Ponad trzydzieści lat później obejrzałam „Frankensteina” Guillermo del Toro z Jacobem Elordim i znów przekonałam się, że w tej opowieści wcale nie chodzi wyłącznie o strach. Obaj aktorzy ukrywają się pod niezwykłą charakteryzacją, obaj grają istoty stworzone przez człowieka i porzucone przez własnego twórcę. A jednak ich potwory są zupełnie inne. Jeden budzi grozę i współczucie, drugi potrafi wzruszyć niemal samym spojrzeniem. Która interpretacja mocniej zapada w pamięć?

WIDEO…

player placeholder

„Frankenstein” z 1994 roku. Robert De Niro w gotyckiej tragedii Kennetha Branagha

Film Kennetha Branagha z 1994 roku to pełna rozmachu ekranizacja powieści Mary Shelley. Reżyser sam wcielił się w Victora Frankensteina, młodego naukowca, który po bolesnych doświadczeniach rodzinnych postanawia pokonać śmierć. W tajemnicy prowadzi eksperymenty, a w końcu udaje mu się powołać do życia istotę złożoną z fragmentów ludzkich ciał. Problem w tym, że gdy widzi rezultat swojej pracy, ogarnia go przerażenie. Zamiast zaopiekować się stworzeniem, odrzuca je i pozostawia samemu sobie. Tak rozpoczyna się historia samotności, gniewu i rozpaczliwego poszukiwania akceptacji. Branagh opowiada ją z ogromną intensywnością. Są tu burze, dramatyczne monologi, mroczne wnętrza i emocje, które momentami niemal rozsadzają ekran. Nie każdemu spodoba się ten teatralny rozmach, ale mnie właśnie on sprawił, że film zapamiętałam na lata.

Robert De Niro jako potwór Frankensteina. Pod bliznami kryje się ogromne cierpienie

Kiedy myślę o „Frankensteinie” z lat 90., pierwsze, co widzę, to twarz Roberta De Niro. Pokryta bliznami, zdeformowana, poznaczona szwami. Jego Istota wygląda tak, jakby samo istnienie sprawiało jej fizyczny ból. A przecież pod tą przerażającą powierzchownością kryje się ktoś, kto nie prosił o życie i nie rozumie, dlaczego świat od pierwszej chwili go odrzuca. De Niro gra stworzenie inteligentne, wrażliwe i stopniowo coraz bardziej świadome własnej tragedii. Najmocniej poruszają mnie sceny, w których próbuje zrozumieć ludzi, nauczyć się ich języka i znaleźć choć odrobinę bliskości. To nie jest bezmyślna bestia, która chce jedynie niszczyć. To istota, która najpierw pragnie miłości, a dopiero później zaczyna odpowiadać na okrucieństwo okrucieństwem. I właśnie dlatego tak trudno ją jednoznacznie potępić.

Zobacz także:

Jacob Elordi w „Frankensteinie” Netflixa. Takiej metamorfozy się nie spodziewałam

W filmie Guillermo del Toro z 2025 roku potwora gra Jacob Elordi, którego większość widzów kojarzy z „Euforii”, „Saltburn” czy „Priscilli”. Przyznam, że początkowo byłam ciekawa przede wszystkim jego metamorfozy. Aktor znany z ról przystojnych, często niepokojących młodych mężczyzn nagle staje się istotą o bladej skórze, ciele pokrytym śladami połączeń i niezwykłej, niemal rzeźbiarskiej sylwetce. Szybko jednak przestałam zwracać uwagę na samą charakteryzację. Elordi stworzył bohatera, który ogromną część emocji przekazuje spojrzeniem, gestami i sposobem poruszania się. Jego Istota odkrywa świat z ciekawością dziecka, choć zamknięta jest w ciele dorosłego mężczyzny. Chce poznawać, rozumieć i być kochana. Del Toro pozwala nam dostrzec w niej piękno, zanim pokaże, jak brutalnie może potraktować ją otoczenie. Dla mnie to jedna z najbardziej zaskakujących ról w karierze Elordiego.

Kenneth Branagh czy Oscar Isaac? Dwóch naukowców, którzy nie potrafili być ojcami

W obu filmach równie ważny jak stworzenie jest człowiek, który powołał je do życia. Kenneth Branagh gra Victora Frankensteina jako naukowca owładniętego obsesją pokonania śmierci. Jest impulsywny, dramatyczny i przekonany, że dzięki wiedzy zdoła przekroczyć granice ludzkich możliwości. W ekranizacji Guillermo del Toro Victora gra Oscar Isaac. Jego bohater również pragnie dokonać niemożliwego, ale jeszcze mocniej wyczuwam w nim pychę i potrzebę udowodnienia własnej wielkości. Obaj naukowcy chcą zostać stwórcami, lecz żaden nie jest przygotowany na odpowiedzialność, która się z tym wiąże. Właśnie ten motyw porusza mnie najbardziej. Potwór nie rodzi się przecież zły. To człowiek, który go stworzył, jako pierwszy okazuje mu odrazę. I trudno nie zastanawiać się, jak inaczej mogłaby potoczyć się cała historia, gdyby Victor zdobył się na odrobinę współczucia.

Helena Bonham Carter i Mia Goth. Dwie Elizabeth, ale zupełnie inne historie

W filmie z 1994 roku Elizabeth, grana przez Helenę Bonham Carter, jest ukochaną Victora Frankensteina. Reprezentuje życie, które naukowiec mógłby prowadzić, gdyby nie pozwolił, by obsesja całkowicie nim zawładnęła. Ich relacja nabiera z czasem tragicznego wymiaru, a Elizabeth staje się jedną z osób, które płacą najwyższą cenę za decyzje Victora. Guillermo del Toro inaczej poprowadził tę postać. W jego ekranizacji Elizabeth, w którą wciela się Mia Goth, jest narzeczoną Williama, brata Victora. Wyróżnia ją wrażliwość na świat przyrody i empatia wobec istot, które inni uznają za dziwne lub odpychające. Dzięki temu potrafi dostrzec w stworzeniu coś, czego jego twórca uparcie nie chce zobaczyć. Obie aktorki wnoszą do swoich filmów wiele emocji, ale to właśnie różnice w konstrukcji ich bohaterek pokazują, jak swobodnie można interpretować tę samą literacką historię.

Gotycki horror czy mroczna baśń? Dwa zupełnie różne światy Frankensteina

„Frankenstein” Kennetha Branagha jest gwałtowny, chwilami makabryczny i pełen emocjonalnego patosu. Wszystko wydaje się w nim intensywniejsze: cierpienie, miłość, gniew, a nawet sceny w laboratorium. Charakteryzacja De Niro podkreśla brutalność eksperymentu, a gotycka scenografia sprawia, że niemal czujemy chłód i wilgoć ponurych wnętrz. Guillermo del Toro wybiera inną drogę. Jego film również jest mroczny, ale zachwyca malarskimi kadrami, bogactwem detali i niezwykłą urodą świata przedstawionego. Reżyser „Labiryntu fauna” i „Kształtu wody” od dawna udowadnia, że potwory potrafią być bardziej ludzkie od tych, którzy się ich boją. Tutaj robi to ponownie. Zamiast wyłącznie przerażać, zaprasza nas do spojrzenia na stworzenie z czułością. Jeden film przypomina rozgorączkowaną tragedię, drugi melancholijną, okrutną baśń. I oba mają w sobie coś, co trudno wyrzucić z pamięci.

Robert De Niro czy Jacob Elordi? Mój werdykt po obejrzeniu obu filmów

Nie potrafię wskazać jednego zwycięzcy, bo obaj aktorzy poruszyli mnie z zupełnie innych powodów. Robert De Niro stworzył potwora, którego cierpienie stopniowo zamienia się w gniew. Jego Istota jest przerażająca, ale jednocześnie tak boleśnie świadoma własnego odrzucenia, że trudno nie stanąć po jej stronie. Jacob Elordi pokazuje natomiast stworzenie bardziej niewinne, delikatne i spragnione bliskości. W jego interpretacji najmocniej wybrzmiewa tęsknota za kimś, kto spojrzy na niego bez lęku. Jeśli miałabym wybierać sercem, film z De Niro pozostaje dla mnie bardziej wstrząsający. To właśnie po nim po raz pierwszy zrozumiałam, że „Frankenstein” nie jest zwyczajną historią o potworze. Ale wersja del Toro przypomniała mi o tym z taką siłą, że długo po seansie nie mogłam przestać o niej myśleć. Obaj aktorzy udowadniają, że najbardziej przerażające w tej opowieści wcale nie są blizny ani zszyte ciało. Jest nim samotność.

Gdzie obejrzeć „Frankensteina” z Robertem De Niro i Jacobem Elordim?

„Frankenstein” Guillermo del Toro z 2025 roku jest dostępny na Netfliksie. To właśnie tam można zobaczyć Jacoba Elordiego w roli Istoty oraz Oscara Isaaca jako Victora Frankensteina. Starsza ekranizacja Kennetha Branagha z 1994 roku, w której występują Robert De Niro i Helena Bonham Carter, była dostępna w Polsce w ofercie Polsat Box Go. Dostępność filmów w serwisach VOD może się jednak zmieniać, dlatego przed seansem warto sprawdzić aktualny katalog platformy. A jeśli zastanawiacie się, od której wersji zacząć, polecam obejrzeć je chronologicznie. Najpierw gotycką, pełną rozpaczy opowieść z De Niro, a później wizualnie zachwycającą interpretację del Toro. Dopiero wtedy naprawdę widać, jak wiele emocji można wydobyć z historii napisanej przez Mary Shelley ponad dwieście lat temu.

Frankenstein
Fot. materiały prasowe
Frankenstein
Fot. materiały prasowe