Nowa „Akademia pana Kleksa” z 2024 roku, wyreżyserowana przez Macieja Kawulskiego, przyciągnęła do kin miliony widzów. Tym razem profesora gra Tomasz Kot, a zamiast Adasia Niezgódki w magicznej szkole pojawia się Ada. Dwie ekranizacje dzieli czterdzieści lat, zupełnie inne możliwości techniczne i sposób opowiadania historii. Łączy je jednak świat stworzony przez Jana Brzechwę. Porównujemy obie wersje i sprawdzamy, czy współczesna Akademia ma szansę podbić serca tych, którzy wychowali się na oryginale.
WIDEO…
„Akademia pana Kleksa” 1984 i 2024. Ta sama bajka, ale zupełnie inna historia
Film Krzysztofa Gradowskiego powstał w 1983 roku, a do polskich kin trafił w styczniu 1984 roku. Jego bohaterem był Adaś Niezgódka, nieśmiały chłopiec, który rozpoczynał naukę w niezwykłej szkole profesora Ambrożego Kleksa. Zamiast tradycyjnych przedmiotów poznawał kleksografię, przędzenie liter i sekrety baśniowych światów. W nowej ekranizacji Macieja Kawulskiego główną bohaterką jest Ada Niezgódka, grana przez Antoninę Litwiniak. Dziewczynka trafia do Akademii ze współczesnego świata i odkrywa miejsce pełne magii oraz tajemnic. To nie jest wierna kopia dawnego filmu. Twórcy zachowali rozpoznawalne postacie i pomysł niezwykłej szkoły, ale zbudowali wokół nich nową opowieść, skierowaną do dzieci wychowanych na widowiskowym kinie fantasy.
Piotr Fronczewski kontra Tomasz Kot. Który pan Kleks jest bardziej magiczny?
Piotr Fronczewski stworzył Ambrożego Kleksa, którego trudno pomylić z jakąkolwiek inną postacią polskiego kina. Jego profesor był ciepły, roztargniony, figlarny i nieprzewidywalny. Miał w sobie coś z nauczyciela, czarodzieja i dobrego dziadka, choć sam aktor nie miał jeszcze czterdziestu lat. Charakterystyczny głos, gesty i sposób mówienia sprawiły, że dla całego pokolenia stał się jedynym prawdziwym Kleksem. Tomasz Kot w wersji z 2024 roku nie próbuje kopiować poprzednika. Jego profesor jest bardziej ekscentryczny, dynamiczny i bliższy współczesnym bohaterom filmów fantasy. Różnicę widać już w wyglądzie obu postaci. Fronczewski przypominał profesora z ilustrowanej książki dla dzieci, Kot – czarodzieja z wielkiego filmowego widowiska. Który wypada lepiej? Dla widzów wychowanych na klasyku odpowiedź może być oczywista, ale najmłodsze pokolenie poznaje Kleksa właśnie w nowej odsłonie.
Adaś Niezgódka czy Ada Niezgódka? Największa zmiana po czterdziestu latach
W oryginalnej „Akademii pana Kleksa” głównym bohaterem był Adaś Niezgódka, grany przez Sławomira Wronkę. Chłopiec trafiał do szkoły, w której odkrywał własną wyobraźnię i uczył się patrzeć na świat inaczej. Nowa wersja odwraca ten pomysł, powierzając główną rolę dziewczynce. Ada Niezgódka, w którą wciela się Antonina Litwiniak, staje się przewodniczką widzów po magicznym świecie. Zmiana nie sprowadza się wyłącznie do imienia i płci bohaterki. Pokazuje również, jak przez cztery dekady zmieniło się kino familijne i sposób przedstawiania dziecięcych postaci. Ada ma własne wyzwania, pytania i decyzje do podjęcia. Dla rodziców, którzy pamiętają przygody Adasia, to jedna z najbardziej widocznych różnic między ekranizacjami.
„Witajcie w naszej bajce”. Tych piosenek z lat 80. nic nie zastąpi?
Wystarczy kilka pierwszych dźwięków „Witajcie w naszej bajce”, żeby wielu widzów natychmiast przypomniało sobie dzieciństwo. Muzyka Andrzeja Korzyńskiego była jednym z największych atutów filmu Gradowskiego. „Kaczka dziwaczka”, „Na wyspach Bergamutach” i inne piosenki żyły własnym życiem długo po kinowej premierze. Śpiewano je w szkołach, przedszkolach i domach, a kolejne pokolenia poznawały je jeszcze przed obejrzeniem filmu. Nowa „Akademia pana Kleksa” stawia na współczesne brzmienia i muzykę bliższą dzisiejszej publiczności. To naturalna zmiana, ale właśnie w piosenkach najłatwiej poczuć różnicę między obiema epokami. Starsze utwory są dla wielu widzów częścią rodzinnych wspomnień. Nowe mają szansę stać się takimi wspomnieniami dla dzieci, które dopiero odkrywają świat pana Kleksa.
Szpak Mateusz i Golarz Filip. Bohaterowie, którzy kiedyś zachwycali i przerażali
Kto pamięta film z Piotrem Fronczewskim, ten prawdopodobnie pamięta również Golarza Filipa. Leon Niemczyk stworzył postać, której pojawienie się potrafiło wywołać dreszcze nawet u dorosłych widzów. Niepokój budził też mechaniczny Alojzy, wprowadzający chaos do magicznej szkoły. Zupełnie inne emocje wywoływał szpak Mateusz, któremu głosu użyczył Wiesław Michnikowski. Jego historia dodawała kolorowej bajce odrobinę smutku i tajemnicy. W nowej „Akademii pana Kleksa” Mateusza gra Sebastian Stankiewicz, natomiast Golarz Filip powraca w kontynuacji „Kleks i wynalazek Filipa Golarza” z 2025 roku. Tym razem wciela się w niego Janusz Chabior. To szczególnie ciekawe zestawienie: dwaj aktorzy o wyrazistej ekranowej osobowości mierzą się z postacią, która w pamięci starszych widzów pozostaje jednym z najbardziej niepokojących bohaterów dziecięcego kina.
Ręcznie tworzone dekoracje czy efekty komputerowe? Tak zmieniła się magia Akademii
W latach 80. filmowcy nie mieli do dyspozycji dzisiejszych możliwości cyfrowych. Baśniowy świat Gradowskiego powstawał dzięki scenografii, kostiumom, charakteryzacji i pomysłowym efektom realizowanym na planie. Z perspektywy współczesnego widza niektóre rozwiązania mogą wydawać się umowne, ale właśnie w tej umowności tkwi urok oryginału. Nowa „Akademia pana Kleksa” korzysta z rozbudowanych efektów komputerowych, dynamicznego montażu i widowiskowych obrazów. Ma przyciągać uwagę dzieci przyzwyczajonych do nowoczesnych produkcji fantasy. Nie oznacza to jednak, że jedna metoda jest lepsza od drugiej. Stary film pozostawia więcej miejsca wyobraźni, nowy stara się pokazać magiczny świat w pełnej okazałości. To dwie różne odpowiedzi na to samo pytanie: jak sprawić, żeby widz uwierzył w bajkę?
Która „Akademia pana Kleksa” jest lepsza? Oryginał wciąż ma przewagę w sercach widzów
Nowa „Akademia pana Kleksa” okazała się dużym sukcesem frekwencyjnym i doczekała się kontynuacji. To dowód, że bohater stworzony przez Jana Brzechwę nadal potrafi zainteresować publiczność. Nie oznacza to jednak, że zastąpił film z Piotrem Fronczewskim. Dla osób pamiętających lata 80. i 90. oryginał ma wartość, której nie da się zmierzyć liczbą sprzedanych biletów. Kojarzy się z dzieciństwem, pierwszymi kinowymi emocjami i piosenkami śpiewanymi przez całe rodziny. Współczesna wersja daje za to możliwość wspólnego odkrywania tej historii z dziećmi i wnukami. Być może najlepszym pomysłem jest więc rodzinny seans obu filmów. Starsi pokażą młodszym swojego Kleksa, a młodsi przekonają ich, co zachwyca ich w wersji z Tomaszem Kotem.
Gdzie obejrzeć „Akademię pana Kleksa” z 1984 i 2024 roku?
Klasyczną „Akademię pana Kleksa” z Piotrem Fronczewskim można obejrzeć bezpłatnie w Ninatece. Film jest również dostępny w ramach subskrypcji Play Now i GONET.TV. Nowa „Akademia pana Kleksa” z Tomaszem Kotem oraz jej kontynuacja „Kleks i wynalazek Filipa Golarza” są dostępne na Netfliksie w ramach subskrypcji.