważni – i jednocześnie chroni przed tym, czego się boimy najbardziej – odrzuceniem. Coraz więcej osób wchodzi w półintymne układy po trudnych doświadczeniach: rozwodach, zdradach, związkach, które wymagały zbyt wiele. „Nie chcę znowu cierpieć” – myślimy, więc wybieramy coś pośrodku. To też efekt kultury emocjonalnego „fast foodu”. Przyzwyczailiśmy się, że uczucia można dawkować – wysyłać serduszka, ale nie mówić „kocham”. Spotykać się regularnie, ale nie planować wspólnego życia. W efekcie powstaje iluzja bliskości – wystarczająca, by poczuć ciepło, ale zbyt powierzchowna, by dać prawdziwe bezpieczeństwo. Jak rozpoznać, że tkwisz w półintymności? Znasz ten schemat: on pisze, gdy ma czas, a ty zawsze wtedy, gdy on pisze. Spotkania są pełne emocji, ale po nich zostaje dziwne uczucie pustki. Nie wiesz, kim jesteś w tej relacji – partnerką, przyjaciółką, „kimś od emocji”. Kiedy próbujesz rozmawiać o przyszłości, on zmienia temat. Kiedy się wycofujesz – wraca, jakby nie chciał stracić twojej obecności. To właśnie mechanizm półintymności: balans między bliskością a dystansem, ciągła gra niedopowiedzeń i mikroemocji. Można to porównać do emocjonalnej sinusoidy – raz czujesz się najważniejsza, chwilę później – zupełnie zbędna. Czy z „prawie relacji” da się zrobić coś prawdziwego? Czasem tak, ale wymaga to szczerości i odwagi. Obie strony muszą chcieć przestać się chować – jedna za strachem, druga za nadzieją. Jeśli potrafisz nazwać swoje potrzeby i zaryzykować rozmowę, masz szansę zobaczyć, czy ta historia ma potencjał na więcej. Psychoterapeuci podkreślają jednak: jeśli w relacji od miesięcy nie ma jasnych deklaracji, a ty czujesz więcej lęku niż radości – to znak, że warto odejść. Bo „prawie miłość” często kończy się prawdziwym cierpieniem. Dlaczego tak trudno odejść? Bo półintymność uzależnia. To relacja oparta na niedosycie – i właśnie ten niedosyt sprawia, że trudno ją przerwać. Każda wiadomość, każde spotkanie, każdy drobny gest działa jak emocjonalna nagroda. Psychologowie porównują to do systemu dopaminowego – ciągłego oczekiwania na kolejny „sygnał”, który znów podniesie poziom emocji. Jednak warto pamiętać, że prawdziwa bliskość nie boli i nie zostawia cię z uczuciem pustki po każdej rozmowie. I choć „prawie relacje” wydają się nowoczesne, w rzeczywistości to po prostu współczesna wersja emocjonalnej samotności.
Gdy partner wypowie to jedno zdanie, możesz być pewna, że to koniec. Niepozorne słowa, które niszczą miłość
Są zdania, które wypowiedziane w związku zostają z nami na długo. Niby zwykłe, powiedziane w emocjach, a jednak coś w nich zapada głęboko. Wracają później w myślach, w chwilach ciszy, gdy próbujemy zrozumieć, co właściwie się między nami stało.
Psycholodzy zwracają uwagę na jedno z takich zdań. To moment, w którym w relacji pojawia się pogarda – cicha, trudna do uchwycenia, ale wyjątkowo destrukcyjna. Kiedy wybrzmiewa w rozmowie i nie chodzi już o złość czy rozczarowanie. Chodzi o to, że przestajemy traktować partnera z szacunkiem. Pogarda nie zaczyna się od wielkich kłótni Pogarda nie wkracza do relacji z hukiem. Zazwyczaj zaczyna się niepozornie – od westchnienia, zniecierpliwienia, przewrócenia oczami. Od ironicznego „oczywiście, bo ty wiesz lepiej” albo kąśliwego komentarza, który niby nic nie znaczy. A jednak w tych drobnych gestach kryje się coś więcej: komunikat, że druga osoba przestała być traktowana jak partner, a stała się kimś, kogo trzeba pouczyć, ocenić, skrytykować. To właśnie te drobiazgi tworzą emocjonalny dystans. Nie jedna awantura, nie jedno nieporozumienie – lecz codzienne, subtelne sygnały, że nie jesteśmy już po tej samej stronie. Zdania, które ranią bardziej niż milczenie Pogarda rzadko ma postać krzyku. Częściej brzmi jak chłodne „Z tobą nie da się rozmawiać”, „Ty zawsze przesadzasz”, „Nie rób scen”. To słowa, które nie tylko zamykają rozmowę, ale też odbierają drugiej osobie prawo do emocji. Wypowiedziane w odpowiednim tonie, potrafią zranić mocniej niż cisza po kłótni. To już nie komunikacja – to hierarchia. Jedna osoba staje się „tą rozsądną”, druga – „tą histeryczną”. Zamiast spotkania dwóch osób, mamy relację, w której ktoś chce mieć rację. A tam, gdzie zaczyna się pogarda, znika przestrzeń na zrozumienie. Co naprawdę dzieje się, gdy w związku pojawia się pogarda Psycholog John Gottman, który przez dekady badał związki, nazywa pogardę „najsilniejszym czynnikiem przewidującym rozpad relacji”. Według niego to emocja, która niesie komunikat: „Jestem lepszy od ciebie”. I to właśnie ta nierówność emocjonalna zabija bliskość. Pogarda odbiera partnerowi godność, a związkowy – bezpieczeństwo. Nie da się czuć kochanym, kiedy czujesz się oceniany. Nie da się rozmawiać szczerze, kiedy każde słowo może zostać zinterpretowane jako słabość. I wreszcie – nie da się budować więzi, jeśli między wami stoi milczące przekonanie, że jedno z was „wie lepiej”. Czy można to zatrzymać? Tak, ale tylko wtedy, gdy obie strony zauważą, co naprawdę dzieje się między nimi. Pogardę trudno przyznać, bo często jest przebrana za „ironię”, „zmęczenie” czy „poczucie humoru”. Ale moment, w którym ją dostrzegamy, może być punktem zwrotnym. Psychoterapeuci mówią, że najlepszym antidotum na pogardę jest ciekawość. Zamiast oceniać – zapytać. Zamiast przewracać oczami – spróbować zrozumieć, co stoi za emocją drugiej osoby. Szacunek nie polega na zgodzie we wszystkim, lecz na tym, że uznajemy prawo drugiego człowieka do własnych uczuć i granic. Miłość nie kończy się nagle. Cichnie w momencie, gdy przestajemy patrzeć na siebie z troską, a zaczynamy z góry. Pogarda to nie emocja – to decyzja. I czasem wystarczy jedno zdanie, by zobaczyć, jak wiele już w nas pękło.
„Nie mogę przestać myśleć o moim byłym!”. Ekspertka radzi, co zrobić po rozstaniu! | Kącik miłosny Glamour
„Nie mogę przestać myśleć o moim byłym” - napisała jedna z was. Zobacz trzeci odcinek Kącika miłosnego Glamour, w którym ekspertka odpowiada na wiadomości naszych czytelniczek.
Pamiętacie czasy, w których czytelniczki wysyłały listy do redakcji? W Kąciku miłosnym Glamour psycholożki odpowiadają na nadesłane przez was wiadomości, a tym samym pomagają znaleźć rozwiązania waszych problemów dotyczących miłości, relacji i nie tylko. Czwarty odcinek z Sylwią Miller w roli ekspertki już dostępny na Glamour.pl (na górze strony) i kanale Glamour Polska na YT. List do redakcji: „Nie mogę przestać myśleć o moim byłym” Nie mogę przestać myśleć o moim byłym. Rozstaliśmy się prawie rok temu. Karol (imię zmienione) jest w nowym związku. Jest szczęśliwy. Ja kompletnie nie potrafię sobie z tym poradzić. Próbowałam utrzymać z nim kontakt, ale on nie chciał. Ciągle sprawdzam jego profile w mediach społecznościowych, chcę wiedzieć, co u niego. Porównuję innych mężczyzn do niego. Chciałabym ruszyć dalej, ale nie wiem, jak to zrobić. Kącik miłosny Glamour Chcesz podzielić się swoimi doświadczeniami z ekspertką? Napisz wiadomość na Instagramie (@glamourpoland). Opisz swój problem związany z uczuciami lub relacjami, a my postaramy się odpowiedzieć na nią w jednym z odcinków Kącika miłosnego Glamour. Ważne numery telefonów: 800 70 22 22: Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym 116 123: Bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych 116 111: Bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
„Mam 29 lat i nigdy nie uprawiałam s*ksu”. Ekspertka odpowiada! | Kącik miłosny Glamour
„Mam 29 lat i nigdy nie uprawiałam seksu” - napisała jedna z was. Zobacz trzeci odcinek Kącika miłosnego Glamour, w którym ekspertka odpowiada na wiadomości naszych czytelniczek.
Pamiętacie czasy, w których czytelniczki wysyłały listy do redakcji? W Kąciku miłosnym Glamour psycholożki odpowiadają na nadesłane przez was wiadomości, a tym samym pomagają znaleźć rozwiązania waszych problemów dotyczących miłości, relacji i nie tylko. Drugi odcinek z Magdaleną Chorzewską w roli ekspertki już dostępny na Glamour.pl (na górze strony) i kanale Glamour Polska na YT. List do redakcji: „Mam 29 lat i nigdy nie uprawiałam seksu” Mam 29 lat i nigdy nie uprawiałam seksu. Przez to coraz trudniej nawiązywać mi relacje z facetami. Chciałabym mieć to już za sobą, wstydzę się tego, ale jednocześnie nie chce iść do łóżka z przypadkową osobą. Kącik miłosny Glamour Chcesz podzielić się swoimi doświadczeniami z ekspertką? Napisz wiadomość na Instagramie (@glamourpoland). Opisz swój problem związany z uczuciami lub relacjami, a my postaramy się odpowiedzieć na nią w jednym z odcinków Kącika miłosnego Glamour. Kącik miłosny Glamour to format o charakterze poradnikowym i nie zastąpi terapii. Jesteśmy w stanie odpowiedzieć tylko na wybrane listy. Dlatego jeśli jesteś w trudniej sytuacji, nie czekaj i poproś o pomoc. Ważne numery telefonów: 800 70 22 22: Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym 116 123: Bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych 116 111: Bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
Złamane serce też się goi i to bolesny proces. Jak naprawdę wygląda żałoba po relacji?
Rozstanie potrafi złamać nie tylko serce, ale też codzienność, poczucie sensu życia, obraz samej siebie. I choć wydaje się, że już nigdy nie będzie lepiej, to wcale nie jest koniec. To początek. Czasem bardzo bolesny, ale ważny. Bo żeby odzyskać siebie, trzeba czasem pozwolić sobie upaść.
Prawie każde rozstanie zostawia ślad – w sercu, umyśle, a nawet ciele. Emocje mogą przytłaczać, wspomnienia bolą, a pustka wydaje się nie do zniesienia, ale proces gojenia trwa i czasem wygląda jak chaos. Nieważne, kto je zainicjował. Nieważne, ile czasu trwała relacja. To, co zostaje po drugiej stronie, to często mieszanina bólu, ulgi, złości, tęsknoty i pytania: „Czy to kiedykolwiek przestanie boleć?”. Odpowiedź brzmi: tak, ale nie od razu. Ten proces przypomina żałobę. Tylko że rzadko mówimy sobie: „Mam prawo czuć to, co czuję”. Dlatego dziś chcemy wyjaśnić ci, co dzieje się z psychiką po zakończeniu związku — nie jak w podręczniku, tylko tak naprawdę, po ludzku. Przejdziesz żałobę, nawet jeśli nikt nie umarł Rozstanie to utrata — osoby, planów, wspólnej przyszłości. Dlatego często w głowie pojawiają się emocje znane z klasycznego modelu żałoby Elisabeth Kübler-Ross: Zaprzeczenie: „To się przecież nie skończyło”; Złość: „Dlaczego mnie to spotkało?”; Targowanie: „Jeśli się zmienię, może wróci”; Smutek: „Już nigdy nie będzie dobrze”. Aż w końcu – krok po kroku – dochodzisz do momentu, w którym czujesz ulgę. To nie jest prosty proces. Możesz skakać między etapami, wracać, gubić się. I to zupełnie normalne. Mózg myśli, że to ból fizyczny Kiedy boli cię serce, to nie jest metafora, tylko neurologiczny fakt. Badania wykazały, że emocjonalny ból aktywuje te same obszary mózgu, co ból fizyczny. Dlatego to, co czujesz, potrafi być tak intensywne. I nie, nie przesadzasz. To twoje ciało mówi: „Zostałam zraniona”. Emocje i ciało reagują cały czas Stres związany z zerwaniem podnosi poziom kortyzolu – hormonu odpowiedzialnego za napięcie. Zaczynasz mieć problemy ze snem, apetytem, odpornością. Możesz nawet doświadczać czegoś, co nazywa się „zespołem złamanego serca” – realnego zaburzenia pracy serca wywołanego intensywnym stresem. To proces, a nie jeden „trudny tydzień” Zerwanie nie boli przez chwilę. Ale też nie boli wiecznie. Proces gojenia bywa zaskakujący — jednego dnia płaczesz, a drugiego śmiejesz się z przyjaciółką. To nie znaczy, że jesteś niestabilna. To znaczy, że twoja psychika pracuje. Najskuteczniejsze strategie radzenia sobie po rozstaniu to podobno: Negatywna reinterpretacja – przypomnienie sobie, co w związku było trudne; Przeżycie emocji – nie zagłuszaj, po prostu daj sobie przestrzeń na smutek; Odwrócenie uwagi – działanie, hobby, ruch. Życie, które nie czeka na „tamtego” partnera. Możesz zbudować siebie od nowa Rozstanie, mimo że bolesne, może być też szansą. Na poznanie siebie, swoich potrzeb, granic. To moment, w którym zaczynasz działać dla siebie. Badanie z Frontiers in Psychology (2022) potwierdziło, że dobre relacje, emocjonalne dzielenie się i otwartość na nowe doświadczenia sprzyjają pozytywnym zmianom po trudnym przeżyciu. Określa się to mianem tzw. post-traumatic growth – wzrostu po traumie. Życie po relacji Zerwanie boli – i masz prawo do wszystkich emocji, które czujesz. Ale to nie koniec twojej historii. To rozdział. Czasem bardzo trudny, ale niezmiernie ważny. Bo gdzieś między łzami, wieczorami z lodami i resetowaniem playlist, dzieje się coś ważnego: wracasz do siebie. Warto pozwolić sobie na tę żałobę, by później zobaczyć, jak powoli następuje odbudowa: większa świadomość, nowa samoakceptacja, siła. To, co teraz wydaje się końcem, może stać się początkiem czegoś ważnego: nowego rozdziału, który napiszesz już z perspektywy siebie, a nie relacji. Już nie jako ta sama osoba, która została porzucona. Tylko jako ta, która przetrwała. I przestała się bać.
Zniknął bez słowa, a ty wciąż nie wiesz dlaczego? Zapewne padłaś ofiarą ghostingu, orbitingu lub breadcrumbingu
To nie zawsze złamane serce boli najbardziej. Czasem rani to, co niedopowiedziane. Niewysłane wiadomości. Oczy, które widzą, ale nie odpowiadają. Emocje bez zakończenia. Ghosting, orbiting, breadcrumbing i inne nowe formy odrzucenia zostawiają po sobie chaos. Bo jak uleczyć stratę, która nigdy nie została wypowiedziana na głos?
Kiedyś rozstania były prostsze: łzy, rozmowy, może nawet ostatni spacer z niewygodną ciszą. A dziś? Coraz częściej znikamy bez słowa z życia drugiej osoby. Przestajemy odpisywać. Oglądamy story, ale nie dzwonimy. Dajemy komuś „okruszki” uwagi, ale nie planujemy z nią przyszłości. Niby nic się nie dzieje, a jednak boli. Te nowe formy odrzucenia — ghosting, orbiting, breadcrumbing, benching, cushioning – są jak mikrourazy psychiczne. Niewidoczne, ale realne. A ich skutki? Poczucie bycia niewystarczającą. Lęk przed bliskością. Zatracenie w analizowaniu własnej wartości... Przejdźmy przez to razem, żeby lepiej zrozumień mechanizmy, których doświadczamy. Ghosting – kiedy znikasz jak duch To chyba najbardziej znana z „nowych ran”. Ghosting polega na nagłym urwaniu kontaktu – bez wyjaśnień, bez ostrzeżenia, bez słowa. Były rozmowy, plany, nadzieje… a potem pustka. A ty zostajesz z pytaniami bez odpowiedzi: „co zrobiłam źle?”, „czy to moja wina?”, „czy kiedykolwiek mnie lubił?”. Ghosting wywołuje reakcję podobną do traumy porzucenia, bo mózg nie lubi niedokończonych historii. Nie może ich zamknąć. I dlatego tak długo tkwimy w miejscu, w którym od dawna nie powinniśmy już być. Orbiting – widzi cię, ale nie dotyka Orbiting to ghosting 2.0. Ktoś znika z twojego życia, ale nie do końca. Ogląda twoje relacje na Instagramie. Czasem kliknie „serduszko”. Ale nie odzywa się. To gra na emocjach – nie jest z tobą, ale też nie pozwala ci iść dalej. Psychologowie porównują to do „emocjonalnego uwięzienia”. Masz wrażenie, że jesteście w jakimś dziwnym kontakcie, a jednocześnie... jesteś zupełnie sama. Breadcrumbing – karmienie okruszkami To te wiadomości bez znaczenia: „hej, co tam?”, „widziałem coś, co mnie rozbawiło i pomyślałem o tobie”. Żadnych planów, żadnej głębi. Tylko tyle, żeby nie zniknąć całkiem. A ty czekasz. Bo przecież napisał, może jeszcze coś z tego będzie? Breadcrumbing uzależnia, ponieważ bazuje na nieregularnych „nagrodach”. To jak emocjonalny hazard: nie wiesz, kiedy dostaniesz uwagę, ale wciąż liczysz, że może dziś. Benching (cuchioning)– jesteś planem B Masz wrażenie, że ktoś flirtuje, ale nigdy nie proponuje spotkania? Flirtuje na DM-ach, utrzymuje kontakt z byłą/byłym, ma zawsze „miękkie lądowanie”, gdyby wasz związek się skończył? To benching – czyli trzymanie cię na ławce rezerwowych i zabezpieczanie siebie przed stratą, ale twoim kosztem. Jesteś opcją, nigdy wyborem. I choć brzmi to brutalnie, to niestety zdarza się często. To doświadczenie niszczy poczucie własnej wartości. Bo nawet jeśli czujesz, że coś tu nie gra – zostajesz. Bo może się zmieni. Bo może w końcu wybierze ciebie. Ktoś jest z tobą, ale trzyma w zanadrzu innych. Przez to czujesz się mniej ważna. Mniej kochana. Zastąpiona – zanim jeszcze coś się skończyło. Wszystkie te formy mają wspólny mianownik: zostawiają cię w miejscu bez zakończenia. A tam, gdzie nie ma końca, trudno zacząć od nowa. Dlatego warto pamiętać: to, że ktoś nie potrafił być wobec ciebie uczciwy, nie świadczy o twojej wartości. Twoje emocje są ważne. Masz prawo czuć ból. Masz prawo do odpowiedzi. Masz prawo zamknąć drzwi, nawet jeśli druga osoba nie powiedziała „do widzenia”.
Te 2 cechy partnera zwiastują katastrofę. Nigdy ich nie ignoruj, bo z upływem czasu mogą cię zniszczyć
Sama miłość nie wystarczy, by zbudować zdrowy i trwały związek. Są takie cechy partnera, które początkowo wydają się „do przepracowania”, ale w dłuższej perspektywie prowadzą do bólu, chaosu i samotności.
Chyba nie pomylimy się mówiąc, że raczej każda z nas zna tę historię. Na początku jest dobrze. Może nawet pięknie. On słucha, przytula, dzwoni co wieczór. Ale z czasem zaczynamy czuć się dziwnie samotne. Jakby coś w nas pękało, mimo że nie ma kłótni, zdrad, wybuchów. W końcu nie zawsze jest tak, że to zdrada rozbija związek. Zdecydowanie częściej prowadzi do tego coś znacznie cichszego – brak rozmowy, emocjonalna gra i przekonanie, że wszystko to twoja wina. Oto 2 cechy partnera, których nie warto ignorować. Nie dlatego, że są „trudne”. Ale dlatego, że z upływem czasu mogą cię po prostu złamać. Brak samorefleksji – on nigdy nie robi nic źle Zauważyłaś, że on nigdy nie mówi „masz rację”, „może przesadziłem”, „przepraszam”? Nawet po waszych kłótniach jesteś tą, która pierwsza wyciąga rękę? To nie przypadek – to brak samorefleksji. I nie, to nie minie, gdy „mu zależy”. Bo jeśli ktoś nie potrafi spojrzeć na siebie z dystansu, przyznać się do błędu, zastanowić, jak jego zachowanie wpływa na innych – związek staje się jednostronny. Ty analizujesz, próbujesz zrozumieć, rozmawiać. On… idzie spać. Albo się wycofuje. Albo śmieje. I zostawia cię z poczuciem winy, że znowu czepiasz się o drobiazgi. Ale bliskość nie rodzi się z milczenia. Tylko z autorefleksji. Jeśli go nie ma – związek nie ma na czym rosnąć. Pasywna agresja – niby nic się nie stało, ale jesteś winna Nie krzyczy. Nie trzaska drzwiami. Ale potrafi nie odzywać się cały dzień. Przewrócić oczami. Albo rzucić ironicznie: „W porządku, rób jak chcesz” i zostawić cię z domysłami. To nie jest neutralna komunikacja. To pasywna agresja, czyli jeden z najbardziej niszczących wzorców zachowań w relacji. Zamiast powiedzieć, co czuje – on karze ciszą. Zamiast rozmawiać – testuje twoją cierpliwość. Z czasem zaczynasz żyć w ciągłym napięciu i zadajesz sobie pytania, na które nie dostajesz odpowiedzi. Związek staje się emocjonalnym polem minowym. A ty – zamiast być sobą – uczysz się go unikać, przeczuwać, jakbyś chodziła po linie. To nie jest bliskość. To warunkowa aprobata. I nie ma w niej miejsca na prawdziwą ciebie. Nie jesteś zbyt wrażliwa. Nie przesadzasz. Jeśli któraś z tych cech pojawia się regularnie – to nie ty jesteś problemem. Ale możesz mieć problem. Relacja, która odbiera ci spokój, bezpieczeństwo i pewność siebie, nie jest relacją, w której masz obowiązek trwać. Partner, który naprawdę kocha, nie tylko daje uczucia. On bierze odpowiedzialność za swoje zachowania. Rozmawia. Słucha. Przeprasza. A jeśli tego nie ma, to nawet największe „kocham cię” nie wystarczy, by zbudować coś trwałego.
Może to nie oni, tylko ty? 5 toksycznych zachowań, które niszczą związki i zaczynają się w twojej głowie
Toksyczne zachowania nie zawsze są krzykiem, manipulacją czy przemocą. Czasem zaczynają się dużo wcześniej – w twojej głowie, w sposobie, w jaki traktujesz siebie. Jeśli masz wrażenie, że coś wciąż nie działa, że przyciągasz trudnych ludzi albo sama ranisz tych, których kochasz, być może to dobry moment, by przyjrzeć się… sobie.
5 toksycznych zachowań, którymi niszczysz związki i partnerów Wszyscy słyszeliśmy o toksycznych relacjach – z partnerem, z szefem, z rodziną. Ale znacznie rzadziej mówi się o tym, że toksyczność może zaczynać się wewnątrz nas samych. W sposobie, w jaki mówimy do siebie, jak reagujemy na kryzys, jak budujemy relacje z lęku, a nie z wyboru. To trudny temat, bo wymaga odwagi. Ale to też szansa. Bo kiedy zauważamy te schematy, możemy zacząć je zmieniać. Nie jesteś zła. Nie jesteś problemem. Ale możesz – zupełnie nieświadomie – szkodzić sobie i innym. Poniżej znajdziesz 5 subtelnych, silnie działających sygnałów, że być może warto się zatrzymać i zapytać, czy przypadkiem to nie ty... jesteś dla siebie największym wrogiem. Zawsze jesteś ofiarą Jeśli każda trudna sytuacja w relacji kończy się twoim cierpieniem – nawet wtedy, gdy to ty mogłaś zrobić coś inaczej – warto się zatrzymać. Być może nieświadomie wchodzisz w rolę ofiary, która (choć brzmi to przewrotnie) daje poczucie ulgi. Dlaczego? Bo zdejmuje z ciebie odpowiedzialność. Według psychologów z „Psychology Today” to częste wśród osób z tendencją do toksycznych zachowań: świat dzieli się na „tych złych” i „mnie, która musiała przez to przejść”. Ale problem w tym, że jeśli zawsze jesteś tą skrzywdzoną, odbierasz sobie moc sprawczą. A bliskim – możliwość prawdziwej bliskości. Nikt nie chce być w relacji z kimś, kto nie dostrzega swojego wpływu na wspólną historię. Wpadłaś w spiralę „pity party” Użalanie się nad sobą to coś, co każdej z nas się zdarza. Ale jeśli „pity party” trwa tydzień po tygodniu, staje się mechanizmem, który odcina cię od działania, a ludzi od empatii. Bo na początku każdy chce pomóc, ale później, jeśli każda rozmowa kończy się twoim dramatem, pojawia się zmęczenie. Bliscy się dystansują, ty czujesz się niezrozumiana i… jeszcze bardziej samotna. To błędne koło. Czasem więcej uzdrawia jedno „co mogę z tym zrobić?”, niż dziesięć „znowu mi się to przydarzyło”. Trujesz się… własnymi myślami „Jestem beznadziejna”, „I tak nie dam rady”, „Nikt mnie nie pokocha” – jeśli to słyszysz w swojej głowie częściej, niż „zrobiłam, co mogłam” albo „jestem dla siebie dobra”, to nie tylko kwestia nastroju. To mechanizm autotoksyczności. Psychologia nazywa to „negatywnym dialogiem wewnętrznym” i wiąże go z niższą samooceną, zwiększonym poziomem stresu, a nawet z objawami somatycznymi (np. bezsennością, bólami głowy). Taka mowa do siebie może psuć twoje relacje, bo jeśli nie wierzysz, że zasługujesz na coś dobrego, możesz nieświadomie sabotować bliskość albo przyciągać tych, którzy będą cię traktować tak, jak ty traktujesz samą siebie. Przesadny perfekcjonizm i samokrytyka Jeśli w twojej głowie siedzi wewnętrzny krytyk, który nie uznaje słowa „wystarczająco”, życie zamienia się w niekończący się sprawdzian. Takie myślenie to nie ambicja. To lęk przed oceną, odrzuceniem, byciem niewystarczającą. W relacjach często prowadzi do napięcia — ciągłego analizowania, porównywania, pytania: „Czy on mnie jeszcze kocha?”, „Czy wystarczająco się staram?”. Perfekcjonizm bywa toksyczny, bo pożera spontaniczność. Przekraczasz granice Toksyczne zachowania często wynikają nie ze złej woli, ale z głębokiego lęku: że zostaniesz zraniona, że coś wymknie się spod kontroli. Dlatego czasem trudno ci odpuścić — chcesz wiedzieć, kontrolować, mieć wpływ. Albo odwrotnie — nie potrafisz postawić granicy, nawet jeśli czujesz, że coś cię rani. I jedno, i drugie może niszczyć relacje. Psychology Today podkreśla, że toksyczność to często brak jasnych, zdrowych granic — zarówno w dawaniu, jak i braniu. Jeśli łapiesz się na tym, że sprawdzasz telefon partnera, analizujesz każde słowo koleżanki, albo mówisz „tak”, gdy w środku krzyczysz „nie” – to nie są „małe rzeczy”. To sygnał, że czas zatroszczyć się o swoje granice i zbudować w sobie zgodę na… odpuszczenie. A teraz najważniejsze — to, że rozpoznajesz w sobie któryś z tych mechanizmów, nie czyni cię jeszcze toksyczną osobą. Świadomość to pierwszy krok, a kolejne to łagodność wobec siebie, nauka innych reakcji i – jeśli potrzeba – rozmowa z psychoterapeutą. Bo możesz być dla siebie kimś, kto wspiera, zamiast krytykować. Możesz przestać zadręczać się lękiem, który już dawno nie jest potrzebny. I możesz zbudować relacje, które nie bolą ani ciebie, ani tych, których kochasz.
To nie miłość cię trzyma, tylko strach przebrany za przywiązanie. Dlaczego tak trudno odejść z relacji, która rani?
Zastanawiałaś się kiedyś, dlaczego tak trudno było odejść z relacji, która cię raniła? Mówiłaś sobie, że to przez miłość. Ale co, jeśli to wcale nie była miłość? Tylko głęboko zakorzeniony lęk, który miał twarz znajomej bliskości?
„Przecież ja go kocham” - mówimy sobie i przyjaciółkom, próbując zrozumieć, czemu trwałyśmy w związku, który wysysał z nas radość, poczucie wartości, czasem nawet zdrowie. Wydaje się to logiczne: zostajesz, bo kochasz. Ale gdyby miłość była jedynym powodem, to dlaczego bolała tak bardzo? Odtwarzasz więc nieustannie te dobre chwile jak na taśmie. Sposób, w jaki trzymał twoją twarz, gdy płakałaś. Żarty, które rozumieliście tylko wy. Rozmowy, które sprawiały, że czułaś się wysłuchana… Prawda, choć trudna, jest inna: to, co trzymało cię w tej relacji, to nie była czysta miłość. To był wewnętrzny mechanizm, który znałaś od lat — może od dzieciństwa. I który, choć destrukcyjny, dawał poczucie czegoś znajomego. Przywiązanie a miłość Psychologia mówi wprost: to, że jesteś do kogoś przywiązana, nie znaczy, że go kochasz zdrową miłością. Styl przywiązania kształtuje się już w dzieciństwie i to on często „dyktuje” nam, kogo wybieramy i kiedy odchodzimy. Szczególnie silny wpływ ma lękowy styl przywiązania. Osoby takie uczą się, że miłość wiąże się z niepewnością, strachem i walką o uwagę. Dorosłe związki zbudowane na tym fundamencie to nie historia o prawdziwej bliskości, a o ciągłym skanowaniu: „czy on jeszcze mnie chce?”. Wewnętrzne dziecko i jego tęsknota Wiele kobiet (i mężczyzn) zostaje w raniących relacjach nie dlatego, że są słabi, ale dlatego, że w tej relacji ich wewnętrzne dziecko czuje znajomy klimat. Może to być chłód emocjonalny, ignorowanie potrzeb, przemoc słowna. Jeśli to właśnie było twoją codziennością w dzieciństwie, twoje ciało i emocje mogą interpretować to jako „normalność”. To nie jest twoja wina. To twoja adaptacja. „Tym razem się uda” Wiara, że „jeszcze się zmieni”, „to tylko etap”, albo „on potrzebuje tylko więcej miłości” – to nie romantyzm, to mechanizm z dzieciństwa, kiedy próbowałaś zasłużyć na uwagę rodzica, który był niedostępny emocjonalnie. W dorosłym życiu wracasz do tego schematu, próbując go „naprawić” z partnerem. Tylko że nie jesteś już dzieckiem. I nie musisz już nikogo przekonywać, że zasługujesz na miłość. Zostawałaś, bo się bałaś. Bo znałaś ten układ. Bo twoje wewnętrzne dziecko wierzyło, że jeśli wytrwasz – w końcu dostaniesz to, czego zawsze pragnęłaś. Ale prawdziwa miłość nie każe ci cierpieć w nieskończoność. Nie sprawia, że czujesz się niewystarczająca. I na pewno nie zmusza cię do rezygnowania z siebie. To, że odeszłaś (lub że chcesz odejść), nie jest porażką. To akt odwagi. To znak, że uczysz się kochać siebie bardziej niż schematy, które kiedyś wmówiono ci jako „miłość”.
Tak zachowuje się facet, który przestał walczyć o związek. 6 znaków, że jego miłość do ciebie wygasła
To nie musi być dramatyczne rozstanie, ani też jedno zdanie, które kończy wszystko. Czasem mężczyzna odchodzi powoli – najpierw emocjonalnie, po cichu. Jak to rozpoznać? Są znaki, które wyraźnie mówią: „Już cię nie kocham”, nawet jeśli on jeszcze niczego wprost nie powiedział.
Nie każdy koniec lubi hałas, bo to nie zdrada, nie wielka kłótnia i nie płacz w środku nocy zwiastują rozstanie. To brak. Brak zainteresowania, brak czułości, brak planów. Uczucia nie znikają nagle – wygasają. I choć trudno to przyznać, da się to zauważyć. Pod warunkiem że spojrzysz na relację nie tylko oczami serca, ale też uważnością. Zobacz, co według psychologów – w tym Johna Gottmana i ekspertów z Psychology Today – może świadczyć o tym, że on już nie kocha tak, jak kiedyś. Już nie pyta, jak ci minął dzień Na początku byliście ciekawi siebie – często dopytywał, co czujesz, co myślisz, z kim się dziś śmiałaś. Teraz on wraca z pracy, siada przed telefonem albo telewizorem i… tyle. Nie ma „Jak się czujesz?”, nie ma „Tęskniłem”. To znak, że emocjonalna obecność znika z relacji. Według badań (Verywell Mind, 2024), taki „quiet quitting” w związku to jedna z pierwszych oznak wygasania uczuć. Bliskość? Już nie ma na nią miejsca Nie chodzi tylko o seks. Chodzi o to, że nie przytula, nie szuka kontaktu, nie szepcze ci do ucha, że jesteś dla niego ważna. Gdy facet przestaje kochać, kontakt fizyczny często zamiera jako pierwszy. Nie dlatego, że nie ma czasu. Tylko dlatego, że bliskość przestaje mu być potrzebna. Wszystko go drażni – nawet ty Pamiętasz, jak kiedyś śmiał się z twoich żartów i cieszył się, że jesteś inna niż wszyscy? Dziś wszystko jest „nie tak”. Jesteś „za głośna”, „zbyt wrażliwa”, „zawsze masz problem”. To nie ty się zmieniłaś — to jego uczucia ostygły. Jak pisze psycholog Ronald Riggio na łamach „Psychology Today”, kiedy partner zaczyna traktować cię z irytacją lub sarkazmem, to często znak, że nie chce już budować — chce się dystansować. Już nie rozmawiacie o przyszłości Kiedyś było: „Pojedziemy razem do Włoch”, „Zróbmy remont”, „Kiedyś będziemy mieć psa”. Teraz przyszłość to temat tabu. Albo coś, co on planuje sam. Według „Psychology Today” brak wspólnych planów to sygnał, że jedna strona wycofała się z tej emocjonalnej inwestycji. I niestety, często to oznacza, że już nie jesteś częścią jego przyszłości. Kiedy mówisz, że coś cię boli, jest problemem W zdrowej relacji partner słucha. W relacji, w której uczucia gasną — partner się broni. Zrzuca winę. Twierdzi, że przesadzasz. To tzw. gaslighting — psychologiczna manipulacja, która sprawia, że zaczynasz wątpić we własne emocje. Specjaliści z „Verywell Mind” nazywają to jednym z najbardziej destrukcyjnych wzorców, które pojawiają się, gdy jedna ze stron mentalnie wypisuje się ze związku. Już nie walczy o kontakt Nie odpisuje na wiadomości. Odwołuje spotkania. Jest, ale jakby go nie było. A ty wciąż się starasz, zabiegasz, proponujesz. W emocjonalnie zdrowym związku obie strony walczą o siebie. Gdy zostajesz sama w tym staraniu, to nie przypadek. To znak, że on się wycofał. Pamiętaj, że zasługujesz na więcej, niż „może kiedyś znowu będzie dobrze”. Miłość, która się kończy, przestaje być czuła, ciekawa, obecna. Ale to, że on przestał cię kochać, nie znaczy, że ty przestałaś być ważna. Jeśli rozpoznajesz w tej liście swój związek, porozmawiaj. Poszukaj wsparcia. Bo nie chodzi tylko o to, co on czuje. Chodzi też o to, czego ty już nie powinnaś dłużej znosić.
Toksyczna miłość bywa cicha. Tak ją rozpoznasz, zanim się w niej zatracisz
Toksyczny związek nie musi oznaczać przemocy fizycznej. To brak szacunku, manipulacja i ciągłe poczucie winy, które niszczy miłość. Czasem najbardziej bolą te relacje, w których wszystko wygląda „normalnie”.
Uśmiechy na zdjęciach, wspólne wyjazdy, sielanka. A jednak coś się w tobie stale kurczy. Toksyczne związki są utkane z codziennych mikroagresji, emocjonalnego wycofania i braku równowagi. John Gottman – uznany psycholog – podkreśla, że to nie intensywność uczuć świadczy o toksyczności związku, lecz powtarzalność pewnych wzorców. Miłość nie boli, ale uzależnienie emocjonalne, kontrola i lekceważenie już tak. Brak poczucia bezpieczeństwa emocjonalnego W zdrowym związku możesz być sobą. Mówić to, co czujesz. Wątpić, płakać, pytać. W relacji toksycznej twoje emocje stają się problemem. Słyszysz, że „przesadzasz”, „znowu robisz dramę”, „wszystko ci nie pasuje”. Przestajesz się dzielić, żeby nie zostać wyśmiana. A to pierwszy krok do samotności w duecie. Przemoc psychiczna – nawet ta subtelna Toksyczne relacje nie muszą zaczynać się od krzyku. Częściej mają początek w drobnych uwagach: że mogłabyś się bardziej postarać, że ktoś inny zrobiłby to lepiej. Krytyka przykryta „żartem”, porównania, które mają „cię zmotywować”. To nie buduje, tylko podcina skrzydła. Z czasem zaczynasz wierzyć, że naprawdę jesteś niewystarczająca. Manipulacja i gaslighting Gdy mówisz, że coś cię rani, słyszysz, że to twoja wina. Albo, że „nic takiego się nie wydarzyło”. Klasyczny mechanizm gaslightingu sprawia, że zaczynasz kwestionować własną rzeczywistość. Tracisz grunt pod nogami i coraz częściej myślisz: może naprawdę przesadzam? Zanik granic i stabilizacji W toksycznym związku twoje potrzeby schodzą na dalszy plan. Masz się dopasować, zrezygnować z siebie dla świętego spokoju. Po czasie nie wiesz już, czego chcesz – boisz się tego, co się stanie, jeśli zaczniesz mówić „nie”. A związek przestaje być wspólnotą i staje się polem podporządkowania. Idealizowanie i odrzucenie Toksyczna relacja często przypomina huśtawkę emocjonalną. Najpierw jesteś „najlepsza na świecie”, a chwilę później ledwie tolerowana. Partner potrafi być czuły i obecny, by za moment stać się chłodny i krytyczny. Taki wzorzec uzależnia emocjonalnie – bo wciąż masz nadzieję, że wróci to, co było na początku, gdy się poznaliście. Toksyczne relacje zaczynają się od przegapionych granic, przemilczanych emocji i przekonań, że może tak właśnie wygląda miłość. Ale nie wygląda. Miłość to nie strach. To nie poczucie winy. To nie bycie „za bardzo” lub „niewystarczająco”. Jeśli rozpoznajesz w swojej relacji, choć część tych wzorców, to nie powód do wstydu. To powód, żeby powiedzieć stop. Być może potrzebujesz wsparcia. Być może warto porozmawiać z terapeutą. Ale przede wszystkim – warto wrócić do siebie. Bo zdrowa miłość zawsze zaczyna się od tego, że dajesz ją sobie.
Każdy z nas ma swój „wewnętrzny model przywiązania”. Wpływa na związki i czasem bywa toksyczny (dla ciebie lub partnera)
W relacjach z partnerami często odtwarzamy to, czego doświadczyłyśmy w dzieciństwie. Jak rozpoznać, że powielasz matczyny schemat? Sprawdzamy, co mówi na ten temat psychologia.
Wyobraź sobie taką sytuację, że znasz kogoś od kilku tygodni. Zaczyna się robić blisko. Jest ciepło, jest miło… i nagle czujesz napięcie. Odsuwasz się. Albo odwrotnie – starasz się jeszcze mocniej, żeby „zasłużyć” na uwagę. Być może sama zauważasz, że twoje relacje przypominają coś, co dobrze znasz z dzieciństwa – relację z twoją mamą. To nie przypadek. To efekt zjawiska, które psychologia nazywa wewnętrznym modelem przywiązania. Czym jest wewnętrzny model przywiązania? W psychologii mówimy o modelach przywiązania – wzorcach, które powstają we wczesnym dzieciństwie na podstawie relacji z głównym opiekunem. Zazwyczaj jest nim mama. Jak tłumaczy teoria przywiązania Johna Bowlby’ego z 1969 roku, dziecko buduje obraz siebie i świata na podstawie tego, jak reaguje opiekun: czy jest dostępny emocjonalnie, reaguje na potrzeby i jest przewidywalny. Na tej podstawie kształtują się cztery style przywiązania: Bezpieczny – relacje są dla ciebie źródłem wsparcia, czujesz się w nich swobodnie; Lękowo-ambiwalentny – boisz się odrzucenia, łatwo tracisz poczucie bezpieczeństwa; Unikowy – unikasz bliskości, emocje innych mogą cię przytłaczać; Zdezorganizowany – w relacjach czujesz chaos, raz przyciągasz, raz odpychasz; Według najnowszych badań, aż 47% dorosłych Polek wykazuje cechy stylu lękowego lub unikowego. To znaczy, że niemal co druga kobieta wchodzi w relacje z bagażem emocjonalnym wyniesionym z dzieciństwa. Syndrom matki w związku: gdy troska zamienia się w opiekę Jeśli czujesz, że w twoim związku zbyt często bierzesz na siebie emocjonalną odpowiedzialność za drugą osobę, możliwe, że przejawia się u ciebie tzw. syndrom matki. To zjawisko dotyczy kobiet, które nieświadomie przyjmują rolę opiekunki, a nie partnerki. To nic innego jak związek asymetryczny, który nie ma w dłuższej perspektywie szans powodzenia. W dzieciństwie mogłaś być „tą odpowiedzialną”, pomagającą, wspierającą emocjonalnie. W dorosłości ten wzorzec może prowadzić do relacji, w której dbasz o partnera kosztem siebie. Zastanów się: Czy często kontrolujesz, czy wszystko „działa” w relacji? Czy czujesz się zmęczona emocjonalnie? Czy trudno ci prosić o pomoc? Jeśli odhaczyłaś choć jedno TAK – zatrzymaj się i sprawdź, czy to nie echo dawnych ról. Emocjonalny bunt: „nigdy nie będę jak moja matka” Czasem reakcją na trudną relację z matką jest ucieczka. Kobiety, które dorastały przy mamie uległej, sfrustrowanej, nadopiekuńczej – często idą w przeciwnym kierunku. Chcą być silne, niezależne, samowystarczalne. Nie pozwalają sobie na słabość ani zależność. Tylko że… relacje oparte są właśnie na zależności – tej zdrowej, wzajemnej. Taki bunt może przybrać formę unikania bliskości. A to znaczy, że choć marzysz o relacji, nie dopuszczasz nikogo naprawdę blisko. Z pozoru silna, w środku czujesz się samotna. Przykład? Unikasz rozmów o uczuciach. Znika ci ochota na kontakt, gdy relacja zaczyna się pogłębiać. Mówisz: „Nie potrzebuję nikogo”, ale w środku czujesz, że coś jest nie tak. Skrypt z dzieciństwa: relacje jako powtórka z domu rodzinnego W psychoterapii często mówi się, że „dopóki nie uświadomisz sobie własnej historii, będziesz ją powtarzać”. Jeśli dorastałaś w domu, w którym trzeba było zasłużyć na uwagę, w dorosłości możesz wybierać partnerów, którym trzeba będzie nieustannie coś udowadniać. Jeśli nie mogłaś wyrażać złości – dziś możesz ją tłumić, zamieniać w smutek albo w wycofanie. Relacja z matką wpływa nie tylko na styl przywiązania, ale też na naszą samoocenę, sposób reagowania na stres i to, jak wyrażamy emocje. Zastanów się: Czy masz trudność z rozpoznawaniem własnych potrzeb? Czy czujesz się odpowiedzialna za emocje innych? Czy boisz się, że jeśli pokażesz słabość, ktoś Cię opuści? To mogą być ślady dawnych wzorców, którym warto się przyjrzeć z życzliwością i uwagą. Świadomość to pierwszy krok do zmiany Nie jesteśmy skazane na powielanie schematów, ale – żeby coś zmienić – trzeba najpierw to zobaczyć. Co możesz zrobić? Zapisz, co najbardziej cię porusza w relacjach. Co boli, co złości, co sprawia, że się zamykasz? Spróbuj przypomnieć sobie, jak wyglądała relacja z mamą. Czy była przewidywalna? Czy czułaś się przy niej ważna? Rozmawiaj z bliskimi. Dziel się refleksjami. Nazwanie emocji często daje ulgę. Rozważ wsparcie terapeutyczne. Profesjonalna pomoc może pomóc ci zrozumieć głębsze mechanizmy. Możliwe, że dzieciństwo zostawiło w tobie ślady. To naturalne, ale nie oznacza, że musisz powtarzać te same wzorce. Zacznij pisać własny scenariusz – z przestrzenią na swoje potrzeby i z szacunkiem do siebie. I pamiętaj: nie ma „złych” stylów przywiązania, są tylko style, które nauczyłyśmy się rozwijać, by przetrwać. Teraz, jako dorosłe kobiety, możemy je zmieniać, krok po kroku. I wcale nie jest to takie trudne, jeśli jesteśmy świadome.
Czterej „jeźdźcy” rozpadu związku. Kiedy kłótnia to już nie tylko emocje, ale sygnał, że dzieje się coś poważnego
Nie każda sprzeczka oznacza kryzys, ale są cztery konkretne zachowania, które — jeśli pojawiają się regularnie — mogą zwiastować coś znacznie groźniejszego. Psycholog John Gottman nazwał je „czterema jeźdźcami apokalipsy” i udowodnił, że jeśli nie zareagujemy na czas, mogą skutecznie zniszczyć nawet najbardziej obiecujący związek.
Czterech jeźdźców Apokalipsy to oczywiście metafora przedstawiająca koniec świata w Nowym Testamencie. Opisują oni odpowiednio: podbój, wojnę, głód i śmierć. W relacjach natomiast reprezentują: krytykę, pogardę, postawę obronną i mur milczenia. Bo możesz kogoś kochać, a jednocześnie nie wiedzieć, jak z nim rozmawiać. Możesz chcieć bliskości, a wciąż wpadać w te same schematy. To dlatego, że problem w związku nie zawsze zaczyna się od zdrady, oddalenia czy różnic nie do pogodzenia. Czasem zaczyna się dużo wcześniej — od słów, gestów, tonu głosu. Od pozornie „zwykłych” kłótni, które zostawiają w sercu więcej ran, niż odpowiedzi. John Gottman, amerykański psycholog i badacz relacji, po dekadach analiz doszedł do czegoś niezwykle cennego: zidentyfikował cztery konkretne zachowania, które są mocnymi predyktorami rozstania. Pierwszy jeździec: Krytyka To coś więcej niż wyrażenie niezadowolenia. To atak na osobowość drugiej osoby. Z czasem taka forma komunikacji podważa poczucie bezpieczeństwa i prowadzi do chronicznego napięcia. Krytyka rani, bo zamiast mówić o zachowaniu, ocenia. Gdy staje się wszechobecna, toruje drogę innym, o wiele bardziej śmiercionośnym jeźdźcom. Sprawia, że czujemy się zaatakowani, odrzuceni, co z biegiem czasu jeszcze bardziej eskaluje. Tym sposobem pierwszy jeździec pojawia się z coraz częściej i wpuszcza do związku kolejnego. Drugi jeździec: Pogarda To najbardziej destrukcyjny z jeźdźców, który wykracza daleko poza krytykę. Podczas gdy krytyka atakuje charakter partnera, pogarda przyjmuje pozycję moralnej wyższości nad nim: szyderczy uśmiech, przewracanie oczami, ironia, sarkazm, obelgi. A z pogardą nie ma miejsca na bliskość. To sygnał, że jedna strona czuje się „lepsza” od drugiej. Trzeci jeździec: Postawa obronna Ten jeździec jest niemal wszechobecny, gdy związek przechodzi kryzys. Gdy czujemy się atakowani, zamiast wysłuchać, tłumaczymy się, zrzucamy winę, przekierowujemy temat. Ale to tylko pogłębia konflikt – partner czuje się zlekceważony. Obrona brzmi niewinnie, ale tak naprawdę kryje się za tym: „To nie moja wina. To ty masz problem”. Czwarty jeździec: Mur milczenia To moment, w którym jedna ze stron wycofuje się. Fizycznie, emocjonalnie. Przestaje mówić, patrzeć, reagować. To mechanizm obronny, ale przez drugą osobę odbierany jako chłód, obojętność, kara. Najczęściej występuje wtedy, gdy napięcie w relacji przekracza próg wytrzymałości. Związki nie rozpadają się nagle. To raczej powolny proces, w którym – jeśli nie jesteśmy uważni – zamiast miłości wchodzi krytyka, zamiast bliskości – mur milczenia.
Brak miłości w dzieciństwie odciska piętno na całe życie. Konsekwencje są przerażające
Często wchodzimy do nowej relacji z historiami, które nie zostały zamknięte. Bo kiedy nie byliśmy kochani w dzieciństwie tak, jak tego potrzebowaliśmy, uczymy się miłości w dziwny sposób — przez obronę, a nie przez bliskość.
Naprawdę nie trzeba wielkich dramatów, by nosić w sobie ślady zaniedbania. Czasem wystarczy dom, w którym nie było miejsca na emocje. Rodzice, którzy dawali dach nad głową, ale nie umieli dawać czułości. Dzieciństwo, w którym trzeba było być grzecznym zamiast prawdziwym. Albo, że nikt nie zauważył naszych sukcesów. Nie świętował naszych urodzin z czułością. Że trzeba było być dzielną, a nie delikatną. Dziś te braki często wracają w relacjach: jako rozczarowanie, że partner nie zauważył nowej fryzury. Jako żal, że ktoś nie pamiętał o czymś ważnym albo nie zaprosił nas na spotkanie. Nie chodzi tylko o bieżący gest — chodzi o dawne przekonanie: „Nie jestem ważna”. W dorosłości te mechanizmy mogą przybrać różne formy: ciągłe porównywanie się do innych — czy jestem wystarczająca, atrakcyjna, kochana; uczucie pomijania w grupie lub relacji, nawet gdy obiektywnie wszystko jest w porządku; potrzeba nadmiernego tłumaczenia się lub uzasadniania własnych emocji – jakby samo czucie czegoś było czymś niewłaściwym; poczucie, że nie jesteś słyszana, nawet gdy ktoś uważnie słucha, bo echo z dzieciństwa stale szepcze coś do ucha. Miłość jako wyzwanie, nie bezpieczeństwo Czasem trudno uwierzyć, że ktoś może nas kochać tak po prostu — bez warunków, bez „zasłużenia”. Zwłaszcza jeśli w domu rodzinnym było zimno, sucho emocjonalnie, a bliskość kojarzyła się bardziej z napięciem niż z ulgą. Wtedy człowiek uczy się, że musi cały czas kontrolować sytuację. Czasem się wycofuje, bo nie ufa. A czasem kontroluje za bardzo, bo boi się, że znów coś się wymknie. To wszystko są sposoby, które pozwalają nam chronić siebie, ale niestety, często też odpychają bliskość, za którą tak bardzo tęsknimy. Dlaczego bliskość czasem boli? Może to znasz: ktoś się do ciebie zbliża, z dobrymi intencjami, z czułością… a w tobie włącza się syrena alarmowa. „Co on kombinuje?”, „Zaraz zniknie”, „To na pewno nie jest prawdziwe”. I niby wszystko gra, ale nie potrafimy się rozluźnić. Te myśli nie biorą się znikąd. To echo z dzieciństwa, kiedy trzeba było być czujną. Kiedy uczucia były niebezpieczne, a nie bezpieczne. I teraz te same mechanizmy wracają, choć już ich nie potrzebujemy. One miały nas kiedyś chronić, ale dziś, niestety, mogą też niszczyć coś, co jest dobre. Związek nie jest terapią To, że ktoś nas kocha, nie znaczy, że ma wyleczyć wszystkie nasze rany. A tak często się zdarza, że w relacji szukamy naprawy, uzdrowienia, czegoś, czego nie dostałyśmy wcześniej. Ale prawda jest taka: to nie partner ma poukładać nam dzieciństwo. On może towarzyszyć. Może być obok, gdy wracamy do siebie. Ale nie zrobi tego za nas. I właśnie w tym tkwi siła — kiedy nie szukamy wybawcy, tylko jesteśmy gotowe na partnerstwo. Nie wybrałyśmy swojego dzieciństwa. Nie miałyśmy wpływu na to, czy byłyśmy przytulane, słyszane, widziane. Ale dziś — już jako dorosłe kobiety — mamy wpływ na to, jak o siebie zadbamy. Mamy realny wybór: czy dalej powtarzać stare schematy, czy zbudować coś nowego. Tak, to wymaga odwagi. Ale też daje ogromną wolność.
To najpiękniejszy trend 2025 na TikToku. Mężczyźni wypowiadają to jedno słowo i dzieją się niezwykłe rzeczy
Na pierwszy rzut oka wygląda jak niewinny żart: mężczyźni dzwonią do swoich przyjaciół tylko po to, by powiedzieć im „dobranoc”. Jednak, gdy przyjrzymy się bliżej, odkrywamy znacznie więcej. Nowy trend TikToka poruszył tysiące osób!
Zainicjował go DeAndre Scarborough, 24-letni twórca internetowy i koordynator badań na uniwersytecie. Leżąc wieczorem z partnerką, zdecydował się zadzwonić do kilku przyjaciół i swojego brata, by życzyć im dobrej nocy. Reakcje? Od zaskoczenia i śmiechu po autentyczne wzruszenie. To doświadczenie było na tyle poruszające, że postanowił je nagrać i udostępnić w mediach społecznościowych. Nie spodziewał się jednak, że to wideo będzie początkiem czegoś niesamowitego! Ciepły gest w czasach emocjonalnego dystansu Wspomniane wideo DeAndre Scarboroughtrenda tak mocno poruszyło użytkowników TikToka, że powstał trend o nazwie „dobranoc”, który rozpoczął coś, co w psychologii określa się jako otwarcie emocjonalne. Dlaczego tak się stało? Odpowiedź jest bardzo ludzka: brakuje nam emocjonalnej bliskości. I choć wiele kobiet rozmawia z przyjaciółkami o uczuciach regularnie, dla facetów takie kontakty są znacznie trudniejsze. Według badania Survey Center on American Life z 2021 roku mniej niż jedna trzecia mężczyzn w USA prowadziła w ostatnim tygodniu szczerą rozmowę o uczuciach z przyjacielem. Wśród pań ten odsetek wynosił niemal 50%. Męskie przyjaźnie wciąż bywają oparte na wspólnym działaniu – graniu w gry, oglądaniu wydarzeń sportowych, czy rozmowach o pracy. Jak wygląda ten trend? Reakcje, które zaskakują Kiedy mężczyzna dzwoni do przyjaciela wieczorem i mówi „dobranoc”, reakcje są niemal zawsze podobne: zdziwienie, niepokój („czy coś się stało?”), śmiech. Ale szybko przychodzi też refleksja i... wdzięczność. Jeden z przyjaciół Michaela Lavrinovicha zapytał: „Czy naprawdę zadzwoniłeś, żeby powiedzieć mi dobranoc? Bo nie pamiętam, kiedy ostatni raz ktoś to zrobił” . Właśnie to pokazuje siłę takich gestów – są rzadkie, więc tym bardziej doceniane. Kobiety jako inicjatorki zmiany Ciekawym zjawiskiem jest to, że w wielu przypadkach do wykonania takiego telefonu zachęcają partnerki. Arianna Loggia z San Diego pokazała swojemu partnerowi Carsonowi Reimerowi kilka filmików z trendem – i to właśnie on zaczął dzwonić do przyjaciół. Efekt? Więcej śmiechu, więcej bliskości, a nawet... podróż do Seattle, by odwiedzić jednego z przyjaciół, który właśnie otworzył restaurację. Z kolei Kassadi Lavrinovich, 25-letnia prawniczka z Knoxville, podzieliła się z mężem nagraniami z TikToka, bo sama nie korzysta z aplikacji. To ona zapoczątkowała jego udział w trendzie – a potem z radością obserwowała, jak rozmowy z przyjaciółmi pogłębiają się i przenoszą na grunt offline. View oEmbed on the source website To nie jest żart – to sposób na budowanie relacji Często myślimy, że prawdziwa przyjaźń nie potrzebuje słów. Ale to nie do końca prawda. Z perspektywy psychologicznej nawet najtrwalsze więzi wymagają pielęgnacji. Krótkie rozmowy, kontakt, okazanie troski – to wszystko są „mikroakty bliskości”, które mają ogromne znaczenie dla zdrowia psychicznego i emocjonalnego. DeAndre Scarborough przyznał, że właśnie to było dla niego najważniejsze: „To nie musi być tylko 'dobranoc'. Czasem wystarczy zapytać: 'Jak się masz?'. Po prostu być obecnym”. Co możemy z tego zabrać dla siebie? Z tik tokowego trendu płynie piękna i bardzo uniwersalna lekcja: Jeden telefon może znaczyć więcej niż dziesiątki wiadomości. Wyrażanie uczuć nie musi być wielkie – wystarczy jedno słowo. Męska przyjaźń też może być pełna ciepła, troski i wsparcia. I choć zaczęło się od TikToka, to nie znaczy, że kończy się w aplikacji. Coraz więcej mężczyzn sięga po telefon, żeby nawiązać prawdziwy kontakt. A może właśnie dzisiaj warto kogoś zapytać, jak się czuje? Zadzwonić nie tylko z pytaniem, co słychać, ale z intencją troski? Jeśli masz w swoim życiu mężczyzn, którzy wydają się zamknięci, niedostępni, czasem chłodni – pamiętaj, że często stoi za tym brak wzorców emocjonalnej ekspresji. Nie oceniaj, ale zachęcaj. Czasem wystarczy pokazać, że można rozmawiać inaczej. Że można powiedzieć: „dobranoc” – i że to nie jest śmieszne, tylko ludzkie. View oEmbed on the source website View oEmbed on the source website
„Chłopak przyjaciółki mnie podrywa. Ja też zaczynam się wkręcać” – psycholożka Magdalena Chorzewska radzi, co robić w takiej sytuacji [Kącik miłosny Glamour]
„Chłopak przyjaciółki mnie podrywa (…) Ja też zaczynam się wkręcać. Co robić? Help” - napisała jedna z was. Zobacz pierwszy odcinek Kącika miłosnego Glamour, w którym ekspertka odpowiada na wiadomości naszych czytelniczek.
W tym artykule: List do redakcji: „Chłopak przyjaciółki mnie podrywa” Kącik miłosny Glamour Pamiętacie czasy, w których czytelniczki wysyłały listy do redakcji? W Kąciku miłosnym Glamour psycholożki odpowiadają na nadesłane przez was wiadomości, a tym samym pomagają znaleźć rozwiązania waszych problemów dotyczących miłości, relacji i nie tylko. Pierwszy odcinek z Magdaleną Chorzewską w roli ekspertki już dostępny na Glamour.pl (na górze strony) i kanale Glamour Polska na YT. List do redakcji: „Chłopak przyjaciółki mnie podrywa” Chłopak przyjaciółki mnie podrywa... Zaczęło się od lajkowania stories i DM-ów. Teraz piszemy ze sobą non-stop, nawet jak ona jest obok. Wysyłamy sobie zdjęcia (takie spicy również). Oni spotykają się od niedawna, oficjalnie nie mają siebie na wyłączność, ale ona jest totalnie wkręcona w tę relację. Niestety ja też zaczynam się wkręcać. Nie chcę wybierać między przyjaciółką a chłopakiem. Nie chcę niszczyć przyjaźni. Co robić? Help Kącik miłosny Glamour Chcesz podzielić się swoimi doświadczeniami z ekspertką? Napisz wiadomość na Instagramie (@glamourpoland). Opisz swój problem związany z uczuciami lub relacjami, a my postaramy się odpowiedzieć na nią w jednym z odcinków Kącika miłosnego Glamour. Kącik miłosny Glamour to format o charakterze poradnikowym i nie zastąpi terapii. Jesteśmy w stanie odpowiedzieć tylko na wybrane listy. Dlatego jeśli jesteś w trudniej sytuacji, nie czekaj i poproś o pomoc. Ważne numery telefonów: 800 70 22 22: Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym 116 123: Bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych 116 111: Bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
Jestem redaktorką beauty i mam ADHD, a te perfumy są dla mnie jak „dopaminowy shot”. Dają sensoryczną ulgę i natychmiastową przyjemność
Dla osób z ADHD te perfumy są jak „fidget spinner” – dają sensoryczną ulgę i sprawiają natychmiastową przyjemność. Powodują wyrzut dopaminy, poprawiają koncentrację i skupienie. Działają lepiej niż filiżanka mocnego espresso.
STIM-perfumy często mają intensywny, wyrazisty i musujący skład (np. dużo molekuł, kadzidła, nut ozonowych i gourmand). Są hiperstymulujące, jak dopaminowy booster, przez co na osoby z deficytem dopaminy działają kojąco. Poniżej znajdziesz dwa dobrze znane zapachy i dwie nietypowe propozycje. Jeśli masz ADHD lub po prostu szukasz zapachów, które dają sensoryczny reset – ten artykuł jest dla ciebie! W tym artykule: La Belle Le Parfum – Jean Paul Gaultier Velvet Orchid – Tom Ford Indaco – L'Erbolario Olibanum Gardenia – BOHOBOCO La Belle Le Parfum – Jean Paul Gaultier La Belle Le Parfum, znajdujące się wysoko w rankingach perfumowych, uderzają soczystą, niemal „syropową”, słodyczą nut gruszki i wanilii. Taka kombinacja to klasyczny dopamine hit – mózg natychmiast rejestruje przyjemność i chce więcej. W kompozycji wybrzmiewa także ambra i tonka, które tworzą efekt „miękkiego koca” – zapach przyjemnie osiada na skórze, daje poczucie bezpieczeństwa. Dla osób z ADHD to często wręcz regulujący zapachowy kokon – szczególnie w stresie lub sensorycznym przeciążeniu. Trzyma się skóry godzinami – możesz co chwilę do niego wracać, robić mini sniffy breaki, bez konieczności reaplikacji. View Burdaffi on the source website Velvet Orchid – Tom Ford Tom Ford Velvet Orchid to intensywny, orientalno-kwiatowy zapach, który może być szczególnie atrakcyjny dla osób z ADHD ze względu na swoje bogate i złożone nuty zapachowe. Dla osób, które często poszukują stymulujących bodźców sensorycznych, taka ewolucja zapachu może być fascynująca i angażująca, a jednocześnie kojąca, ponieważ uzupełnia braki dopaminowe. Obecność takich składników jak rum, miód, orchidea, labdanum, mirra i zamsz w równowadze z wanilią, mandarynką, różą, magnolią, narcyzem i bergamotką sprawia, że zapach jest głęboki i wielowymiarowy. Kontrast, na jakim bazuje, daje ogromną satysfakcję. View Burdaffi on the source website Indaco – L'Erbolario L'Erbolario Indaco to woda perfumowana unisex, która swoją kompozycją przenosi w miejscu i czasie. Te perfumy kochają m.in. te osoby, które całymi godzinami przesiadują w antykwariatach i sklepach indyjskich, marokańskich straganach z przyprawami. Złożone zostały z nut słodkich, korzennych i orientalno-kwiatowych. Ten zapach jest jak sensoryczna medytacja – egipskie geranium miesza się z indonezyjską paczulą, aksamitnym kakao i nieoczywistą wanilią madagaskarską. Mózg może „skanować” tę kompozycję jak fakturę. To moja zapachowa kotwica. Indaco to perfumy „bliskoskórne”, ale obecne – działają jak miękki szal zapachowy, bez ryzyka przebodźcowania. View Burdaffi on the source website Olibanum Gardenia – BOHOBOCO Tego zapachu poszukiwałam dłużej niż połowę życia (około 25 lat). Perfumy polskiej marki BOHOBOCO nie są oczywiste i albo je pokochasz, albo znienawidzisz. Jeżeli tak jak ja, lubisz wracać do aromatu dymu kościelnego kadzidła, to właśnie tutaj wybrzmiewa on z pełną siłą. Olibanum Gardenia rozwija się na skórze w sposób dynamiczny, przechodząc od świeżych nut cytrusowych do głębokich, balsamicznych tonów. Obok nut kadzidła, labdanum i gardenii z czasem wybrzmiewa także bardzo dyskretny kokos, lima i neroli. Bazą kompozycji są akordy żywicy, drzewa sandałowego i cedru. Dla osób z ADHD, które często borykają się z nadpobudliwością i trudnościami w wyciszeniu się, kadzidłowa nuta działa jak naturalny regulator układu nerwowego, pomagając obniżyć napięcie i przywrócić równowagę. Nie bez powodu kadzidło jest obecne w rytuałach, które wymagają wyciszenia i skupienia. View Burdaffi on the source website
Układ, który niszczy psychikę. Wiele stałych związków funkcjonuje tak latami
To nie jest nowe zjawisko, ale dopiero teraz zyskało konkretną nazwę. O toliamorii w końcu zaczęto mówić wprost, a to bardzo ważne, bo dotyczy wielu par. Jest jednym z najbardziej toksycznych układów, jakie istnieją.
W tym artykule: Toliamoria – co to? Jakie są przyczyny toliamorii? Gdy zaczęto otwarcie mówić o zaletach poliamorii, to monogamiczne społeczeństwo nie przyjęło tego dobrze. Najczęściej szukamy tej jednej jedynej miłości na całe życie, zatem nie każdy jest gotowy dzielić nią z innymi. To zupełne przeformatowanie zasad i wymaga dużej dozy zaufania i otwartości, ale dla wielu osób jest to idealny sposób na pielęgnowanie relacji. Choć poliamoria i toliamoria brzmią podobnie, to różnica jest radykalna. Te niewerbalne sygnały oznaczają, że on chce cię zostawić. Jeden z nich to wyjątkowo zły omen Język ciała to często lekceważona narzędzie, które pomaga zrozumieć, jakie uczucia i intencje ma wobec nas druga osoba. Niewerbalne sygnały są szczere, bo płyną z naszej nieświadomości, a więc nie możemy nimi manipulować. Jeśli w twoim związku nie dzieje się najlepiej, a twój partner unika szczerej rozmowy, zwróć uwagę na te gesty. Jeden jest wyjątkowo niepokojący. Toliamoria – co to? W poliamorii bardzo ważna jest komunikacja, dzięki której obie osoby ustalają, na co mogą sobie pozwolić i jakie zasady w relacjach równoległych będą obowiązywać. Reguły są jasne, obie strony świadomie wyrażają zgodę na taki układ, zatem nie ma tu czego potępiać. W toliamorii sytuacja jest odwrotna. Skąd ta nazywa? Ukuł ją w swoim podcaście Dan Savage, amerykański pisarz, dziennikarz i działacz społeczności LGBT. To zbitka słów tolerance i poliamoria, czyli tolerancji poliamorii, co w polskim znaczeniu możemy przetłumaczyć, jako ciche przyzwolenie na zdradę. Jedno wielkie udawanie. Jedna osoba udaje, że nie wie o zdradach drugiej, nie rozmawiają o tym i udają, że są w związku monogamicznym. Druga natomiast udaje, że nic takiego nie ma miejsca. To życie w kłamstwie i braku szacunku do siebie nawzajem. Milczenie na temat niewierności drugiej osoby nie sprawia, że temat nie istnieje. Tłumienie emocji prędzej czy później będzie miało swoje przykre konsekwencje. Jeśli pragniemy związku monogamicznego, to sprawianie pozorów nam nie wystarczy. Toliamoria oddala od siebie ludzi i sprawa, że związek staje się tak naprawdę fasadą dla innych. W takim układzie trudno o pielęgnowanie więzi. Oto klucz do udanego związku na całe życie. Zastosuj tę technikę, a wzniesiesz miłość na nowy poziom Związek na całe życie to dla wielu osób marzenie i cel nadrzędny. Gdy już spotkamy osobę, z którą chcemy zbudować coś na poważnie, liczymy, że uczucie będzie cementem, dzięki któremu przetrwa się wszystko. Niestety to nie takie proste, ale jest pewien nietypowy sposób na pielęgnowanie długoterminowego związku. Jakie są przyczyny toliamorii? Przyczyn toliamorii może być całkiem sporo. Nie da się ukryć, że to w zasadzie zjawisko stare jak świat, które częściej dotyczyło sytuacji, kiedy to mężczyzna zdradza, a kobieta na to nie reaguje. Współcześnie proporcje już się zmieniły. U podstaw toliamorii leży problem z komunikacją na wielu poziomach, szczególnie w życiu intymnym. Jeśli seks w związku w zasadzie nie istnieje, mimo że jedna strona wykazuje chęć podsycania ognia, to być może z czasem zacznie poszukiwać spełnienia potrzeb u kogoś innego. I wcale to jej nie usprawiedliwia, bo oszukiwanie nie jest żadnym rozwiązaniem. Toliamoria może też być konsekwencją lękowego stylu przywiązania, w którym tak desperacko boimy się kogoś stracić, że zgadzamy się na zdradę. Niekiedy też tak bardzo zależy nam na utrzymaniu wizerunku idealnej pary, że boimy się skonfrontować z rzeczywistością i wolimy utrzymywać pozory z wygody. Powiedzieć, że toliamoria to red flag, to jak powiedzieć nic. Toliamoria to dewastacja relacji i psychiki. 5 cech, których powinnaś szukać u mężczyzny, jeśli chcesz stworzyć udany związek. To niezwykle istotne Jeśli jesteś właśnie w trakcie szukania partnera lub po prostu kogoś poznałaś, powinnaś wiedzieć, jakie cechy mężczyzny są wręcz niezbędne do stworzenia szczęśliwego związku. W tym artykule rozwiewamy jakiekolwiek wątpliwości. Czytaj dalej. O ile wobec poliamorii warto uczyć się akceptacji, ponieważ to świadomy układ dorosłych ludzi, to toliamorię należy jak najbardziej piętnować, ponieważ nie służy nikomu. Prędzej czy później doprowadzi do poczucia samotności, żalu i głębokiego zranienia. Niestety z komunikacją wciąż mamy problem, zatem dobrze jest zacząć od umiejętności artykułowania potrzeb i mówienia o emocjach. To punkt wyjścia z tego ślepego zaułka.
Wszyscy wpadamy w „pułapki mindfulness”. Czyli o emocjach, które najczęściej „przyprowadzają” nas na terapię
Milena Wojnarowska (@przystanekmindfullness) zna je bardzo dobrze. I opowiada, jak się z nimi w gabinecie terapeutycznym pracuje. Oraz o tym, czy wielka wrażliwość to naprawdę zaleta?
Które emocje najczęściej prowadzą nas prosto go gabinetu terapeuty? Najczęściej są to te, które najsilniej wpływają na codzienne funkcjonowanie, czyli lęk oraz smutek – w szczególności wtedy, gdy ich nasilenie pozwala już na postawienie diagnozy zaburzeń lękowych lub depresji. Obydwie te emocje mogą nam utrudniać wykonywanie obowiązków i wywiązywanie się z zadań, więc częściej motywują ludzi do poszukiwania pomocy psychoterapeutów. Doświadczanie nadmiernego lęku jest trudne z wielu powodów. Tym, co zwykle jest najbardziej zauważalne przez osoby zmagające się z nim, to negatywne, katastroficzne myśli i obrazy oraz ciągłe zamartwianie się tym, co może pójść nie tak. W pakiecie z myślami jest też cała paleta nieprzyjemnych objawów fizjologicznych, takich jak napięcie mięśni, problemy żołądkowe czy bóle głowy. Negatywne myśli mają także wpływ na zachowanie - ludzie borykający się z nimi często unikają sytuacji, które postrzegają jako zagrażające. Smutek i przygnębienie natomiast, częściej wiążą się z negatywnymi myślami na temat swój oraz swojego życia, które także skutecznie prowadzą do unikania podejmowania aktywności. Ludzie doświadczający objawów depresji mogą nie widzieć sensu z tym, aby wstawać rano z łóżka, ich życie może wydawać się im bezcelowe. W konsekwencji, często zaniedbują relacje oraz obowiązki. I nawet jeśli poczucie braku sensu nie jest dominującym objawem, zazwyczaj trudno jest im za cokolwiek się zabrać, ponieważ nic ich nie cieszy, mogą być ciągle zmęczeni, nie mieć energii i motywacji. Co jest pierwsze – sygnał „z ciała” czy „z głowy”? To zależy. Ciało może wpływać na głowę, a głowa na ciało. W przypadku uwarunkowanych reakcji lękowych często pierwsze, co zauważymy, to doznania z ciała. Na przykład, osoba która w przeszłości została ugryziona przez psa, może w pierwszej kolejności zareagować na stojące przed sobą zwierzę napięciem w ciele, a dopiero potem ocenić, na ile stanowi ono zagrożenie. Ważne jest też aby pamiętać, że to, co jest w naszej głowie, nie zawsze jest spójne z tym, jak reaguje nasze ciało. Mogę myśleć, że pies koleżanki jest mały i przyjazny, a mimo wszystko czuć lęk. Dlaczego ludzie różnie przeżywają te same emocje? Dużą rolę odgrywa biologia i nasz temperament, z którym się rodzimy. Każdy z nas z pewnością zauważył, że niektóre dzieci od początku są bardziej impulsywne, szybciej się frustrują, silniej reagują na nieprzyjemne sytuacje i dłużej je przeżywają, a inne są z natury spokojne, ich reakcje są łagodniejsze i trwają krócej. Choć temperament jest uznawany za względnie stały przez całe życie, z wiekiem mogą zachodzić w nas pewne zmiany. Reaktywność emocjonalna często z wiekiem maleje, podobnie jak i impulsywność - zwykle im jesteśmy starsi, tym nasza zdolność do hamowania impulsywnych reakcji wzrasta, ponieważ nasza kora przedczołowa dojrzewa. Wiele z tych zmian może się też zadziać w toku psychoterapii. Osoby skłonne do mielenia przeszłych zdarzeń i dzielenia włosa na cztery, mogą nauczyć się lepiej radzić ze swoimi myślami. Kolejnym czynnikiem, który znacząco wpływa na przeżywanie emocji, są nasze przekonania na ich temat. Może to być, na przykład, założenie, że emocje są słabością, są irracjonalne, niebezpieczne, złe i nigdy się nie kończą. Problem polega na tym, że są one częścią życia i będziemy ich doświadczać, a przekonania te tylko dorzucają do pieca. Weźmy za przykład mężczyznę, który stresuje się wystąpieniem w pracy. Jeśli wierzy, że lęk jest oznaką słabości, może dodatkowo złościć się na siebie, że go doświadcza oraz podejmować próby jego stłumienia. Gdy jego wysiłki okazują się nieskuteczne, może zacząć doświadczać coraz więcej objawów lęku i czuć się coraz gorzej. I ostatecznie, istotne są także nasze doświadczenia z okresu dorastania. Nietrudno się zapewne domyślić, że znaczący wpływ na przeżywanie uczuć mogą mieć traumy, wychowanie w domach pełnych przemocy, zaniedbanie. Trauma często prowadzi do rozregulowania układu nerwowego, co znacząco wpływa na zdolność radzenia sobie z emocjami. Taki układ staje się nadreaktywny, co oznacza, że nawet niewielkie bodźce mogą wywoływać intensywne emocje, jak lęk czy złość. Osoby z rozregulowanym układem nerwowym mają trudności w powracaniu do równowagi – ich ciało dłużej pozostaje w stanie pobudzenia lub zamrożenia. O tym wszystkim piszę w mojej książce "Dogadaj sie z emocjami" <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/60/2025/01/2025-01-13-144454-Dogadaj-sie-z-emocjami.-Przewodnik-po-uczuciach-jak-lepiej-je-rozpoznawac-i-nau-75d6793.png" width="391" height="569" alt="Milena Wojnarowska "Dogadaj się z emocjami. Przewodnik po uczuciach. Jak lepiej je rozpoznawać i nauczyć się je regulować."" title="2025-01-13 14_44_54-Dogadaj się z emocjami. Przewodnik po uczuciach_ jak lepiej je rozpoznawać i nau" /> Kiedy emocje stają się problemem? Warto pamiętać, że emocje same w sobie zwykle nie są problemem. Częściej stają się nim nasze reakcje na nie oraz zachowania, które podejmujemy pod ich wpływem. Są one naturalną częścią życia i pełnią ważną funkcję – informują nas o naszych potrzebach, zagrożeniach czy tym, co dla nas ważne, motywują do działania. Problem pojawia się, gdy reagujemy na nie w sposób, który zamiast pomagać, generuje dodatkowe trudności. Pod wpływem silnych emocji często podejmujemy działania, które są mają na celu uzyskanie szybkiej ulgi czy są impulsywne, ale długofalowo mogą być destrukcyjne. Na przykład, gdy odczuwamy złość, możemy wybuchnąć krzykiem, powiedzieć coś raniącego bliskiej osobie lub wycofać się z relacji, zamiast rozwiązać problem. Z kolei osoby doświadczające smutku mogą izolować się od otoczenia, co w dłuższej perspektywie tylko pogłębia poczucie samotności i bezradności. Lęk natomiast często prowadzi do unikania sytuacji, które wydają się zagrażające – na przykład zrezygnowania z korzystania z komunikacji miejskiej, co w konsekwencji zawęża nasze życie i prowadzi do poczucia niekompetencji, pogarsza samoocenę, uniemożliwia funkcjonowanie. Innym przykładem są próby tłumienia emocji. Osoby, które uważają, że nie powinny odczuwać np. złości czy lęku, mogą angażować się w zachowania takie jak objadanie się, nadmierne korzystanie z używek czy pracoholizm, byle tylko nie dopuścić emocji do głosu. Choć takie strategie przynoszą chwilową ulgę, długofalowo prowadzą do kumulacji napięcia i mogą skutkować zarówno problemami emocjonalnymi, jak i fizycznymi. Czy możemy je niewłaściwie/ błędnie odczytywać? Zdecydowanie. Niektóre osoby mają trudności w rozpoznawaniu swoich emocji, co często wynika z braku odpowiedniej edukacji w dzieciństwie. Mogą odczuwać napięcie, drażliwość czy przygnębienie, ale nie potrafią zidentyfikować, że to np. lęk lub smutek. Zdarza się tak, że osoba zauważa jedynie, że jest zmęczona i drażliwa, ale nie ma świadomości, że odczuwa lęk związany z nadchodzącą, trudną rozmową w pracy. Ja w swojej praktyce psychoterapeutycznej często spotykam się z trudnością w rozróżnianiu wstydu i lęku, dosyć powszechne jest też maskowanie smutku złością (najczęściej u mężczyzn). W przypadku zaburzeń lękowych, dosyć częste jest też mylenie lęku z ekscytacją - osoba interpretuje pobudzenie organizmu jako niepokój. I to stanowi spory problem, bo jeśli chcemy skutecznie regulować swoje emocje, to aby sobie z nimi poradzić musimy się zająć się tym, co jest u źródła. Trudno będzie nam opanować złość na wiecznie wracającego późno do domu partnera, jeśli nie dostrzeżemy, że pod spodem może się czaić się lęk, że wycofuje się z relacji. Co więcej, wyrażenie złości utrudni nam zaspokojenie swojej potrzeby więzi i większej ilości czasu razem i ostatecznie doprowadzić do tego, czego najbardziej się obawiamy – partner faktycznie zacznie się odsuwać, jeśli będzie ciągle słyszał pretensje. Kiedy i jak „uczymy się” języka emocji? Zapewne nikogo tutaj nie zaskoczę - uczymy się go w dzieciństwie w interakcjach z dorosłymi, szczególnie z naszymi opiekunami. Jak dokładnie może wyglądać taka nauka? Wyobraźmy sobie sytuację, w której dziecko wraca z przedszkola smutne. Uważny rodzic zauważa jego emocje i podejmuje próbę zrozumienia, co się dzieje. Może powiedzieć: “Widzę, że jesteś smutny. Czy coś się stało?”. Dziecko może nie umieć jeszcze wyrazić swoich emocji, ale samo zauważenie i nazwanie uczucia przez rodzica daje mu sygnał: „to, co czuję, ma nazwę i jest ważne”. Może to być smutek, lęk, złość, czy rozczarowanie – kluczowe jest, by opiekun pomógł dziecku w odkrywaniu, co się kryje za tym stanem i co go spowodowało. Kiedy opiekun mówi też: „rozumiem, że jesteś smutny, bo kolega zabrał Ci zabawkę. To normalne, że czujesz złość. Możemy porozmawiać, co z tym zrobić?”, dziecko dostaje nie tylko język, ale też narzędzia do regulacji emocji. To jest rzecz jasna scenariusz idealny. W praktyce, dzieci uczą się języka emocji od otoczenia, słuchając rozmów i obserwując reakcje innych ludzi, czytając książki czy oglądając bajki. Ważne jednak aby pamiętać, że nawet jeśli w okresie dorastania opanowaliśmy jedynie jego podstawy, to możemy to nadrobić. Czy istnieją pułapki mindfulnessu? (jeśli tak to jakie)? Zdecydowanie. Spiritual bypassing. Ta, którą zauważam najczęściej w środowisku osób medytujących czy na moich kursach, to wykorzystywanie uważności jako formę ucieczki od trudnych emocji, czyli tak zwany spiritual bypassing. Wiele osób praktykujących mindfulness wychodzi z błędnego założenia, że chodzi przede wszystkim o zrelaksowanie się, poprawę samopoczucia i kultywowanie przyjemnych emocji. Zamiast skonfrontować się z bólem, lękiem czy złością, uciekają w pseudo duchowość, w nadziei, że to pozwoli im uniknąć konfrontacji z problemami. Z ich ust często pobrzmiewają puste słowa takie jak “pozwalaj”, “równowaga” czy “ześrodkowanie”. A to co przykre, wymaga przetworzenia i zaopiekowania, jest ignorowane lub pomniejszane - w myśl “wszystko dzieje się po coś”, “to była cenna lekcja”. Nadmierna reaktywność. Miałam niestety też okazję widzieć, jak uważność jest wykorzystywana aby unieważniać czyjeś emocje i usprawiedliwiać swoje złe zachowanie “nadmierną reaktywnością” i brakiem uważności drugiej strony. Uznaję to za pułapkę mindfulness, bo może być pochodną spiritual bypassing, ale tutaj w grę wchodzi też zwykła manipulacja. Kompulsywne naprawianie siebie. Na drugim biegunie jest kompulsyjne wykorzystywanie uważności do “zrozumienia siebie” i naprawiania. Mindfulness oczywiście pomaga nam poznać siebie lepiej, ale nie jest narzędziem do „naprawiania” ani eliminowania tego, co w nas niewygodne. Takie podejście może prowadzić do nadmiernej introspekcji i obsesyjnego analizowania swoich myśli, uczuć i zachowań. Zamiast przynosić ulgę, zostawia nas w poczuciu, że „ciągle coś jest nie tak”. Nierealne oczekiwanie. I ostatnia pułapka, to oczekiwanie, że uważność zmieni nasze życie o 180 stopni i będziemy już zawsze zrelaksowani, tryskali radością i żadna trudna sytuacja nas już nigdy nie zmiecie z planszy. Gdy osoby praktykujące usilnie do tego dążą, de facto zawiązują sobie pętlę na szyi i uzyskują efekt odwrotny do spodziewanego. Należy jednak pamiętać, że pułapki kryją się w wielu oddziaływaniach (samo)pomocowych, praktyka uważności nie jest w tym odosobniona. W indywidualnej też może mieć to miejsce, jeśli terapeuta nie jest wystarczająco uważny. Wielu pacjentów zaczyna nadmiernie polegać wsparciu emocjonalnym specjalisty i nie uczą się, jak radzić sobie samemu. Nawet sport może stać się pułapką, jeśli używamy go jako ucieczki od uczuć. Każdy kij ma dwa końce. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/60/2025/01/2025-01-13-144828-Dowiedz-sie-kim-jestem--Przystanek-mindfulness-d8d3619.png" width="303" height="381" alt="Milena Wojnarowska — psycholożka, certyfikowana nauczycielka mindfulness (MBCT-L) i psychoterapeutka poznawczo-behawioralna w trakcie specjalizacji (przystanekmindfulness.pl, @przystanekmindfulness)" title="2025-01-13 14_48_28-Dowiedz się kim jestem _) - Przystanek mindfulness" />
Ta nowa psychoterapia przypomina, że jesteśmy częścią większej całości. Jej popularność wystrzeliła w kosmos
Choć w nazwie ma coś z ekologii, nie chodzi w niej o leczenie ziołami czy beztroskie pląsanie boso po trawie. Chodzi o zmianę perspektywy – uświadomienie sobie, że natura, klimat i otaczający nas świat mają i będą miały ogromny wpływ na nasze samopoczucie.
W tym artykule: Świat płonie, a my mamy czuć się dobrze? Czym jest ekopsychoterapia? Potrzeba wspólnoty, by odnaleźć szczęście Wśród nowoczesnych metod troski o zdrowie psychiczne coraz większe uznanie zyskuje… ekopsychoterapia. O tej koncepcji opowiedział mi Matthew Henson, irlandzki psychoterapeuta egzystencjalny, który był gościem 5. Kongresu Medycyny Integralnej. Od razu znaleźliśmy wspólny język – od dawna wierzę, że natura ma ogromny potencjał uzdrawiający, a my niepotrzebnie go ignorujemy. Matthew podkreśla, że tradycyjna psychoterapia, choć popularna, tworzy pewną bańkę. Spotkania w gabinecie to często izolacja od realnego świata, podczas których skupiamy się wyłącznie na swoich troskach. Celem jest poprawa samopoczucia osoby, która dzieli się swoimi problemami. – To podejście zbyt antropocentryczne i często dostępne tylko dla ludzi zamożniejszych – mówi Henson. – No i co, jeśli „czucie się lepiej” to za mało? Świat płonie, a my mamy czuć się dobrze? Nie jesteśmy wyłącznie sumą myśli i emocji. Jesteśmy również ciałem, somatyką, a nawet holobiomem – tworem naszych komórek i mikrobiomu. Nasze życie to sieć zależności od pogody, klimatu, czy sytuacji społeczno-ekonomicznej. W obliczu chaosu – wojen, inflacji, pożarów lasów i ekstremalnych zjawisk pogodowych – trudno oczekiwać, byśmy czuli się dobrze. Atakuje nas hałas, światło, bezsenność. Czasem nasze problemy wewnętrzne tracą na znaczeniu, bo cierpimy w zgodzie z otaczającym nas światem. Czym jest ekopsychoterapia? Ekopsychoterapia, podobnie jak ekopsychologia (Wild Therapy), stawia sobie za cel obalenie antropocentrycznego spojrzenia na nasze problemy. Chodzi o to, by nie tylko analizować swoje wnętrze, ale także poczuć głębokie połączenie z przyrodą. Terapia oparta na doświadczeniach w naturze, takich jak spacer po lesie, praca w ogrodzie czy obserwacja ptaków, pomaga dostrzec nową perspektywę. – Czasem wystarczy stanąć wśród drzew, by zdać sobie sprawę ze skali naszych problemów (że tak naprawdę nie znaczą wiele) – podkreśla Henson. Potrzeba wspólnoty, by odnaleźć szczęście Dr Julia E. Wahl, polska psycholożka, zwraca uwagę na terapię skoncentrowaną na współczuciu i łączeniu się z innymi. W dzisiejszym zdehumanizowanym świecie taka forma terapii ma wyjątkowy sens. Wahl zachęca do budowania więzi z sąsiadami, patrzenia ludziom w oczy, a nie w ekrany, i okazywania empatii nawet w przelotnych relacjach. – Skrajny indywidualizm jest wielką pułapką – ostrzega. – Dziś nie chodzi o to, by być kimś, ale o to, by być częścią czegoś większego – dodaje dr Wahl.
Tak wygląda związek z despotą. Osacza, miesza w głowie i ciągle chce za ciebie decydować
Choć despota kojarzył się głównie ze sposobem sprawowania władzy, to obecnie ma to przełożenie również na inne sfery. Dosyć łatwo można wmanewrować się w związek z despotą i początkowo nawet tego nie zauważać.
W tym artykule: Despoci nie tylko w polityce Jak wygląda związek z despotą? Jak wyjść z relacji z despotą? Despoci nie tylko w polityce Termin „despota” można znaleźć nawet w źródłach ze starożytnej Grecji. Despoci sprawowali władzę skutecznie i bezlitośnie i nigdy nie było się bez ofiar. Co znamienne, despoci pomimo swoich niebezpiecznych autorytarnych zapędów potrafią porwać za sobą tłumy. Charyzmą, stanowczością, obietnicami, twardą ręką, ale i urokiem osobistym. Kariera despoty w dużej mierze opierała się na wykorzystywaniu syndromu gotującej się żaby, co oznacza stopniowe wyniszczanie ofiar, które nawet nie zauważają, kiedy są już stracone. To wszystko ma przełożenie również na relacje osobiste. Despoci robili karierę polityczną, ale wiele z nas wchodzi nieświadomie w związek z despotą. To droga przez mękę, gdyż wyniszcza samoocenę, a przy okazji uzależnia od oprawcy. Co zrobić, żeby facet stracił dla ciebie głowę? Dzięki tym 5 wskazówkom sprawisz, że oszaleje na twoim punkcie W twojej głowie pewnie nie raz pojawiło się pytanie: „Jak rozkochać w sobie faceta?”. Odpowiedź nie jest wcale taka trudna. A właściwie, to jest ich kilka. Przedstawiamy 5 sposobów na to, aby facet oszalał na twoim punkcie. Jak wygląda związek z despotą? Związkowy despota ma w sobie na ogół cechy narcyza, choć bywa dużo mniej subtelny w stosowanej przemocy psychicznej. Początkowo despota może przede wszystkim ujmować swoją pewnością siebie. Nie ma co się oszukiwać, takie osoby potrafią robić ogromnie przyciągać swoim magnetyzmem. Despota wygłasza stanowcze opinie i nie wstydzi się mówić wprost. Wiele osób może wziąć to za ogromną szczerość i bezpośredniość. Jawi się jako osoba, która bierze, co chce, dlatego potrafi być wspaniałym uwodzicielem. Początkowo sprawia niespodzianki, kusi słowami, komplementami i prezentami. Wie, jak zabiegać i podbić serce. Mechanizm jest bardzo podobny to działań narcyza, choć wydaje się, że despota działa mniej zniuansowanie. Gdy już zdobędzie swój cel, to zrzuca maskę, co może budzić ogromne poczucie winy w partnerce/partnerze. Daje bliżej poznać, a wtedy nagle dowiadujemy się, jak bardzo bywa pozbawiony empatii i ogólnie uczuć. Towarzyszy mu wyrachowanie i przekraczanie granic. Może zranić jak nikt inny, perfekcyjnie celując w słabe punkty. Despota traktuje okrutnie całą swoją rodzinę, ma wyśrubowane wymagania również w stosunku do dzieci, którym szczędzi pochwał, za to zasypuje krytyką. Wiecznie mu mało i wiecznie jest niezadowolony. Ma skłonność do agresji, wybuchu gniewów i jak na despotę przystało, nie ma u niego możliwością dojścia do kompromisu. Liczy się tylko jego zdanie i jego potrzeby. Co gorsza, dla innych może być zupełnie inny, to w domu ściąga maskę. Choć zdarza się to również w pracy, szczególnie gdy zarządza zespołem. Mobbing to jego znak rozpoznawczy. To zdanie na pierwszej randce zawsze zwiastuje toksyka. Jeśli je usłyszysz, natychmiast zakończ relacje Brak empatii, samoświadomości, chęci brania odpowiedzialności za swoje zachowanie – te wszystkie cechy możesz poznać już na pierwszej randce, jeśli z ust twojego rozmówcy / twojej rozmówczyni padnie to jedno zdanie. Nie wróży nic dobrego. Jak wyjść z relacji z despotą? Z racji, że despota przede wszystkim dąży do podporządkowania sobie wszystkiego i wszystkich, trudno wyrwać się spod jego jarzma. Niestety bywa bardzo mściwy, zatem odejście do niego może skutkować wieloma nieprzewidzianymi ciosami. Zalękniona ofiara, po długim czasie podkopywania wiary w siebie, nie wie, jak ma żyć bez niego i samodzielnie podejmować decyzje. W końcu to on przejął ster nad większością spraw. Szczególnie gdy zmusi do porzucenia pracy. Ego despoty jest tak wielkie, że inni wręcz kulą się w jego obecności. Od despoty trudno się uwolnić, ale jest to jak najbardziej możliwe. Ważne jest zbudowanie poczucia własnej wartości i zwrócenie się o pomoc, do bliskich, ale i instytucji pomocowych. Ważna będzie też terapia, na której można rozpracować toksyczny schemat w związku z despotą. 5 pytań, które powinnaś zadać na pierwszej randce. Dzięki nim od razu rozpoznasz toksyka i nie będziesz tracić czasu Szkoda czasu na toksyczne relacje bez przyszłości. Te pytania pomogą ci wyeliminować nieodpowiednich kandydatów / nieodpowiednie kandydatki już na pierwszej randce.