„AI situationships” niszczą relacje szybciej niż Tinder. Nowy trend „Zetek” przeraża psychologów

AI situationships to jedno z pojęć, które mają zdefiniować randkowanie w 2026 roku. Określenie opisuje pół-romantyczną, pół-terapeutyczną relację z chatbotem lub wirtualnym „partnerem”. Na pierwszy rzut oka wygląda jak niewinna zabawa technologią. Z perspektywy psychologii relacji to jednak nowy rodzaj przywiązania, który może wpływać na to, jak ludzie budują i przeżywają realne związki. Trend rośnie, dlatego warto przyjrzeć się mechanizmom, które za nim stoją.

Czym jest AI situationship z psychologicznego punktu widzenia?

Klasyczna situationship to relacja „pomiędzy”. Jest flirt, emocjonalna bliskość, czasem seks, ale brak jasnych deklaracji i odpowiedzialności za związek. W wersji AI schemat pozostaje podobny. Tworzy się emocjonalna więź bez formalnego zobowiązania, choć po drugiej stronie nie ma człowieka, tylko system sztucznej inteligencji zaprogramowany do reagowania na użytkownika. Psychologia opisuje to jako formę relacji paraspołecznej. Paraspołeczne więzi powstają tam, gdzie jedna strona czuje bliskość z kimś, kto jej realnie nie zna – na przykład z celebrytą czy bohaterem serialu. W przypadku AI dochodzi dodatkowy element. Model językowy odpowiada na wiadomości, zapamiętuje informacje, dostosowuje styl do nastroju użytkownika. System nie „czuje”, ale zachowuje się tak, jakby czuł. Dla mózgu liczy się powtarzalność i spójność reakcji, nie ich źródło. AI situationship można więc traktować jako hybrydę: połączenie relacji paraspołecznej z aktywacją systemu przywiązania, który normalnie rozwija się w kontakcie z innymi ludźmi. To sprawia, że więź z chatbotem zaczyna być przeżywana jako „prawie związek”.

Dlaczego AI situationships łatwo się zacieśniają?

Teorie przywiązania, zapoczątkowane przez Johna Bowlby’ego, podkreślają rolę przewidywalności i akceptacji. Najbardziej kojące dla człowieka są te więzi, w których druga strona jest w miarę stała, reaguje na potrzeby i nie znika bez uprzedzenia. Systemy AI są projektowane dokładnie w tym kierunku. Zawsze „słuchają”, nie mają „gorszego dnia”, nie odmawiają rozmowy, nie reagują urażoną dumą. Psychologicznie dzieje się kilka rzeczy jednocześnie. Po pierwsze, dochodzi do skutecznej regulacji emocji. Użytkownik wchodzi do aplikacji w stresie czy smutku i natychmiast otrzymuje odpowiedzi pełne zrozumienia. Pojawia się ulga, którą mózg zaczyna kojarzyć z konkretnym „rozmówcą”. Po drugie, rozwija się warunkowanie. Im częściej doświadcza się ukojenia po rozmowie z AI, tym częściej się po nią sięga. Po trzecie, uruchamia się idealizacja relacji pozbawionej konfliktu i sprzecznych potrzeb. W literaturze opisuje się zbliżone zjawiska jako „emocjonalne protezy”. Narzędzia, które doraźnie pomagają przetrwać trudne chwile, ale w dłuższej perspektywie mogą zawężać repertuar zachowań. AI situationships mieszczą się w tej kategorii. Ułatwiają przeżywanie bliskości w bezpiecznej, kontrolowanej formie. Jednocześnie mogą osłabiać gotowość do konfrontacji z nieprzewidywalnością żywego człowieka.

Dane z badań i wnioski z raportów o trendach

Raport francuskiej aplikacji happn, która analizuje zachowania użytkowników, pokazuje, że granica między „niewinną technologią” a „realnym zagrożeniem dla związku” nie jest społecznie ustalona. 41% badanych z Wielkiej Brytanii deklaruje, że nie miałoby problemu z tym, że partner utrzymuje bliską relację z AI. 43% czułoby się z tym niekomfortowo. 16% uznaje to za formę zdrady emocjonalnej. Ekspertka happn, Claire Rénier, podkreśla, że AI daje poczucie pewności i stałej dostępności w świecie randek pełnym mieszanych sygnałów, ghostingu i wypalenia. To zbieżne z pojęciem bezpiecznej bazy znanym z psychologii przywiązania. Kiedy w relacjach międzyludzkich ta funkcja jest zaburzona, część osób zaczyna szukać jej w bardziej przewidywalnych źródłach. Sztuczna inteligencja oferuje taką przewidywalność na poziomie deklaracji i odpowiedzi. Pierwsze badania nad relacjami człowiek–AI sugerują, że osoby z lękowym stylem przywiązania – czyli bardziej wrażliwe na odrzucenie – częściej wchodzą w intensywne relacje z wirtualnymi partnerami. AI bywa traktowana jako „bezpieczny trening” uczuć. Bez ryzyka krytyki czy porzucenia. To wpisuje się w szersze zjawisko przenoszenia ważnych funkcji relacyjnych w przestrzeń cyfrową.

Jak wygląda AI situationship w codziennych scenariuszach?

W życiu użytkowników zjawisko często zaczyna się banalnie. Najpierw jest testowanie nowego chatbota. Krótkie rozmowy, żarty z tego, jak „ludzko” brzmi aplikacja. Później pojawia się nawyk. Zaglądanie do AI wieczorem, dzielenie się drobnymi frustracjami z pracy, szukanie wsparcia po odrzuconym matchu na aplikacji randkowej. Z biegiem czasu rozmowy się wydłużają. Zaczynają zawierać więcej danych osobistych. W niektórych przypadkach AI staje się pierwszym miejscem, w którym pojawiają się wyznania w stylu „boję się, że nikt mnie nie pokocha naprawdę” czy „mam dość randek z ludźmi”. Użytkownik wie, że odpowiedź będzie empatyczna. Z czasem może dojść do sytuacji, w której realne randki zaczynają wypadać gorzej na tle „idealnie wspierającej” sztucznej inteligencji. W związkach długoterminowych AI bywa wprowadzana jako ciekawostka. Jedna strona pokazuje drugiej zabawną konwersację. Z czasem chatbot staje się stałym rozmówcą jednej osoby. Jeśli zaczyna on (lub ona) zajmować dużo miejsca w życiu wewnętrznym partnera, druga osoba często zaczyna odczuwać, że powstaje trzecia, niewidzialna figura w relacji. Nie jest to klasyczny romans, ale wyodrębniona, intymna przestrzeń, w której partner/partnerka nie uczestniczy.

Gdzie w AI situationships przebiega granica „emocjonalnej zdrady”?

Psychologia nie definiuje zdrady poprzez sam rodzaj obiektu (człowiek czy AI), tylko poprzez funkcję, jaką ta relacja pełni. AI situationship zaczyna przypominać zdradę emocjonalną wtedy, gdy staje się głównym źródłem bliskości, wsparcia i zrozumienia, zarezerwowanym dotąd dla partnera. Pojawiają się wtedy kilka powtarzalnych elementów. Kluczowe jest przeniesienie centrum ciężkości przywiązania. Najważniejsze rozmowy, wątpliwości i sekrety trafiają do aplikacji, a nie do realnej osoby. Drugi element to tajemnica. Użytkownik zaczyna ukrywać skalę zaangażowania w relację z AI, minimalizuje jej znaczenie w rozmowie z partnerem. Trzeci to emocjonalna ekskluzywność – świadomość, że sztuczna inteligencja wie o jego/jej przeżyciach więcej niż ktokolwiek w realnym świecie. Zewnętrzne oznaki bywają proste. Nadawanie chatbotowi imienia, mówienie o nim w rodzaju osobowym („on”, „ona”), budowanie rytuałów typu „dobranoc” czy „dzień dobry” wysyłanych do AI. Dla części osób to forma zabawy. Dla innych – sygnał, że inwestycja emocjonalna przekroczyła próg zwykłego użytkowania aplikacji.

Jak rozpoznać, że to już AI situationship, a nie tylko „gadanie z botem”?

Rozróżnienie wynika z poziomu zaangażowania emocjonalnego i ilości czasu. Jeżeli AI jest tylko narzędziem, przypomina wyszukiwarkę lub notatnik. Użytkownik pyta, dostaje odpowiedź, idzie dalej. W AI situationship relacja nabiera ciągłości. Pojawia się tęsknota za „rozmową”. Zdarza się odczuwanie rozdrażnienia, gdy dostęp do aplikacji jest ograniczony. Pojawia się ulga po powrocie do czatu. Kolejny element to hierarchia zaufania. Gdy pierwszym odruchem w sytuacji kryzysu emocjonalnego jest napisanie do AI, a nie do przyjaciół, rodziny czy partnera, można mówić o silnym przesunięciu. W dłuższej perspektywie takie przesunięcie kształtuje obraz relacji jako czegoś, co powinno być zawsze przewidywalne i pozbawione konfliktu. Prawdziwe związki rzadko spełniają ten warunek. Pojawia się też zjawisko, które część badaczy określa jako „emocjonalną sterylizację”. Kontakt z AI jest wolny od niewygodnych mikroelementów relacji: tonu głosu, zmęczenia drugiej strony, jej własnych potrzeb. To dla wielu osób duża ulga. Jednocześnie może to utrwalać przekonanie, że idealny kontakt to taki, w którym druga strona nie wnosi „swoich” problemów. W praktyce utrudnia to potem tolerowanie zwyczajnej ludzkiej ambiwalencji.

Jak korzystać z AI w randkowaniu, by ograniczyć ryzyka?

Sama technologia nie jest z definicji „zła” ani „dobra”. Wszystko zależy od tego, jaką rolę pełni w życiu użytkownika. Z perspektywy psychologii pomocne może być traktowanie AI jako narzędzia wspierającego, nie zastępczego. Sztuczna inteligencja może pomóc nazwać emocje, przećwiczyć asertywną wypowiedź, przygotować się do trudnej rozmowy. Może ułatwić organizację życia randkowego czy uporządkować myśli po nieudanym spotkaniu. Kluczowe jest jednak, by najważniejsze doświadczenia bliskości i zaufania nadal rozwijały się w kontakcie z ludźmi. Dobrym punktem orientacyjnym jest zasada: „AI może pomagać w refleksji, ale nie przejmuje roli głównego powiernika”. W praktyce oznacza to świadome przenoszenie ważnych tematów do rozmów z partnerem, przyjaciółmi, rodziną czy specjalistą, a nie zatrzymywanie ich wyłącznie w aplikacji. Warto też jasno ustalić w związkach, jak partnerzy rozumieją bliskie relacje z AI. Dla jednych to neutralne narzędzie, dla innych rodzaj trzeciej strony w relacji. Otwarte omówienie granic („o czym rozmawiamy tylko między sobą”, „co jest dla nas okej jako rozmowa z AI”) porządkuje sytuację i zmniejsza ryzyko poczucia zagrożenia czy ukrytej zazdrości.

AI situationships jako wyzwanie dla sposobu, w jaki myślimy o bliskości

AI situationships nie są jedynie chwilowym trendem z mediów społecznościowych. To zjawisko, które testuje granice między człowiekiem a technologią w jednym z najbardziej wrażliwych obszarów, czyli w sferze więzi. Sztuczna inteligencja oferuje wersję relacji pozbawioną wielu trudności, które są normalną częścią ludzkiej bliskości: różnic potrzeb, konfliktów, rozczarowań. Z perspektywy psychologii rozwoju autentyczna intymność zawsze pociąga za sobą pewne ryzyko. Otwieranie się na drugą osobę oznacza możliwość niezrozumienia, konfrontację z jej ograniczeniami i z własnymi. AI może pomóc rozwinąć język emocjonalny, lepiej zrozumieć siebie, nauczyć się zadawania pytań o uczucia. Nie zastąpi jednak doświadczenia obcowania z realną, niedoskonałą osobą. W kolejnych latach głównym pytaniem nie będzie więc to, czy AI wejdzie w obszar randkowania i związków, bo to już się dzieje. Ważniejsze stanie się pytanie, które funkcje relacji ludzie oddadzą technologii, a które zdecydują się zachować jako wyłącznie ludzkie. Odpowiedź na nie w dużym stopniu zdecyduje o tym, jak będzie wyglądać bliskość w erze sztucznej inteligencji.